ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ALVINS COFFEE-Ի ՍԵՓԱԿԱՆԱՏԷՐ ԱԶԱՏ ԱԶԱՏԽԱՆԵԱՆԻ ՀԵՏ

Ազատխանեանի «Փըրժըն Չոյս» Թէյը Միջազգային Մրցանակի Աժանացած Է

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ

Սուրճն ու թէյը ընդհանրապէս կը գործածենք ժամանցի համար, իսկ երբեմն, նոյնիսկ լաւագոյն հիւրասիրութեան աւարտին եթէ սուրճ չհրամցնես հիւրերուդ, մենք հայերս կ՛ըսենք. «Սուրճ մըն ալ չխմցուցին»:

Երկար դարերէ ի վեր սուրճի եւ թէյի գործածութիւնը միջազգային ժողովրդականութիւն կը վայելէ, ու բազմատեսակ սուրճերու ու թէյերու տեսակներ շուկաները ողողած են ու հսկայական նիւթական գործառնութեան վերածուած:

Երկուշաբթի 5, Մարտ 2012ին, ԱՄՆի Լաս Վեկաս քաղաքին մէջ տեղի ունեցած թէյի համաշխարհային մրցակցութեան ընթացքին, «North American Tea Championship 2011» աշնան, առաջնութիւնը կը շահի Սան Ֆրանսիսքոյի Ազատ Ազատխանեանի սուրճի ու թէյի գործարանին մէջ արտադրուած «Persian Choice by Alvins of San Francisco»ի բացառիկ եւ համեղ թէյը՝ արժանանալով ամբողջ աշխարհի լաւագոյն մրցանակին: Սոյն մրցանակին մասնակցած են զանազան երկիրներ, որոնք ներկայացուցած են իրենց թէյերուն տարբեր տեսակները: Ընտրութիւնը եղած է ակնփակ՝ մասնագէտներու արդար դատողութեամբ, հարիւրաւոր թէյի տեսակներու ընմէջէն:

Սոյն մրցանակի հետաքրքրութեան եւ շահեկանութեան համար, ուզեցինք հարցազրոյց մը ունենալ Ազատ Ազատխանեանի հետ: Ազատխանեան ծնած է Պարսկաստան, յաճախած է Թեհրանի Ազգային Քուշեշ Դաւթեան միջնակարգ վարժարանը, ուր Ազատխանեան ստացած է իր հայկական ու պարսկական կրթութիւնը՝ դաստիարակներ ունենալով Արշակ Ատոմեանն ու Բագրատ Սիմոնեանը, որոնք արմատաւորած են իր մէջ ազգային ու հայրենասիրութեան զգացումները: 1959ին ան տեղափոխուած է Սան Ֆրանսիսքօ ու շարունակած իր բարձրագոյն ուսումը՝ University of San Francisco-ի մէջ, արժանանալով Պսակաւոր գիտութեանց վկայականին:

1970ին Ազատ կ՛ամուսնանայ իր տարրական դպրոցի դասընկերուհիներէն Հելէն Ատոմեանի հետ ու կը բախտաւորուին 4 զաւակներով: 1976էն ի վեր, հանդերձ ընտանիօք կը զբաղին սուրճի ու թէյի տեսակներու արտադրութեամբ ու վաճառքով: Ներկայիս, անոր որդւոյն՝ Յովիկի ղեկավարութեամբ, անոնք ճանչցուած են որպէս սուրճերու ու թէյերու մասնագէտներ: Ազատ Ազատխանեան գործօն անդամ է Սան Ֆրանսիսքոյի հայ գաղութէն ներս՝ ազգային ու եկեղեցական իր ծառայութիւններով, ինչպէս նաեւ նախագահն է Իրանահայ «Արարատ» հայրենակցական միութեան:

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ.- Սիրելի՛ Ազատ, ինչը՞ ձեզ մղած է թէյի ու սուրճի մասնագիտութեան:

ԱԶԱՏ ԱԶԱՏԽԱՆԵԱՆ.- Արդէն իսկ Պարսկաստանէն, մեր ընտանիքում ամէնօրեայ գործածութեան պատճառով, ես մօտիկէն ծանօթ էի սուրճին. Սան Ֆրանսիսքօ հաստատուելէ ետք զբաղուեցի սուրճի անձնական մասնագիտական աշխատանքներով, սուրճի խարկման եւ թէյերու ձեւակերպման աշխատանով, ապա շատ փորձերից յետոյ՝ կարողացանք շուկայում ներկայացնել ամենաբարձր որակի սուրճն ու թէյը:

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ.- Ի՞նչ լուսաբանութիւններ կրնաք տալ «Ասպարէզ»ի ընթերցողներուն, սուրճի եւ թէյի տարբերակներուն մասին:

ԱԶԱՏ ԱԶԱՏԽԱՆԵԱՆ.- Այս մասին, նախ՝ սուրճի վերաբերեալ բացատրական տեղեկութիւնների բաժնում յայտնեմ, որ սուրճը գոյութիւն ունի երկու տարբեր ցեղային տեսակներով՝ Արապիքա (Arabica) եւ Ռոպուսթա (Robusta): Իսկ սուրճ խարկող անձը, իր փորձառութենէն բացի, պէտք է վարպետօրէն գործադրէ սուրճի պատրաստութիւնը. խարկումները ընդհանուր առմամբ կարող ենք բաժանել երեք գլխաւոր տեսակներու.

- Գոց կամ սեւ խարկում (French Roast). Այս խարկումը կատարւում է շատ բարձր աստիճանի ջերմութեամբ՝ մօտաւորապէս 490 աստիճան, որի պատճառով գոյանում է համով եւ հոտով, մութ գոյնով խարկուած՝ ամենաքիչ ասիդ (Acid) ունեցող սուրճը: Այս խարկման համար միայն որոշ աշխարհագրական կլիմաներից հայթայթուած սուրճեր կարող են բարձր արդիւնքներ առաջացնել:

- Միջին աստիճանի խարկում (Vienna Roast). մօտաւորապէս 460 աստիճանի. այս տեսակ խարկումը ընդհանրապէս ընդունուած է գերմանական ծագումով երկիրներու կողմէ, եւ նմանապէս, որոշ յատկութիւններ ունեցող սուրճեր լաւագոյնն են այս խարկման համար:

- Բաց գոյնի խարկուած սուրճ (City Roast). մօտաւորապէս 440 աստիճանի. այստեղ նաեւ ամէն տեսակի սուրճ չի կրնար նոյն համը ստեղծել, օրինակի համար՝ որոշ երկիրներ, որոնք գտնւում են Հարաւային Ամերիկայում կամ նման կլիմայ ունեցող այլ երկիրներում:

Իսկ խարկումէն բացի, զանազան երկրամասեր ունեն մասնաւոր յատկութիւններ, որպէսզի ստեղծեն իւրայատուկ համեր. օրինակի համար նշեմ Քենիան, Սումաթրան, Մոքա Ճաւան, Ճըմայքան եւայլն: Այսուամենայնիւ, սուրճի մասնաւոր համեղութիւնը գոյանում է իւրայատուկ անձի սեփական ցանկութեան եւ իր ըմբռնած քիմքի, ճաշակի ու համի կարծիքով, ինչպէս նաեւ՝ սուրճ արտադրող մարդկանց կողմէ զանազան տեսակների հմտաբար խառնումներից. «Որոշ տոկոսային առումներով՝ սեւ, բաց ու ուրիշ տեսակների խառնուածքներ»: Իսկ գոյութիւն ունեն նաեւ այսպէս ասած Էքզաթիք (Exotic) սուրճեր, որոնցից յայտնի է «Blue Mountain Jamaica»ն, որը արդիւնաբերւում է յատուկ ձեւակերպով, երբ հնանում է բարձունքներում, փայտի տակառներու մէջ լցրած խոնաւ քարանձաւների մէջ. նմանապէս շատ յայտնի է ինտոնեզեան «Սելեբիզ» (Celebes Kalosi) սուրճը, որի մասնաւոր բերքաւորումը կատարւում է ճափոնացի մասնագէտներով:

Այժմ խօսենք թէյերու մասին. ինչպէս գիտէք, թէյերը գլխաւորապէս բաժանւում են երկու տեսակներից՝ սեւ եւ կանաչ թէյեր (Black and Green Teas). երկու պարագայում էլ, թէյը սկսւում է նախ իբրեւ կանաչ տերեւ եւ յետոյ չորացւում է որոշ ձեւակերպումով: Նոյն թէյը, երբ իր չորացման ընթացքի կէսից է բերքաւորւում, երեւան է գալիս իբրեւ կանաչ թէյ, իսկ եթէ շարունակուի չորացման ժամանակը մինչեւ վերջ, փոխւում է գոյնը եւ դառնում է սեւ թէյ. սրանցից բացի, կան նաեւ ճերմակ թէյի տերեւներ, որը ինքնուրոյն տարբեր տեսակ է համարւում:

Մեր արտադրած «Փըրժըն Չոյս Ըրլ Կրէյ» (Persian Choice Earl Grey) թէյը, որ ներկայիս շահած է համայն աշխարհում առաջնակարգ աստիճանը, ստեղծուել է մեր գործարանում, մեր սեփական ձեւաւորումով, անցեալի շուրջ քսանհինգից երեսուն տարիների ընթացքում. այս թէյի համի բաղադրութիւնը կազմուել է տարբեր ծաղիկների հիւթերից եւ բնական իւղերով յղացուած ձեւով: Այս թէյը, որ համարւում է նաեւ «Արքայական թէյ», պատրաստւում է Սէյլան եւ Հնդկաստան երկրներից ներբերուած թէյի ամենաբարձրագոյն որակներից. ահա այս կերպով, իւրաքանչիւր անձ վայելում է սքանչելի հոտաւէտ եւ մուգ կարմրագոյն համեղ թէյը:

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ.- Ո՞ր երկիրներն են գլխաւորաբար սուրճ եւ թէյ արտադրող երկիրները:

ԱԶԱՏ ԱԶԱՏԽԱՆԵԱՆ.- Ներկայումս համայն աշխարհի տարեկան ամենաշատ սուրճ արտադրող երկիրն է Պրազիլը՝ տարեկան 67 միլիոն քսակ. (միջազգային չափանիշով՝ իւրաքանչիւր տոպրակ կը կշռէ 132 փաունտ կամ 60 քիլօ). այնուհետեւ՝ Ինտոնեզիան՝ 29 միլիոն քսակ, Քոլոմպիան՝ 13 միլիոն, Վիեթնամը՝ 11 միլիոն, Մեքսիքան՝ 5 միլիոն եւայլն: Թէյերու պարագային, աշխարհում առաջին արտադրող երկիրն է Չինաստանը, ապա՝ Հնդկաստանը, Սրի Լանքան եւ շարունակաբար այլ երկիրներ:

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ.- Ինչպէս գիտէք, միջինարեւելեան ժողովուրդները վարժ են սուրճը խմելէ ետք գաւաթին յատակը մնացած եւ չորցած մրուրին մէջ իրենց բախտը փնտռելու, եւ կան յատուկ մասնագիտացած մարդիկ, որոնք լաւ եւ վատ գուշակութիւններ կ՛ընեն. Ազա՛տ ջան, դուք ի՞նչ կ՛ըսէք այս մասին:

ԱԶԱՏ ԱԶԱՏԽԱՆԵԱՆ.- Այո՛, Միջին Արեւելքի գրեթէ բոլոր երկրներում սուրճը խմելէ ետք, առհասարակ, ժամանցի համար որոշ մարդիկ գուշակում են ապագան եւ բախտը. նախ սուրճի գաւաթը վեր ի վար են դարձնում, ապա մնացորդ սուրճը նախշուն կերպով իր հետքն է թողնում գաւաթի մէջ չորանալուց յետոյ. եւ այսպէս, գուշակող անձինք փորձում են գուշակել դիմացինին բախտը՝ ներգծուած պատկերների միջից: Հետաքրքրական է նաեւ գիտնալ, թէ Չինաստան, Հնդկաստան, Մոնկոլիա, Թիպեթ, Սրի Լանքա եւ այլ երկրների մէջ, նման կերպով գուշակում են նաեւ թէյի տերեւների մնացորդը: