ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ «ԹԵՂՈՒՏ»Ի ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԽՄԲԻ ԱՆԴԱՄ ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆԻ ՀԵՏ

Սուտն Արդէն Ճեղքուել Է

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Մարիամ, Քաջարանից, Թռչկանից յետոյ գործողութիւնների վեկտորը թեքում էք դէպի Թեղուտ՝ պատրաստուելով այնտեղ բնապահպանական ակցիա կազմակերպել Յունուարի 15ին (Կիրակի օր տեղի ունեցաւ բնապաշտպաններու կողմէ կազմակերպուած երթ դէպի Թեղուտ, լուրը տեսնել էջ 5) : Ինչու՞ նորից վերարթնացաւ Թեղուտի թեման, Թռչկանում գրանցուած յաջողութեա՞մբ է արդեօք պայմանաւորուած:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Այո, բայց դա չի նշանակում, որ Քաջարանը մոռանում ենք: Թիմը մեծացել է, համալրուել նոր ակտիւիստներով, բնապահպանական շարժումը հզօրացել է: Բայց զուգահեռ Քաջարանի համար էլ ենք աշխատում, մի տեսակ թարմացել է Թեղուտի թեման, վերակենդանացել է Թեղուտի շարժումը, որովհետեւ իրականում Թռչկանի յաղթանակը ոգեւորեց եւ լիքը տարբեր ճիւղաւորումներ տուեց: Օրինակ՝ Հրազդանը կա՛մ Ջերմուկը պայքարում են, նշում են, որ իրենց պայքարի դրդապատճառը Թռչկանն է եղել: Այդ մոդելը սկսում է աշխատել անկախ ոլորտներից, անգամ ոչ բնապահպանական:

Բացի այդ, իմացանք, որ երեք ամսից Թեղուտում սկսուելու են բուն հանքի գործողութիւնները, պայթեցումները: Այդքանով էլ Թեղուտի թեման արդիական է եւ շատ հրատապ:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Թեղուտից ի՞նչ տեղեկութիւններ ունէք, ի՞նչ վիճակ է այնտեղ ծառահատումների հետ կապուած: Գիտեմ, որ հանքի շահագործման հսկայական աշխատանքներ են կատարուել:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Մի քանի օր առաջ վերադարձան խմբի անդամները: Ինչքան էլ գործողութիւններ են արուած, բայց դա ընդամէնը աշխատանքի հինգ տոկոսն է, ձեռքիդ եղունգի չափ կորուստ է այն կորուստների դիմաց, որ ունենալու ես պոչամբարի ժամանակ, թափօնների առկայութիւնը լեռներում լինելու ժամանակ: Իսկ այդ անտառները դեռ մնում են կենդանի, կանգուն, դեռ փրկուելու հնարաւորութիւն կա՛յ:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Սակայն 71 հեկտար արդէն ոչնչացուել է:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Որոշ մասը արդէն ոչնչացուել է, բայց դեռ հազարաւոր հեկտարներ կան, որ նախատեսուած է ոչնչացնել: Այս չարաբաստիկ նախագիծը միայն անտառի կորուստ չէ, այն նաեւ հինգ հարիւր տոննա թափօն է, որը ուղղակի լցուելու է ձորի մէջ եւ ռումբ է հանդիսանալու ներկայ եւ յետագայ սերուդների համար:

Երբ մենք եղանք Քաջարանում եւ այդ աղէտը տեսանք եւ զգացինք դա մեր մաշկի վրայ, հասկացանք, որ սրանից տաս անգամ մեծ պոչամբար ենք ունենալու Հայաստանի հիւսիսում: Շատ դէպքերում, երբ չես տեսնում, չես պատկերացնում, որ այդ սիրուն տեղը մի օր մահացած գօտու է վերածուելու եւ չես պատկերացնում իրական կորուստը: Կոնկրետ Սիւնիքում մենք այդ մահը զգացել ենք:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Երբ Սիւնիքում էիք, մարզպետին հանդիպեցիք, նա անգամ հասցրեց վիրաւորել ձեզ: Լոռու մարզպետի հետ պայմանաւորուա՞ծ էք արդեօք: Նրա վերաբերմունքը Թեղուտի հարցում դրակա՞ն է:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Պայմանաւորուածութիւն չկայ: Սիւնիքի մարզպետի հետ էլ մենք պայմանաւորուածութիւն չունէինք: Մենք գնացել էինք գիւղը տեսնելու՝ որքանով է այն մօտ սահմանին, մօտիկից ծանօթանալու, եւ նա պարզապէս այնտեղ յայտնուեց: Լոռու մարզպետը եթէ կ՛ուզենայ, թող գայ տեսնենք՝ ինչ է կարծում: Մեր արշաւի նպատակն է մտահոգ քաղաքացիներին տանել տեղում ապրեցնել, որ մարդը ոչ միայն «ֆէյսբուքեան ստատուս»ներից կարդայ ու չիմանայ՝ դա ինչ բան էր, այլ գնայ տեսնի, շատ ենք կարեւորում քայլարշաւը:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Մարիամ, այնուամենայնիւ, ընդունո՞ւմ էք, որ այսքան տարիների ակտիւ պայքարի արդիւնքը Թռչկանի ջրվէժն էր: Կարծիք կա՛յ, որ պայքարը յաջողութեամբ պսակուեց, որովհետեւ «հզօր» մարդիկ չէին կանգնած, այնինչ Թեղուտի դէպքում իրավիճակն այլ է, այստեղ շատերն են շահագրգիռ:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Պայքարը հնարաւոր է յաջողութեամբ պսակուի, եւ դա մեզանից է կախուած: Թռչկանի դէպքում, երբ ասում են՝ այնտեղ մեծ շահեր չէին, բայց այնտեղ կա՛ր բացառիկ մի դէպք, որը բնապահպանները երբեւէ չեն կիրառել, դա «մինչեւ վերջ» գնալն է: Արդիւնքը միշտ լինում է այնքան, որքան քո պայքարն է: Այսինքն՝ եթէ դու ասում ես, որ ամէն գնով գնալու ես դրան, քո անձի, էգոյի վրայով, քո կոնֆորտը (հանգիստը-Խմբ.) զոհելով՝ գնում ես ինչ-որ քայլի մինչեւ վերջ, դա ստացւում է: Պէտք է լինել թափանցիկ ու ազնիւ: Թռչկանը լաւ մոդել է աւելի մեծ խնդիրներ լուծելու համար:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Մի քանի տարի առաջ, երբ սկսուել էր Թեղուտի համար պայքարը, երիտասարդները այսքան ակտիւօրէն ներգրաւուա՞ծ էին, հիմա փոփոխութիւն նկատո՞ւմ էք:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Ես 2007ից եմ պայքարի մէջ եւ, այո, ես տեսնում եմ այդ գիտակցութիւնը: Մարդը գնալով իրեն արժեւորում է, տեսնում է, որ իր մէջ պէտք է փնտռի մեղաւորին, որ ինքն է այս երկիրը կառուցողը, մենք ենք այս երկրի տէրը գիտակցութիւնը գնալով ամրապնդւում է, էկոլոգիական (բնապահպանական-Խմբ.) գիտակցութիւնն է բարձրացել: Ի հարկէ այս ամէնին «օգնում» է նաեւ մեր երկրի աղէտալի վիճակը, որովհետեւ եթէ առաջ լուրջ չէին ընդունում, ասում էին՝ ինչ են շուխուր անում, մէկ էլ տեսնում են Թեղուտի բազմադարեայ անտառն են վերացնում, Սեւանայ լճի ափին ոսկու հանքեր են բացում, Հրազդանի հէնց մէջտեղում երկաթի բաց հանք են ուզում շահագործել, Տաթեւի վանքի հարեւանութեամբ երկաթի բաց հանք, Աբովեանում երկաթի բաց հանք եւ այսպէս շարունակ: Մի կողմից հանքարդիւնաբերական գիշատիչն է խեղդում, միւս կողմից էլ աւելի ակնառու են սկսում երեւալ պսեւդոտնտեսական (կեղծ տնտեսական-Խմբ.) զարգացումները, պսեւդոհամայնքային (կեղծ համայնքային-Խմբ.) զարգացումները, այդքան արտերկրին հումք տուող Սիւնիքի գիւղերում մարդիկ խղճալի վիճակում են ապրում: Չնայած որ կոմբինատում աշխատողն ունի առողջապահական պարտադիր ապահովագրութիւն, սակայն գումարը միայն ծանօթով է ստանում, իսկ թէ ծանօթ չունի, ի վիճակի չի լինում իր աշխատավարձով սեփական առողջութեան խնդիրները հոգալու համար: Սուտն արդէն ճեղքուել եւ պարզ երեւում է՝ նոյն քաջարանցին աշխատանքով այսօր չի ոգեւորւում եւ այսօր արդէն խօսում է պրոբլեմներից (դժուարութիւններէ-Խմբ.): Էկոգաղութացման է գնում մեր երկիրը: Ի վերջոյ հասկանում են, որ սա միայն կանաչ շարժումներ չեն, որ սա նաեւ ազգային հարց է:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Մարիամ, շատ յաճախ կարծիք է հնչում, որ քաղաքացիական նախաձեռնութիւնները, եթէ իրենց գործունէութեան վեկտորը (նետը-Խմբ.) ուղղեն դէպի քաղաքականութիւն, ապա յաջողութիւնն անխուսափելի կը լինի: Նախընտրական պրոցեսներ (գործընթացներ-Խմբ.) են, Դուք քաղաքացիական վեկտորը կ՛ուղղէ՞ք քաղաքականի եւ ասենք պայքարէք կեղծուած ընտրութիւնների դէմ: Գիտեմ, որ այս կարծիքը չէք կիսում, ինչո՞ւ չէք կիսում:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.-  Մարդիկ, որոնք անընդհատ նշում են՝ արդեօք ձեր շարժումը կը դառնա՞յ քաղաքական, ասեմ, որ մենք պայքարելով՝ ազդում ենք նաեւ համակարգի վրայ: Մեր դրդիչ ուժը իշխանութեան գնալը չէ, կուսակցական դառնալը չէ, բայց ես գիտեմ, չլինելով ոչ մի կուսակցութեան մէջ, պայքարելով Թեղուտի, Թռչկանի, Հայաստանի համար, մենք նաեւ ձեւաւորում ենք նոր համակարգ, այսինքն՝ ուզի թէ չուզի քաղաքացիական հասարակութիւնն է հէնց կերտում մեր բարեփոխումները քաղաքական դաշտում: Ու այսօր ես այդ միջոցով եմ տեսնում, որ կը կարողանանք փոխել մեր երկիրը եւ համակարգը, որից մենք այդքան սարսափում ենք, քան, օրինակ, ընտրութիւններով:

Պայքարը ընտրութիւնից ընտրութիւն չի: Այլ ամէն օր ամէն ակնթարթ

Ինձ համար Հայաստանը մի օրգանիզմ է, որտեղ կան բազմաթիւ մակաբոյծներ, որոնք, եթէ սկսես մաքրել, առողջացնել, ինքնըստինքեան օրգանիզմից դուրս կը թռչեն, մենք բռնել ենք այդ ճանապարհը: Եթէ իւրաքանչիւրն իր ոլորտում չծախուի, չվախենայ, գնայ մինչեւ վերջ, կը փոխուի այս համակարգը, այստեղ ես չեմ տեսնում անձնաւորման խնդիր, այս մէկին հանեմ միւսին դնեմ:

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ.- Եթէ մենք ներսից ենք փչացած, ուրեմն փրկութիւնը ներսից է լինելու:

ՄԱՐԻԱՄ ՍՈՒԽՈՒԴԵԱՆ.- Եթէ ներսն է թոյն, ստրուկ ժողովուրդ, չպայքարող, համակերպուող, ծախուող, ով էլ որ գայ նախագահ, անգամ ամենալուսաւոր մարդը, այս գիտակցութեամբ ապրող ժողովուրդը կը տապալի նրան: Այսօրուայ համակարգը ընդամէնը մեր ներսի հայելին է:

Այսինքն՝ ես մեր մէջ եմ տեսնում այս խնդիրը, եթէ իւրաքանչիւրը իր գիտակցութեամբ փոխուի, երբ դառնայ այս անտառների, սարի պահապանը, ապագայի կրողը, երկրի նուիրեալ ծառան այն ժամանակ երկիրը անտէր չի լինի ու կը կենդանանայ:

Մենք այս պայմաններում չպէտք է երազենք, որ մի հերոս կը գայ եւ կը փրկի Հայաստանը, կը նստի նախագահի գահին ու մէկ վայրկեանում ամէն ինչ կը բարեփոխուի:

Դա նշանակում է, որ ես նորից, իմ տունը պարփակուած, սպասում եմ մի փրկչի, որը կ՛իջնի վերեւից ու իմ գործը կը կատարի իմ փոխարէն ու վերջում էլ ինձ ազատութիւն կը պարգեւի: Այդ դէպքում, իսկ ո՞վ եմ ես, ո՞րն է իմ առաքելութիւնը: