Մտորումներ Հայ Կնոջ Իրաւահաւասարութեան Հարցի Շուրջ

ԿԱՏԻԱ ՔՈՒՇԵՐԵԱՆ

Աշխարհի քարտէզը պարզորոշ ցոյց է տալիս, որ այն երկրները, ուր կինը մղուած է ետնաբեմ, զարգացած երկրների շարքում չեն: Տղամարդու կողքին առանց իրաւահաւասար իրաւունքներ վայելող կնոջ, որեւէ հասարակութիւն չի կարող լիաթոք շնչել: Կինը իրաւազուրկ է եւ ստորացուած մի շարք յատկապէս մահմեդական երկրներում:

Հայաստանը քրիստոնեայ երկիր է, եւ շնորհիւ այդ հանգամանքի՝ իր պատմութեան ընթացքում երբեք չի ունեցել կնոջ հանդէպ այնպիսի անընդունելի վերաբերմունք, ինչպիսին ունեն ուրիշներ առ այսօր: Աւելացնենք, սակայն, որ Հայաստանը քրիստոնեայ լինելով հանդերձ, դարեր շարունակ եղել է մահմեդական ժողովուրդների տիրապետութեան տակ, եւ այդ մէկը խոր ազդեցութիւն է թողել մեր մշակոյթի վրայ: Եւ եթէ այդ ազդեցութիւնը երկարել է դարերի վրայ, ուստի սխալ է մտածել, թէ մէկ օրից միւսը այն կարող է անհետանալ:

Կինն արեւելքում արհամարհուած էակ է, լաւագոյն դէպքում՝ հաճոյքի առարկայ, զարդարանք եւ սերնդագործութեան պայման: Յիշենք արեւելեան մի ասոյթ, ըստ որի՝ «Երկու լաւ աղջիկ մէկ վատ տղայ արժէ»:

Արդի Հայաստանում, կնոջ իրավիճակը կարելի չէ համեմատել արեւելեան որեւէ երկրի հետ: Նստած լինելով Արեւելքի եւ Արեւմուտքի բաժանարար գծի վրայ, մի բաժանում, որ պայմանական է՝ Հայաստանը ամբողջապէս ո՛չ արեւելք է, ո՛չ արեւմուտք: Կարելի է ենթադրել, որ տղամարդու կողքին, հայ կինը իր արժանաւոր տեղն է գրաւել: Մեր մատենագրութեան մէջ կամ այլուր, սկսած «Տիկնայք փափկասունք…»ից, կնոջ մասին անյարգալիր արտայայտութեանց չենք հանդիպում, իսկ մեր ազգային կենսափիլիսոփայութեան խտացումը հանդիսացող «Սասունցի Դաւի»չ էպոսի մէջ, կերպարներից մէկի՝ քեռի Թորոսի մօտ, հանդիպում ենք հետեւեալ արտայայտութեան. «Առիւծն առիւծ է՝ էղնի է՛գ թէ որձ»:

Կարծում ենք հայ կնոջ արդի իրավիճակը բարեփոխելու եւ ընդհանրապէս ազգային որեւէ հիմնահարց լուծելու ժամանակ, մենք ոչ թէ պէտք է արեւելքի կամ արեւմուտքի մշակոյթին հետեւենք, այլ ունենանք սեփական շահերից բխող մօտեցում՝ անձնատուր չլինելով աջից կամ ձախից եկող գաղափարախօսութիւններին: Նախ այն պատճառով, որ եթէ հակուած ենք արեւմտեան գաղափարախօսութիւնների որդեգրման, պէտք չէ մոռանանք, որ քաղաքակրթութեան գանձարանի մէջ այնքա՛ն մեծ ներդրում ունեցած Արեւմուտքը այսօր անկում է ապրում:

Նաեւ պատմութիւնն է յուշում, որ պղտոր ու խառն ժամանակներում, ինչպիսին մեր ժամանակն է, ազգային արժէքների համակարգին առաւել չափով կառչելը խոհեմութիւն է եւ յուսալի ապաստարան. պէտք է ընտրողաբար մօտենալ հրապարակ նետուող «իզմ»երին, որոնց ետեւում դարաններ կարող են լինել: Յիշենք, որ եթէ չլինէին մարքսիզմին հետեւող հայեր, ապա Հայաստանի առաջին հանրապետութիւնը գոյատեւած կը լինէր, եւ հայ ժողովուրդը այլ պատկեր կը ներկայացնէր այսօր:

Հայ ընտանիքը ազգային այն ամուր շէնքն է, որի տանիքի տակ պատսպարուել ենք բոլորս: Այդ եզակի կառոյցին  պէտք է մօտենալ ամենայն զգուշութեամբ, երբ ուզում ենք բարեփոխել հայ կնոջ իրավիճակը, նաեւ խուսափել երկու սեռերի միջեւ հաւասարութեան պարզունակ նշան դնելուց եւ իւրաքանչիւր սեռի ուժը տեսնել հակառակ սեռի հանդէպ ունեցած տարբերութեան մէջ՝ հայ կնոջ տալով ինքնադրսեւորումի ազատութիւն: Չվախենա՛լ աւանդապահ լինելուց, ոչ միայն այն բանի համար, որ այն ազնիւ է եւ հիմնուած ազգայինի վրայ, այլ նաեւ նրա համար, որ կարելի է աւանդապահ եւ միաժամանակ առաջադէմ հայեացքների տէր լինել: Սովորութիւն է դարձել հարցերի քննարկման ժամանակ, փոխանակ մտքի անկախութիւն ունենալու՝ վկայակոչել այս կամ այն ժողովրդին եւ փորձել նմանակել նրանց՝ յաճախ առանց ընտրոթիւն կատարելու: Խօսքը ուրիշներից չսովորելու մասին չէ, այլ այն մասին, որ երբեմն պէտք է աշակերտի դրութիւնից անցնել ուսուցչի դրութեան եւ դառնալ ուսանելի՝ այլոց համար:

Ի վերջոյ, պէտք է հաւատալ հայ տղամարդուն, ու նրա մէջ տեսնել բարիութիւն, նրբանկատութիւն, բարեկիրթ պահուածք: Չկշտամբել նրան, որովհետեւ կշտամբանքը լաւ ուսուցիչ չէ, այլ՝ մտածել սերունդներին ճիշդ դաստիարակութիւն տալու մասին, իսկ այդ մէկը կարելի է անել դպրոցում, կրթական ճիշդ համակարգի ձեւաւորումով, որովհետեւ ամէն ինչ սկսւում է դպրոցից: