Հայկական Ցեղասպանութեան Թանգարանը Պիտի Նշէ Զմիւռնիոյ Աղէտի 90ամեակը

ԵՐԵՒԱՆ, «Նիուզ».- Զմիւռնիոյ՝ Փոքր Ասիոյ նշանաւոր առեւտրական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկուն մէջ հայերը հաստատուած էին հնագոյն ժամանակներէն եւ կը բնակէին հայկական առանձին թաղամասերու մէջ՝ Գետեզերք, Քարափ եւ Հայոց թաղ:

18-19րդ դարերուն քաղաքը դարձաւ հայկական մշակութային հզօր կեդրոն մը։ Հոն գտնուող տպարաններէն հրատարակուած են գիրքեր ու պարբերականներ, որոնք կարեւոր են հայ մշակութային, հասարակական-քաղաքական կեանքին համար: Քաղաքին մէջ կը շարունակէին գործել տակաւին 1799 թուականին հիմնուած Մեսրոպեան եւ օրիորդաց Հռիփսիմեան վարժարաները, ինչպէս նաեւ շարք մը մասնաւոր դպրոցներ: Զմիւռնիահայ համայնքը ունէր չորս եկեղեցի (նշանաւոր էր Սուրբ Ստեփանոսի եկեղեցին), Ազգային հիւանդանոց եւ թատրոն: Զմիւռնիոյ տնտեսական կեանքին մէջ կարեւոր տեղ ունէին հայ վաճառականները, որոնք կ՛արտադրէին գորգ, կաշի, բուրդ, չոր միրգեր եւ ունէին իրենց առեւտրական տուները Եւրոպայի, Ռուսիոյ, Հնդկաստանի եւ Եգիպտոսի մէջ:

Իր բազմամշակոյթ եւ զարգացած քաղաքային կենցաղին համար Զմիւռնիան անուանուած է «Արեւելքի փոքր Փարիզ»:

Մինչեւ 1922 Զմիւռնիոյ մէջ կ՛ապրէին շուրջ 30 հազար հայ:

1922 Սեպտեմբերին քեմալական զօրքերը իսկական սպանդ կատարեցին Զմիւռնիոյ մէջ՝ հուրի ու սուրի ենթարկելով քաղաքի հայկական ու յունական թաղամասերը: Քաղաքի միտումնաւոր հրկիզումը նպատակ ունէր սարսափեցնել քրիստոնեայ բնակչութիւնը, որպէսզի անիկա միանգամընդմիշտ հեռանայ շրջանէն։ Թաղամասերը ծածկուեցին տասնեակ հազարաւոր հայերու ու յոյներու դիակներով: Շատեր, որոնք փորձեցին փրկութիւն գտնել, ծովին մէջ խարիսխ նետած եւ լոկ դիտորդի դեր ստանձնած անգլիական, իտալական ու ամերիկեան ռազմանաւերուն միջոցով, ծովասոյզ եղան:

Այսպիսով, Զմիւռնիոյ աղէտը Հայոց Ցեղասպանութեան վերջին դէպքերէն մէկը հանդիսացաւ՝ նաեւ ազդանշանը տալով «Թուրքիան՝ թուրքերուն» քեմալականներու պետականաստեղծ ծրագիրի սկսման: Ներկայիս Զմիւռնիան յայտնի է թրքական Իզմիր անունով, իսկ քաղաքի բնակչութեան ճնշող մեծամասնութիւնը թուրքեր են։

Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկը Զմիւռնիոյ աղէտի իննսունամեայ տարելիցին առիթով այս տարի Սեպտեմբերին պիտի կազմակերպէ ժամանակաւոր ցուցադրութիւն՝ Զմիւռնիոյ հրդեհը ներկայացնող բացառիկ բնօրինակ լուսանկարներով ու տեսանիւթերով: Կը նախատեսուի, որ թանգարանը նաեւ կազմակերպէ միօրեայ միջազգային գիտաժողով՝ նուիրուած Զմիւռնիոյ աղէտին:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top