ՆՈՐ ԳԻՐՔԵՐ- «Ինչ Է Գրուել Իրանում Հայոց Ցեղասպանութեան Տարիներին»


(Հեղինակ՝ Արմինէ Կարապետեան-Գունտաքճեան)

ՍԱՐԳԻՍ ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Այն օրերուն, երբ 2012 տարին կը պատրաստուէր մայր մտնել, Երեւանի «Լուսաբաց» հրատարակչատունէն լոյս տեսաւ Արմինէ Կարապետեան-Գունտաքճեանի «Ինչ է Գրուել

Իրանում Հայոց Ցեղասպանութեան Տարիներին» հատորը, որ ուշագրաւ հրատարակութիւն մըն է եւ նոր ներդրում մը՝ Հայ Դատի աշխատանքներու ծիրին մէջ։
Մասնագիտութեամբ քիմիագէտ, սակայն հոգիով ու խորքով մեզ տագնապեցնող հարցերու հետամուտ Արմինէ Գունտաքճեանը վերջին տարիներուն ձեռնարկած է ուսումնասիրական աշխատանքի, եւ ահա, ընթերցողին ու Ցեղասպանութեան ծալքերով հետաքրքիրներուն կը ներկայացնէ եռալեզու հատոր մը։ Նախորդ գործը լուսարձակի տակ առած էր պատմական պայմաններու բերումով քիչ քննարկուած վէրք մը՝ ստալինեան տարիներուն հայրենադարձներուն վիճակուած տառապանքները. «Հայրենադարձների Բռնաճնշումները Ստալինեան Ժամանակաշրջանում» հատորը (2010) վաւերագիրներու պեղումով ու մէկտեղումով կազմուած գործ մըն էր. երկրորդը լուսարձակը կը կեդրոնացնէ Ցեղասպանութեան մասին

վկայութիւններու վրայ։ Խորագիրէն իսկ կարելի է հետեւցնել, թէ հատորը կը բովանդակէ մամուլէն քաղուած պատառիկներ, ինչպէս նաեւ յուշագրական գրութիւններէ քաղուած բաժիններ։
Հատորը, որ կը տարածուի 260 էջերու եւ յաւելեալ էջի մը վրայ, բաժնուած է երեք գլխաւոր մասերու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը քաղուած նիւթեր կը ներկայացնէ հայերէնով, անգլերէնով ու պարսկերէնով։
Հեղինակը հատորը կը բանայ բացատրական յառաջաբանով մը (հայերէնէ, անգլերէն ու պարսկերէն), ուր լուսաբանութիւն կու տայ հատորի արարման պատճառներուն մասին։ Այնուհետեւ, քաղուածքները կը մարմնաւորուին երկու գլխաւոր բաժիններով. առաջին բաժինին մէջ տեղ գտած են իրանեան մամուլէն քաղուած եւ առաւելաբար օրուան լուրերէն մէջբերուած գրութիւններ։ Այս տեղեկութիւնները չեն սահմանափակուած նոյնինքն Ցեղասպանութեան տարիներով, այլ կը տարածուին 1904էն մինչեւ 1920 տարիները։ Տարբեր օրաթերթերու մէջ տրուած լրատուական տեղեկութիւնները վկայութիւններ են՝ կազմակերպուած ու միտումնաւոր ջարդերու, հալածանքներու եւ բռնի տեղահանութիւններու մասին. եւ ինչպէս գիրքը կազմողը կը նշէ, այդ թերթերէն մէկ քանին կը նկատուին Թուրքիոյ նկատմամբ դրական տրամադրութիւն ունեցող հրատարակութիւններ…։ Այս բաժինը, ինքնին, Ցեղասպանութեան մասին վկայութիւններ հաւաքող պատմաբանին, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ հետաքրքիր ընթերցողին կ՛ընծայէ

արժէքաւոր տեղեկութիւններ։
Թերթերէն քաղուած լրատուական պատառիկներուն կը յաջորդէ ամբողջ բաժին մը, որ քաղուած է իրանցի չորս դէմքերու յուշերէն եւ ուսումնասիրութիւններէն։ Անոնք կը կոչուին Մոհամմատ Ալի Ջեմալզադէ, Ռեզա Դիւանբեգի, Իսմայիլ Ռային եւ Թուրաջ Փարսի։ Այս բաժինը կազմուած է յիշեալ գրողներուն յուշագրական գրութիւններուն մասին բացատրութիւններով ու անոնցմէ կատարուած լայն քաղուածքներով, վերջինին հրատարակած ուսումնասիրական յօդուածին մասին ակնարկութիւններով։
Եռալեզու ըլլալու հանգամանքը այս հրատարակութեան կու տայ միաժամանակ այս երեք լեզուներուն ծանօթ ընթերցողներու լայն զանգուածի մը հասնելու արժանիքը։
260րդ էջէն ետք կատարուած մէկ էջնոց յաւելումով, հեղինակը կարճ բացատրութիւն մը կու տայ, թէ ինչո՛ւ Ցեղասպանութեան մէջ Թուրքիոյ պետութեան պատասխանատուութիւնը պէտք չէ նուազագոյն չափով նօսրացումի ենթարկել՝ ոճիրին մէջ անոր իբրեւ մեղսակից յառաջ բերելով գերմանները, անգլիացիներն ու հրեաները։ Լուսարձակի տակ կը բերուի այն իրականութիւնը, որ հայութեան հայրենիքին բռնագրաւումն ու ժողովուրդին բնաջնջումը հետապնդող Թուրքիան 1915էն շատ առաջ որդեգրած էր հակահայ քաղաքականութիւն։

Leave a Reply