Որպէսզի Երուսաղէմի Պատրիարքը Չկարողանայ Զրոյացնել Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին

ՄՀԵՐ ԱՐՇԱԿԵԱՆ

Կաթողիկոս Գարեգին Բ.ի եւ մեր երկու պատրիարքների վատ յարաբերութիւնները հին պատմութիւն են: Բայց ոչ այնքան հին, որքան պատրիարքութեան եւ կաթողիկոսութեան ինստիտուտն է: Պարզապէս մեր պատրիարքները չեն սիրում Գարեգին Բ.ին: Դժուար է ասել, թէ ինչո՛ւ: Յայտնի է, որ 1999թ. Գարեգին Ա.ի մահից յետոյ ե՛ւ Երուսաղէմի, ե՛ւ Պոլսոյ պատրիարքը պաշտպանում էին Մայր աթոռի դիւանապետ Ներսէս արքեպիսկոպոս Պոզապալեանի թեկնածութիւնը՝ սփիւռքահայերը պաշտպանում էին սփիւռքահային: Պոզապալեանի կողմից էր նաեւ Նոր Նախիջեւանի եւ Ռուսաստանի թեմի առաջնորդ Տիրան արքեպիսկոպոս Կիւրեղեանը: Կաթողիկոս Գարեգին Բ.ն Կիւրեղեանին պաշտօնանկ արեց կաթողիկոս դառնալուց մէկ տարի յետոյ եւ այդ աթոռին նշանակեց եղբօրը: Իսկ ահա մեր երկու նուիրապետական աթոռներին գահակալողները՝ Երուսաղէմի պատրիարքութեան նախկին առաջնորդ, հանգուցեալ Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկեանը եւ Կոստանդնապոլսի հայոց պատրիարք Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Մութաֆեանը պաշտօնանկ լինելու ոչ մի տարբերակ չունէին:
Իբրեւ նուիրապետական աթոռի գահակալներ՝ նրանք կարգավիճակով երրորդն են Կիլիկիոյ կաթողիկոսից յետոյ (ժամանակին Սիսի եւ Աղթամարի կաթողիկոսութիւնները, ինչպէս նաեւ Երուսաղէմի պատրիարքութիւնն իրենց առաջնորդութեան իրաւունքը զիջել են Պոլսոյ պատրիարքութեանը, որոշ ժամանակ Պոլիսը փորձել է գերագահ լինել նաեւ Մայր աթոռի նկատմամբ, սակայն, ի վերջոյ, ընդունել է Էջմիածնի առաջնորդութիւնը), ընտրւում են պատրիարքութեան ներսում, կարող են մասնակցել կաթողիկոսի ընտրութեանը որպէս Ազգային եկեղեցական ժողովի ներկայացուցիչներ, սակայն կաթողիկոսը ոչնչով չի կարող նպաստել պատրիարքների ընտրութեանը: Դրա համար նա նախ պէտք է յաղթահարի Իսրայէլի եւ Թուրքիայի իշխանութիւնների վերաբերմունքն իր թեկնածուի հանդէպ, երկրորդ, տուեալ պատրիարքութեան ներկայացուցիչներին պէտք է կարողանայ համոզել, որ իր թեկնածուն իսկապէս արժանաւոր է: Ընդ որում, ինքն անձամբ չպէտք է երեւայ թեկնածուի թիկունքում որպէս հովանաւոր: Որովհետեւ հէնց երեւաց, պատրիարքութիւնը կ՛ընկալուի որպէս թեմ: Իսկ դա հաստատ Իսրայէլի եւ Թուրքիայի իշխանութիւնների սրտով չէ, այդ պատրիարքութիւնների «Էջմիածինը» Երուսաղէմն ու Անկարան են: Չնայած դրան, կաթողիկոսը նրանց մէջ է, ովքեր պէտք է հաստատեն Երուսաղէմի պատրիարքի ընտրութիւնը: Թուրքիոյ պատրիարքի ընտրութեան հաստատման հետ կաթողիկոսն առնչութիւն չունի:
Երեք օր առաջ Երուսաղէմի նորընտիր պատրիարք Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկեանը Ֆրանսիայի թեմի առաջնորդ Նորվան արքեպիսկոպոս Զաքարեանի հրաժարականի առիթով չափազանց կոշտ նամակ է յղել կաթողիկոս Գարեգին 2րդին, որտեղ կան այսպիսի տողեր. «Եթէ չեմ սխալիր, յառաջիկայ Նոյեմբերին Նորվան սրբազանի առաջնորդական շրջանը կ՛աւարտէր եւ Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդի պատկեր-անդամները կրնային այն ատեն «ընդունիլ» իր հրաժարականը: Միթէ՞ ձեր «Շինարար կաթողիկոս»ի համբաւը իսկապէս կ՛ուզէք կարգալոյծ հռչակուածներու շարքը երկարելու ջնջել»: Յիշեցնենք, որ Նորվան արքեպիսկոպոսը հրաժարական էր տուել այն բանից յետոյ, երբ կաթողիկոսը Ֆրանսիայում շատ կոշտ տոնով նրան կոչ էր արել տէր կանգնել Ֆրանսիայի թեմի քահանաներից մէկին, որն իր ապրուստը հոգում էր պահակութեամբ:
Աթոռով Գարեգին Բ.ին զիջող պատրիարքի այս բացառիկ կոշտութեան թիկունքում իրականում պատրիարքութեան ինքնաբաւութիւնն է եւ զուգահեռ աթոռի չգրուած կարգավիճակը: Այսինքն, Երուսաղէմի պատրիարքին կաթողիկոսը չի կարող պաշտօնանկ անել, Երուսաղէմում նա թիկունք չունի, դաւադրութիւնները կարող են արտայայտուել միայն ֆիզիկական հաշուեյարդարով, որին Գարեգին Բ.ն չի գնայ: Այս նամակն այլ վտանգ ունի՝ իր հրապարակայնութեամբ այն թուլացնում է կաթողիկոսի հեղինակութիւնը համայն աշխարհի հաւատացեալ հայութեան աչքին, ամբողջ հայութիւնն իմանում է, որ կաթողիկոսի հետ անպատիժ կարելի է խօսել այս տոնով: Գլխաւոր հարուածը հասցուած է, պարզ է, որ Գարեգին Բ.ն այս նամակն անարձագանք չի թողնի: Չի բացառւում նաեւ, որ Երուսաղէմի պատրիարքութիւնում որոշ խժդժութիւններ կը լինեն: Այսինքն, փորձ կարուի Երուսաղէմի Սուրբ Յակոբեանց միաբանութեան ընդհանուր ժողովի ներկայացուցիչների մի մասին, որոնք ընտրում են պատրիարքին, բերել Էջմիածնի կողմը: Սակայն եթէ Երուսաղէմի քաղաքական իշխանութիւնը կորցնի իր վերահսկողութիւնը Սուրբ Յակոբեանց միաբանութեան ընդհանուր ժողովի վրայ, կարող է ընդհանրապէս ցրել այն: Հետեւաբար՝ կաթողիկոսին մնում է կուլ տալ այս նամակը: Գարեգին Բ.ի համար միակ իրական տարբերակը մնում է մաքրագործուել հէնց Հայաստանի ներսում, նա կորցրել է բարոյական բոլոր յենարանները եկեղեցու վերջին աղմկոտ պատմութիւնների՝ օֆշորային սկանդալի, Լեզուի ինստիտուտի շէնքի, ամառային կինոթատրոնի, երթուղային գծերի եւ այլ սկանդալների պատճառով: Փաստն այն է, որ կաթողիկոսը պէտք է լինի այնպիսի հեղինակութիւն, որպէսզի նոյնիսկ զուգահեռ աթոռը, որպիսին ոչ պաշտօնապէս Երուսաղէմի պատրիարքութիւնն է, չկարողանայ զրոյացնել Ամենայն հայոց կաթողիկոսին:

«ԼՐԱՀՈՍ»

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

3 Comments

  1. Balian said:

    Կաթողիկոսն ինք իր բարձրութեան վրայ չմնաց: Դիրքի չարաշահում էր իր եղբօր նշանակումը: Նորվան սրբազանի հանդէպ իր վերաբերումը, քաղաղաքակիրթ երկիրներու մէջ, օրէնքի պատժելի է, կ’ըսեն harcelement: Պէտք է հետեւիլ մամուլին, տեսնելու համար յառաջացած ընդվզումի ալիքը: Կացութեան վերականգնումը կարելի կ’ըլլայ եթէ Հոգեւոր Գերագոյն Խորհուրդի անդամները ընտրուին Ազգային Ընդհանուր Ժողովին կողմէ, աշխարհականները զբաղին վար:ական գործերով, կաթողիկոսը ըլլայ հոգեգու առաջնորդ, եւ ներկայ պայմաններուն մէջ mea culpa ընէ, հրապարակաւ ընդունի սխալ գնահատումներ եւ արտայայտութիւններ ունեցած է, որոնք անյարիր են իր կարգին:Ամօթ չէ սխալը ընդունիլ, ընդհակառակն քրիստոնէական խոնարհութիւն է:

  2. Վիգէն Ֆռունճեան said:

    Ես չեմ հասկնար ինչու անպայման կը խնայէք ամենայն հայոց կաթողիկոսին: Ո՞րն է այս ստրկամտութիւնը, թէ կաթողիկոսը հեղինակաւոր անձնաւորութիւն է զորս պէտք է յարգել: Յարգանքը ոյժով չպարտադրուիր, այնպէս որ եթէ այս մարդը ի’րապէս այդքան ապօրինի կացութիւններու մէջ գտնուած է (ըստ երեւոյթին այս գծով շատ առարկողներ չկան եւ աջէն-ձախէն փաստեր կան) ապա ան պարտի հրաժարիլ եւ վերջ:

  3. Վահան said:

    Ըստ երեւոյթին այս պարոնին պաշտօն տրոած է “ձուկը ջրի մէջ խեղդել”, իրարու խառնել “ռազմագիտական” իմաստով “մեծ” խնդիրներ։ Որպէսզի պարզապէս չխօսուի հիմնական հարցէն. որ է եկեղեցիի կառավարման կիրարկումը Գ-2ի գահակալութեան 12 տարիներու ընթացքին։ Նորվան արքեպիսկոսի հրաժարումը արդիւնք է ճիշդ այն մթնոլորտին որ Երուսաղէմի պատրիարքը կ՚ոգեկոչէ բացէիբաց։ Եկեղեցիի կառավարումը հետզհետէ դարձած է զուտ միապետական, այսինքն կամայական։ Միապետը կը նշանակէ իր Գերագոյն խորհուրդը։ Կը նշանակէ իր առաջնոդները։ Կը նշանակէ իր խօսակցիները։ Իր ենթարկուողներու խոտելի արարքներուն վրայ աչք կը գոցէ, թէկուզ անոնք յանցագործներ ըլլան -Վաչէ կոչեցեալ մը- իսկ օրէնքէ ու կանոնէ խօսողները պարզապէս փիլոնազուրկ կ՚ընէ։ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի իշխանութիւնը “զրոյացնողը” իշխանութեան այս տեսակի կառավարում է, այսինքն՝ մարդն իսկ, եւ ոչ ուրիշ բան։Այսինքն՝ ոչ անոր ընտրութեան պայմանները 12 տարի առաջ, ոչ ալ արեւմտահայ -արեւելահայ հակադրութիւն, ոչ ալ Աթոռներու միջեւ եղած մրցակցութիւն։ Ի հարկէ կառավարման խնդիրը կապուած է կառավարողի ոչ միայն ըմբռնումին այլ անձին։ Կարելի չէ ըսել որ այդ անձը բացառիկ կուսակրօն անհատականութիւն մըն է, կամ փայլուն դիւանագէտ։ Յիշելու է Վրաստանի ցախաւերութիւնը, Գերմանիայէն արտաքսումը -աւելի հին, պերճասիրութիւնն ու փառասիրութիւնը։ Անխուսափելի է որ անձին թերիները իրենց անդրադարձն ունենան Աթոռի հեղինակութեան վրայ։ Կաթողիկոսական հեղինակութիւնը չի հիմնուիր “պարզ ընտրութեան” վրայ, -ժամանակին Սուրբ հոգին կ՚իջնէր ի վերուստ եւ կ՚օրհնէր- այլեւ կատարուած գործին եւ ի գործ դրուած միջոցներուն։ Վերի պարոնին բերած “խելօք” իբր թէ քաղաքական բացատրութիւնները կը ծառայեն խնդիրը միայն ծածկելու։ Ճշմարտութիւնը քողարկելը ոչ մէկ ձեւով կը նպաստէ հայ եկեղեցւոյ ներկայ տագնապի լուծումին -մտաւորական, եկեղեցական, նաեւ հայկական- մանաւանդ երբ այդ եկեղեցին իբրեւ հաստատութիւն վերածուած է “շահաբեր սեփական ձեռնարկութեան”։ Հասարակութիւնը, անոնք որոնք մաս կը կազմեն հայ եկեղեցւոյ, լայնօրէն իրաւունքն ունի մտահոգուելու անոր ճակատագրով։ Չմոռնալ որ եկեղեցին “ազգային” հաստատութիւն ըլլալէ առաջ, հոգեւոր միութիւն է։

*

Top