Հայկական Նկարչական Իւրայատուկ Ցուցահանդէս Մը՝ Ֆրեզնոյի Համալսարանի Յարկին Տակ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Հայութեան կրած պատմական տառապանքներուն ու վերականգնումի իրողութեան փաստերը յաճախ արձագանգ գտած են արուեստի գործերու մէջ. նկարիչ, քանդակագործ թէ կերպարուեստի ծառայող բազմաթիւ արուեստագէտներ ցոյց տուած են, որ գիրին եւ խօսքին կողքին, շօշափելի քանդակը, նկարն ու գոյներն ալ մեծ ներգործութիւն ունին մեր հարցերու տարածման ու համակիրներու ապահովման մէջ։ «Արուեստ արուեստի համար» հասկացութիւնը կարեւոր է ու յարգելի, սակայն արուեստը նաեւ ազնիւ նպատակի ծառայեցնելը արհամարհելի ոչինչ ունի, մանաւանդ երբ Արուեստի նախադրեալները կը պահպանուին։ Ու եթէ տարբեր երկինքներու տակ հաստատուած հայկական յուշարձանները, քանդակներն ու խաչքարերը մնայուն ներկայութիւն կը համարուին, նկարչական ցուցահանդէսները հարկադրաբար ժամանակաւոր են ու չեն հասնիր նոյնքան թիւով արուեստասէրներու աչքերուն։
Այս օրերուն, Ֆրեզնոյի մէջ կազմակերպուած նկարչական ցուցահանդէս մը կը փորձէ մասամբ շրջանցել ժամանակի հարցը, որովետեւ կ՛երկարի Ապրիլի Բ. կէսէն մինչեւ Յունիս։ Այլ խօսքով, ֆրեզնոյաբնակներ թէ Ֆրեզնօ այցելողներ առիթը ունին յարմար պահ մը գտնելու եւ այցելելու այս իւրայատուկ ցուցահանդէսը։
Կազմակերպողն է արուեստասէր ազնիւ հայորդի մը՝ Վարուժան Տէր Սիմոնեան, որ ուշագրաւ վայր մը ընտրած է ցուցահանդէսին համար՝ Ֆրեզնոյի նահանգային համալսարանի վարչական բաժանմունքի շէնքին… նրբանցքները։ Ա. յարկի նրբանցքներու պատերուն ցուցադրութեան դրուած են երկու նկարիչներէ գործեր. արուեստագէտները կը կոչուին Նշան Տէր Գալուստեան եւ Հէյզըլ Անթառամեան. երկրորդ յարկի նրբանցքներուն մէջ ցուցադրուած են Ֆրեզնոյի «կուռք»ին՝ Ուիլիըմ Սարոյեանի կեանքի պահերէն քաղուած լուսանկարներ, որոնք քանի մը տարի առաջ հատորով լոյս ընծայուեցան նոյնինքն Վարուժանին կողմէ։
Յիշեալ շէնքը (550 E. Shaw փողոցին վրայ) իւրաքանչիւր օր կ՛ընդունի շուրջ 800-850 այցելու, կ՛ըսէ Վարուժան Տէր Սիմոնեան, բացատրելով վայրին ընտրութիւնը։ Այցելուները անպայման որ պահ մը կանգ կ՛առնեն ցուցադրուած նկարներուն առջեւ, կը կարդան անոնց կողքի արձանագրութիւնները, կամ՝ նոյնինքն Հէյզըլի նկարներուն կողքին ցուցադրուած այլ արձանագրութիւններ, որոնք սպիտակ շապիկներու վրայ գրութիւններով ու քանի մը գիծով կը ներկայացնեն մանրապատումներ (օրինակի համար, թէ հայրենադարձները ինչպիսի՛ գաղտնագրութեամբ արտասահմանի իրենց հարազատներուն կը պատմէին իրենց ողբերգական պայմանները)։
Հէյզըլի գործերը արդիական ոճով յղացքներ են, քոլաժներ, ստեղծուած՝ վերջին մէկ-երկու տարիներուն։ Հոն կայ պատմութիւն, եւ կեանքի դառնութիւններու արձագանգներ։ Աղբիւրը՝ արուեստագէտին հայրենադարձ  ծնողներուն (40ականներու ներգաղթին) ապրած ողբերգութիւններն են ստալինեան տարիներուն, նաեւ արձագանգները՝ նոյն դառնութիւնները ճաշակած հայրենադարձներու, որոնք օր մըն ալ հարկադրուեցան հայրենալքումի։ Վերջին տարիներուն, այս մասին վաւերագրական, յուշագրական եւ ուսումնասիրական հատորներ լոյս կը տեսնեն աւելի յաճախ. անցեալին, յետ-ստալինեան առաջին տարիներէն սկսեալ, Մկրտիչ Արմէն, Գուրգէն Մահարի եւ քանի մը ուրիշներ այդ ծանր տարիները փոխադրեցին մեր գրականութեան կալուածէն ներս. այդ բոլորին արուեստի նորագոյն մէկ արտայայտութիւնն են Հէյզըլի պաստառները։
Նշան Տէր Գալուստեանի նկարչական աշխարհը տարբեր մթնոլորտէ ներշնչում կ՛առնէ։ Նշանը կը պատկանի «Մուսա Լերան գիւղերէն Այնճար եկած ենք» երգը յօրինողներուն յաջորդ սերունդին, հասակ առած է Այնճարի մէջ, գիւղական վար ու ցանի, պտղատու պարտէզներու միջավայրին մէջ, հոն՝ ուր 1930ական տարիներու վերջերուն իր բնօրրանէն երկրորդ անգամ բռնի կերպով տարագիր դարձած հայութիւնը կայք հաստատեց, վերականգնեցաւ թուրքին ու դաշնակիցներուն սարքած երկրորդ ողբերգութենէն, չմոռցաւ հայրենի օճախը, զայն պահեց իր հոգիին մէջ ու այդ կապը փոխանցեց յետնորդներուն։ Նշանին գեղանկարները, ուրեմն, կը պատկերեն Այնճարի բնաշխարհն ու առօրեան, ուրախ պահերն ու իր ծնողներուն ու նախնիներուն հայրենիքէն յուշ-պատառիկներ, կեանքի պատկերներ, որոնք վերակենսաւորուեցան Այնճարի մէջ. փորքրածաւալ տնակներով սկզբնաւորուած եւ ծորակ-աղբիւրներով օժտուած թաղերը ժամանակի զարգացման հետ ապրեցան իրենց նորարարութիւնները, Այնճարը հասցնելով քաղաքանման այժմու վիճակի։ Նշանի գեղանկարներէն ընդհանրապէս կը բացակայի այսօրուան Այնճարը, տիրական են նախկինն ու գիւղական յիշատակները, բնութեան տարրերուն հետ միախառնուած։
Գրեթէ նոյն տարիներուն, իրարմէ անկախ բայց զուգահեռաբար՝ մեր ժողովուրդին վիճակուած երկու ողբերգութիւններուն արտայայտութիւնները, նաեւ վերապրումի կամքին մանրանկարները կարելի է տեսնել երկու արուեստագէտներուն գործերուն մէջ, պաստառին յանձնուած՝ տարբեր ոճերով, տարբեր յղացքներով. մէկը՝ դասական, երկրորդը՝ գերիրապաշտ արտայայտութիւններով։ 1915ի Ցեղասպանութիւնը ուղղակ ներկայութիւն չէ, սակայն հայութիւնը պատուհասողներուն հետքերը հոն են ուղղակի եւ անուղղակի ձեւերով, իսկ աւելի՛ կարեւորը՝ վերականգնելու եւ կեանքը վերապրելու արտայայտութիւններով։
…Երանի թէ մեր միութիւնները առիթ ստեղծեն այս ցուցահանդէսը հրամցնելու նաեւ Լոս Անճելըսի, ինչո՞ւ չէ նաեւ մեր այլ օճախներու արուեստասէրներուն։

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top