Հայաստանի Անկախ Հանրապետութեան Փաստացի Հիմնադիր՝ Մանուկեան Արամ

Ծնած է 1879 թ., Զէյվա գիւղում, այժմ՝ Դաւիթ Բէկ:  Արամ Մանուկեանը (Արամ փաշա) հայ ազգային-ազատագրական շարժման նուիրեալներից է, 20րդ դարի սկզբի ազգային-քաղաքական ու պետական, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան հիմնադիր գործիչներից, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:
Արամ Մանուկեանը (յեղափոխական անունն է 1904 թ.ից, իսկական անուն-ազգանունը՝ Սարգիս Յովհաննիսեան) սովորել է Շուշիի թեմական դպրոցում, 1901 թ.ին աւարտել է Երեւանի թեմական դպրոցը: 1901–03 թթ.ին կուսակցութեան յանձնարարութեամբ աշխատել է Բաքւում, Գանձակում, Թիֆլիսում, Ալեքսանդրապոլում: 1903 թ.ին Կարսից զէնք, զինամթերք եւ կամաւորական խմբեր է փոխադրել Արեւմտեան Հայաստան: 1904–08 թթ.ին գործել է Վանում, ապա Օրդու քաղաքում զբաղուել ուսուցչութեամբ, այնուհետեւ 2 տարի ապրել է Ժնեւում: 1910 թ.ին վերադարձել է Վան, դարձել Վասպուրականի հայութեան ամենաճանաչուած գործիչներից: Եղել է 1915 թ.ի Վանի ինքնապաշտպանութեան (Ապրիլ-Մայիս) կազմակերպիչներից ու ղեկավարներից, որի յաղթական աւարտից յետոյ ռուսական հրամանատարութիւնը նրան նշանակել է Վասպուրականի նահանգապետ (նահանգապետութիւնը գոյատեւել է 70 օր): Յուլիսի 2ին ռուսական զօրքերի անակնկալ նահանջից յետոյ կազմակերպել է Վասպուրականի հայութեան գաղթը Արեւելեան Հայաստան:
1916–17 թթ.ին Մանուկեանը եղել է Թիֆլիսի Ազգային բիւրոյի անդամ. զբաղուել է հիմնականում արեւմտահայ գաղթականութեան հարցերով: Մեծապէս նպաստել է 1917 թ.ի  Մայիսի 2–11ը Երեւանում Արեւմտահայերի 1ին համագումարի կազմակերպմանը: 1917 թ.ին, որպէս Հայոց ազգային խորհրդի  լիազօրներկայացուցիչ, Թիֆլիսից ժամանել է Երեւան, գլխաւորել նորաստեղծ Յատուկ կոմիտէն, որն օժտուած էր լայն լիազօրութիւններով, իսկ 1918 թ.ի Մարտին Երեւանի տարբեր խաւերի ներկայացուցիչների ժողովում ընտրուել է դիկտատոր (արտակարգ լիազօրութիւններ ունեցող պաշտօնատար անձ): Նա բազմաթիւ կոչերով եւ ուղերձներով դիմել է հայ ժողովրդին՝ կազմակերպուած պայքար մղելու, սեփական ուժերին վստահելու, թուրքական յարձակումներից երկրի պաշտպանութիւնը նախապատրաստելու համար:
Կառավարութեան դերը կատարել է Մանուկեանի ջանքերով ստեղծուած կառավարման վարիչների մարմինը, որի նախագահը եւ զինուորական գործերի վարիչն ինքն էր:
Մանուկեանը Սարդարապատի եւ Բաշ Ապարանի ճակատամարտերի (1918 թ., Մայիս) ժամանակ ապահովել է հայկական բանակի թիկունքի անվտանգութիւնը: 1918 թ.ի Մայիսի 28ին Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակումից յետոյ ղեկավարել է երկիրը՝ մինչեւ Թիֆլիսում ստեղծուած Հայաստանի կառավարութեան ժամանումը (Յուլիսի 23ին) Երեւան: Մանուկեանը Հայաստանի առաջին հանրապետութեան փաստացի հիմնադիրն է: Նա նոր կառավարութեան մէջ ստանձնել է ներքին գործերի նախարարի պաշտօնը, որի իրաւասութեան տակ էին նաեւ լուսաւորութեան, հաղորդակցութեան, պարէնաւորման ու խնամատարութեան ոլորտները, տեղական իշխանութիւնների ձեւաւորումը: Մանուկեանը մեծ ջանքեր է գործադրել հանրապետութիւնում պարէնային ճգնաժամը մեղմելու, գրագրութիւնների լեզուն հայացնելու, հարիւր հազարաւոր փախստականների եւ որբերի կացութիւնը հնարաւորինս բարելաւելու համար: Նրա անմիջական մասնակցութեամբ երկիրը ձերբազատուել է հայոց պետականութեան նկատմամբ թշնամաբար տրամադրուած մահմեդականներից:
Մանուկեանը մահացել է բծաւոր տիֆից:
Արամ Մանուկեանի մասին գրուել են գրքեր, հիւսուել երգեր, նրա անունով կոչուել են փողոցներ Երեւանում եւ ՀՀ այլ բնակավայրերում, կիսանդրին կանգնեցուել է մայրաքաղաքում (2009 թ.):

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top