Ի՞նչ Պիտի Լինի Հայ Կրթական Մարտավարութիւնը

ՕՆՆԻԿ ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ

Ինչ էլ լինի ամերիկահայ կրթական քաղաքականութիւնը, ռազմավարութիւնն ու մարտավարութիւնը, ներկայ վիճակի ու մտայնութեան առկայութեան պայմաններում, երբ կրթական գործը դեռ ամուր եւ արհեստավարժ հիմքերի վրայ չի դրուել, իսկ շատ հայ ընտանիքներ եւս մատների արանքով են նայում

հայեցի կրթութեանը, մայրենի լեզուի ու մշակոյթի, ազգային դիմագծի, հայակերտման ու հայապահպանութեան առջեւ ծառացած դժուարութիւններն ու մարտահրաւէրները մի հուժկու լեռան ծանրութեամբ չոքած կը մնան մեր առջեւ։ Բաւ է պատկերացնել, թէ միայն ու միայն Կալիֆորնիա նահանգում աւելի քան 75,000 հայ աշակերտներ զուրկ են իրենց մայրենի լեզուն գէթ գրել-կարդալ սովորելու հնարաւորութիւնից։ Որոշ աղբիւրների համաձայն՝ այս թիւը հասնում է նոյնիսկ 100,000ի։ Մի պարզ հաշուարկով կարելի է համաձայնուել վերջին թուի հետ։

Որոշ աղբիւրների կամ անհատների տուեալներով՝ Կալիֆորնիա նահանգում, յատկապէս Լոս Անջելես գաւառում, 450,000 հազար հայ է բնակւում։ Սա նշանակում է ոչ պակաս շուրջ հինգ հոգուց բաղկացած 100,000 հայ ընտանիք (Դեռ որոշ հեռուստակայաններից հնչող յայտարարութիւնները 200,000 հայ ընտանիք են նշում)։ Ուրեմն, միջին հաշուով՝ 100,000 դպրոցական աշակերտ, նկատի առնելով իւրաքանչիւր ընտանիքից միայն մէկ աշակերտ։ Ահռելի մեծ թիւ է 100,000ը, որն անգիտակցաբար եւ անմեղօրէն քայլում է դէպի ազգային տխուր ապագայ…

Անշուշտ, Կալիֆորնիայում կան հայկական ամէնօրեայ վարժարաններ, միօրեայ, երկօրեայ, շաբաթօրեայ, կիրակնօրեայ եւ մասնաւոր դասընթացներ, ուր դասաւանդւում են հայոց լեզու, պատմութիւն եւ յարակից այլ առարկաներ։ Այս վարժարաններում եւ դասընթացներում ներգրաւուած են, ինչպէս ժողովուրդն է ասում՝ քարը ճաքի, շուրջ 10,000 հայ աշակերտ, ոչ աւել։ Հապա մնացեա՞լը…

Արդեօք այս պատկերը սարսափելի, մտահոգիչ ու ողբալի չէ՞։ Իհարկէ, է՛ եւ կարելի է վերոյիշեալ տուեալները իրական ընդունել։ Այժմ, խօսենք այն մասին, թէ ո՞ւմ ուսերին է դրուած այս մեծ թուով մատղաշ սերնդի հայեցի կրթութեան ու դաստիարակութեան, հայակերտման ու հայապահպանութեան կենսական եւ հրամայական  գործը, ո՞վ է այս վիճակի գլխաւոր պատասխանատուն։ Դիւրութեամբ կարելի է ասել՝ թուրքը, ցեղասպանութիւնը, որի պատճառով հայութեան մազապուրծ եղած բեկորները եւ վերապրողները իրենց պապենական հող ու ջրից կտրուած, տուն ու տեղը կորցրած՝ ապաստան գտան տարբեր երկրներում. ուստի, նրանց յաջորդական սերունդները ժառանգեցին սփիւռքեան այսօրուայ անմխիթար վիճակը։ Բացի այս, մեր հայրենի պետութիւնն եւս վերջին 90 տարիների ընթացքում ի վիճակի չեղաւ ու չկարողացաւ ազգահաւաքի ու հողահաւաքի լուրջ ծրագրեր մշակել, Սփիւռքի համար կրթական ու հայակերտման յատուկ քաղաքականութիւն որդեգրել ու գործադրել։ Ճիւղակոտոր սփիւռքը, իր իսկ ուժերին ու հնարաւորութիւններին հիմնուած, հազիւ կարողացաւ ինչ որ չափով իր մէջքը շտկել ու ցեղասպանութեան խորունկ վէրքերը որոշ չափով ամոքել։

Այսօրուայ Սփիւռքի պատկերը տխուր ու մտահոգիչ է։ Հայ մատղաշ սերնդի մի հուժկու բանակ անտեսուած ու դուրս է մնացել հայակերտման ու հայապահպանութեան շրջագծից։ Արդեօք երբեւէ մտածուե՞լ է այս հսկայական բանակին ազգային գետնի վրայ մի քանի տասնամեակ յետոյ սպասուող աղէտի վերաբերեալ՝ ինքնացեղասպանութեան արարման մասին… Ո՞վ պէտք է հոգ տանի։

Անտարակոյս, ամէնից առաջ տեղիս առաջնորդարաններն ու քաղաքական կազմակերպութիւնները, որոնք համարւում են տեղիս հայ համայնքի առաջնորդն ու ղեկավարը, պարտականութիւն ունեն հոգ տանելու այս մեծ բանակի հայեցի կրթութեան ու հայակերտման կարեւոր գործին։ Անշուշտ, մշակութային, հասարակական ու հայրենակցական միութիւնները, հայ ընտանիքներն ու հայ անհատները եւս պարտականութիւն ունեն զօրավիգ կանգնելու եւ օժանդակելու այս յոյժ կենսական  գործին։

Այս համոզումով՝ կարծում ենք խիստ անհրաժեշտ է առանց երկար սպասելու ձեռնարկել հետեւեալ աշխատանքներին.

Առաջին՝ դպրոցաշինութեան, նոր դպրոցների կառուցման, ուր կարելի կը լինի մեծ թուով հայ աշակերտներ ընդգրկել. բնականաբար դիւրամատչելի պայմաններով։

Երկրորդ՝ ամերիկեան կրթական չափանիշների համաձայն հայերէնի երիտասարդ ուսուցիչներ պատրաստել։ Ուրեմն, անհրաժեշտ է «Հայ Ուսուցչանոց»ի՝ որակեալ ու վարկաւորուած ուսուցիչներ պատրաստելու կենտրոնի գոյութիւնը մեր համայնքում։

Քաջ գիտակցելով, որ նման ծրագրերի իրագործումը կարօտ է նիւթական հսկայական միջոցների, ուրեմն, անհրաժեշտ է հիմնել յատուկ «Կրթական Ֆոնդ», որը կը տնօրինուի ներկայացուցչական սկզբունքով կազմուած մի Ընդհանուր կրթական մարմնի կողմից։ Ֆոնդի գումարը կաճի ու կը բազմանայ բարեմիտ ու ազգանուէր անհատների նուիրատուութեամբ, առաջնորդարանների ու քաղաքական կազմակերպութիւնների եւ զանազան միութիւնների նիւթական յատկացումներով, ինչպէս նաեւ՝ նուազագոյնը տարին մէկ անգամ կազմակերպուած յատուկ «Թելեթոն»ից ստացուած գումարներով։ Կասկած չպիտի ունենալ, որ հայ մատղաշ սերնդի հայեցի կրթութեան համար որեւէ հայ անհատ չի զլանայ իր լուման ներդնել, եթէ Ընդհանուր կրթական մարմինը հանրութեան ներկայանայ լրջօրէն մշակուած ու նպատակադրուած ծրագրով եւ իր կեցուածքով ու գործունէութեամբ ապահովի համայնքիս վստահութիւնը։

Ընդհանուր կրթական մարմնի գործունէութեան ծրագրում իրենց յատուկ ու կարեւոր տեղը կ՛ունենան մի շարք հիմնական ու կենսական գործեր. ինչպէս՝

Ա) Հիմնել վերը նշուած Ուսուցչանոցը ու մշակել համապարփակ ու նպատակային կրթական ծրագիր.

Բ) Հայ ուսուցչական ասպարէզը ամերիկեան չափանիշով վճարման մակարդակի բերել.

Գ) Հայ ուսուցչին տալ առողջական ու կենսաթոշակի ապահովագրութիւն եւ այլ առաաւելութիւններ, որպէսզի հայ երիտասարդը ներքաշուի այս բնագաւառը.

Դ) Հաստատել կրթաթոշակներ ու մրցանակներ, որպէսզի հայ երիտասարդն ու կրթական մարզում աշխատողն աւելի քաջալերուի եւ սիրով ու գոհունակութեամբ իր ստանձնած աշխատանքին նուիրուի։

Ընդհանուր կրթական մարմինը պէտք է բաղկանայ կրթական մարզի բանիմաց անհատներից եւ պէտք է հեռու մնայ յանձնարարութիւններից. մինչ վերոյիշեալ թարմ ու երիտասարդ կրթական կազմի պատրաստելը պիտի օգտագործի համայնքիս մէջ արդէն առկայ կրթական կենտրոնները նոր ուժեր պատրաստելու կամ պաշտօնի վրայ գտնուողներին վերապատրաստելու եւ վերաթարմացնելու համար ու աշխատանքի գործուղի համայնքումս գտնուող որակեալ, բանիմաց ու նուիրուած ուժեր։ Այս Մարմինը, ի մտի ունենալով իր ուսերին դրուած աշխատանքների բազմազանութիւնն ու տարողութիւնը՝ իր գործունէութեան տարբեր բնագաւառների համար պիտի նշանակի համապատասխան յանձնախմբեր եւ ենթայանձնախմբեր. օրինակ՝  կրթական, տնտեսական, շինարարական, ծրագրային, յարաբերական-քարոզչական, կենցաղային, մրցանակաբաշխութեան եւ այլն։ Սոյն յանձնախմբերն ու ենթայանձնախմբերը կը գործեն անկախաբար, սակայն հաշուետու կը մնան Ընդհանուր կրթական մարմնին։

Ընդհանուր կրթական մարմինը իր գործունէութեան ծրագրում պէտք է ընդգրկի յարմար եւ նպատակասլաց միջոցառումների շարան՝ հերթական հանդիպումներ ծնողների հետ՝ ծնողական լսարաններ, որպէսզի հայեցի կրթութեան կարեւորութիւնը եւ անհրաժեշտութիւնը ամրապնդուի նրանց սրտի ու հոգու մէջ, եւ աստիճանաբար հայ ընտանիքը դառնայ երեխայի առաջին դպրոցը։

Կրթական յստակ ու համատարած ռազմավրութեան եւ  մարտավարութեան առկայութեան դէպքում կարելի է յուսալ, որ մենք կը գոյատեւենք մինջեւ այն երանելի օրը, երբ կը վերահաստատուենք ու կը բնակուենք մեզ ազգային սնունդ ներարկող մեր հայրենիքում։

ՕՆՆԻԿ ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ  Հայոց լեզուի դասախօս է: