Թուրքիոյ Դրամագլուխը Հիմնուած Է Հայերու Ստացուածքին Վրայ. Աքչամ

ՊՈԼԻՍ, «Մարմարա».- «Թարաֆ» թերթին մէջ, Երկուշաբթի, Յուլիս 22ին, Թուղպա Թեքերեք հարցազրոյց մը հրապարակած է պատմաբան Թաներ Աքչամի հետ՝ նիւթ ունենալով 1915ին հայերէն բռնագրաւուած կալուածներուն ճակատագիրը, ինչպէս նաեւ տարագրուած հայ ընտանիքներու զաւակներուն բաշխումը իսլամ ընտանիքներու։
Աքչամ, որ ամերիկեան «Քլարք» համալսարանի դասախօս է, գրեթէ առաջինը եղած է այն թուրք պատմաբաններէն, որոնք ընդունած են Հայկական Ցեղասպանութեան իրողութիւնը։ Այս տեսակէտէն՝ Աքչամ միշտ խիզախօրէն եւ սրտաբաց պաշտպանած է հայերը, եւ գիտական ուսումնասիրութիւններով ու նորանոր փաստաթուղթերու յայտնաբերումով պարզած է, թէ ի՛նչ կար 1915ի տարագրութեան ետին եւ թէ ինչպէ՛ս 1915ը օգտագործուեցաւ, որպէսզի տնտեսապէս մէջտեղէն վերցուի հայ իրականութիւնը, եւ հայերէ մնացած ապրանքներու թալանաձեւ բաշխումով ստեղծուի թուրք տնտեսութիւն եւ քաղքենիութիւն։
«Թարաֆ»ի հարցազրոյցը բացատրութիւններ կու տայ այն մասին, թէ պետութիւնը ինչպիսի՛ քաղաքականութիւն մը ի գործ դրաւ հայերու «լքուած ապրանքներ»ուն տէր կանգնելու եւ զանոնք իր հայեցողութեամբ մահմետականներու բաշխելու համար։
«1915ի տեղահանութեան ընթացքին հայերու ապրանքներուն մասին օրինական կարգադրութիւն մը կատարուա՞ծ էր» հարցումին, Աքչամ կը պատասխանէ. «Այո՛, Մայիս 30-31ին նախարարաց խորհուրդը որոշեց, թէ ինչպէ՛ս ձեռք պիտի դրուէր հայերու ինչքերուն վրայ։ Յունիս 10ին պատրաստուեցաւ մանրամասն հրամանագիր մը, եւ վերջապէս՝ Սեպտեմբեր 26, 1915ին ընդունուեցաւ առժամեայ օրէնք մը։ Այս օրէնքի գործադրութեամբ բոլորովին օրինական ենթահող մը պատրաստուած կ՛ըլլար ամէն տեսակ թալանի եւ կողոպուտի գործողութեան։ Նախ այդ հողատարածքներուն վրայ «լքուած ապրանքներ»ու յանձնախումբեր կազմուեցան։ Յանձնախումբերուն նպատակն էր հայերու բոլոր ստացուածքը արձանագրել։ æնջուեցան նաեւ բոլոր այն գործառնութիւնները, զորս հայերը առեւտրական գետնի վրայ ըրած էին մինչեւ տեղահանուելէ 15 օր առաջ։ Այսպէս՝ օրինակ եթէ հայ մը իր մէկ կալուածը դրացիին ծախած էր, այդ վաճառքը ջնջուեցաւ այն պատճառաբանութեամբ, թէ յիշեալ անձը, անշուշտ հասկնալով, որ պիտի աքսորուի, կեղծ համաձայնութեամբ մը իր ապրանքը դրացիին փոխանցած էր»։
Աքչամ կ՛ըսէ, թէ մէկ այլ հետաքրքրական հարց մը, որուն մասին յաճախ գրուած է, հետեւեալն է. դատարաններու կողմէ ընդունուած որոշումներու համաձայն՝ հայերու ինչքերուն փոխարժէքը, անոնց պարտքերը զեղչելէ ետք, իրենց պիտի յանձնուէին՝ անոնց գացած նոր հասցէին վրայ։ Սակայն այդ փոխարժէքները երբե՛ք չվերադարձուեցան։ «Արդէն ամէնէն կարեւոր հարցը, որուն տակէն այսօր Թուրքիան չի կրնար ելլել, ա՛յս է։ Ասիկա թուրք իրաւական դրութեան մէջ մեծ հակասութիւն մըն է։ Առկայ օրէնքներուն համաձայն՝ ապրանքներուն փոխարժէքը պէտք է տրուի հայերուն, բայց չի տրուիր, այլ կը սեփականացուի։ 1918ի Փետրուարին, երբ ամէն ինչ վերջացաւ, կառավարութիւնը այս կապակցութեամբ յանձնախումբ մը կազմեց եւ այդ յանձնախումբը տեղեկագիր մը պատրաստեց։ Տեղեկագիրին մէջ ըսուեցաւ, թէ «հակառակ անոր, որ օրէնքով խոստացած էինք, որ ապրանքներուն փոխարժէքը պիտի վճարուէր, չվճարուեցաւ. ասիկա ապօրինի կացութիւն մըն է»»։
Ուրիշ հետաքրքրական կէտ մըն ալ այն է, որ որեւէ տեղ երբե՛ք չգրուեցաւ, թէ «հայերը իրենց կալուածներու սեփականութեան իրաւունքները կորսնցուցած են»։
Դարձեալ հետաքրքրական է, որ հայերը, տարագրուելով հանդերձ՝ Թուրքիոյ քաղաքացի մնացին։ Ըստ Աքչամի՝ ասիկա կարեւոր տարբերութիւն մըն է Հայկական Ցեղասպանութեան եւ Հրէական Ողջակիզման միջեւ, որովհետեւ գերմանացիները խլեցին հրեաներու գերմանական հպատակութիւնը:
«Ինչպիսի՞ ռազմավարութիւն մը ունէր պետութիւնը՝ հայերէ մնացած ապրանքները գործածելու ուղղութեամբ», հարցումին, Աքչամ կը յայտնէ, թէ պետութիւնը հինգ նպատակներ ունէր: «Առաջին նպատակն էր դուրսէն եկած իսլամ գաղթականները տեղաւորել։ Գաղթականները ձրիօրէն տեղաւորուեցան հայերէն մնացած տուներուն մէջ։ Երկրորդ նպատակն էր ստեղծել իսլամ քաղքենիութիւն։ Ասոր համար ալ հայկական գործառնութիւնները շատ աժան գիներով փոխանցուեցան իսլամ գործարարներու։ Երրորդ նպատակն էր հայերու ապրանքներէն ձեռք բերուած եկամուտով ապահովել պատերազմի ծախսերը։ Ցորենի, խաղողի նման բերքերու վաճառքէն գոյացած եկամուտը եւ կարգ մը կարեւոր շէնքեր տրամադրուեցան բանակին։ Ատկէ բացի, հայերու փոխադրութեան վերաբերեալ կառավարական ծախսերն ալ դիմագրաւուեցան հայերու ապրանքներուն եկամուտով, եւ վերջապէս՝ հինգերորդ նպատակն էր հայերէ մնացած մեծ շէնքերը գործածել որպէս պետական հաստատութիւններ, ինչպէս հիւանդանոց, դպրոց, եւ այլն»։
Հարցազրոյցին մէկ մասը կը վերաբերի տարագրուած հայ ընտանիքներու զաւակներուն։ Աքչամ կը յայտնէ, թէ հայ մանուկներ ուղղակի «ապրանք»ի պէս ծախուեցան իսլամ ընտանիքներու, եւ կ՛աւելցնէ. «Այդ շրջանին կառավարութիւնը հրապարակեց, թէ ան, որ հայ մանուկ մը իրեն քով պիտի առնէր, տէր պիտի դառնար նաեւ այդ մանուկի ընտանիքին ինչքերուն։ Ասիկա պատճառ դարձաւ, որ մեծ թիւով իսլամ ընտանիքներ հայ մանուկներ «որդեգրեն»։ Անշուշտ կային բարի զգացումներով որդեգրողներ, սակայն մեծամասնութիւնը այդ մանուկները կ՛առնէր՝ տիրանալու համար որոշ նիւթական նպաստներու, քանի որ կառավարութիւնը յաւելեալ գումար մըն ալ կը վճարէր հայ մանուկ որդեգրած ընտանիքներուն։ Անշուշտ, այս ռազմավարութեան նպատակն էր ձուլման ենթարկել մանուկները՝ զանոնք իսլամացնելով։ Հոս, երբ մանուկ կ՛ըսուի, կը հասկցուի միայն 4-12 տարեկան մանուկներ։ Չորսէն աւելի փոքրերը խնամքի կը կարօտին եւ ո՛չ մէկը կ՛ուզէ այդ տարիքի փոքրը առնել։ Իսկ 14էն մեծն ալ չի կրնար մոռնալ իր հայկական ինքնութիւնը։ Ուստի, կը սպաննուէին 4էն վար երեխաները եւ 14էն վեր մեծերը, իսկ 4էն 12 տարեկանները կ՛օգտագործուէին շահաւէտ նպատակներու»։
Աքչամ, յիշեցնելով հանդերձ, թէ այդ շրջանին բազմաթիւ թուրք ընտանիքներ զուտ մարդասիրական զգացումներով իրենց տան մէջ պահեցին ու պաշտպանեցին հայեր՝ այսպէս կը նկարագրէ այդ խնդիրը. «Կարգ մը ընտանիքներ, բժիշկի մը ընկերակցութեամբ կու գային, կը ներէք՝ անասուն զատելու նման մանուկներ կը քննէին եւ կը զատէին անոնց ամէնէն առողջները։ Ասոնք պիտի գործածուէին արտերու մէջ որպէս մարդուժ, քանի որ այս շրջանին այրերը արդէն ռազմաճակատ մեկնած էին։ Որդեգրուած հայ մանուկները, որպէս ստրուկ, շատ ծանր պայմաններու տակ աշխատանքի կը տարուէին արտերը»։

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top