Բժիշկը Եւ Բժշկական Բարոյագիտութիւնը

Հիփոկրատ՝ բժշկութեան նախահայրը

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

 

Garbis Harboian Երկար տարիներու ծանր եւ լուրջ աչխատանքէ ետք բժշկական համալսարանէն շրջանաւարտ ուսանողը՝ ստանալէ առաջ իր բժշկական վկայականը, գիտակցաբար եւ համոզումով կը կատարէ բժշկութեան ամենամեծ վարպետին՝ «Հիփոկրատի Ու-խտ»ը, որ կըսէ.

«Կը խոստանամ երկիւղածութեամբ, Աստուծոյ առաջ ըլլալ ճշմարիտ հետեւեալ յայտարարութեանս մէջ.

– Պիտի ըլլամ հաւատարիմ բժշկական ասպարէզին, կոչումին, իտէալներուն եւ մարդկութեան ծառայելու անոր առաքելութեան:

– Պիտի որդեգրեմ դարմանումի այն ձեւերը, զորս կը նկատեմ օգտակար իմ հիւանդներուս համար, իմ կարողութեան եւ դատողութեան համաձայն:

– Պիտի մնամ հեռու ամէն արարքէ, որ մահացու եւ վնասակար է: Պիտի մնամ հեռու չարագործութենէ:

– Պիտի չտամ մահացու դեղ ոեւէ անձի, նոյնիսկ եթէ պահանջուի:

– Պիտի չկատարեմ վիժում կամ վիրաբուժական այլ գործողութիւն՝ ոճրային նպատակով:

– Համաճարակներու ընթացքին եւ այլ վտանգաւոր կացութիւններու ընթացքին պիտի կատարեմ իմ պարտականութիւնները՝ իբրեւ բժիշկ, մոռնալով անձս:

– Պիտի ըլլամ գաղտնապահ՝ ի շահ հիւանդին. ինծի պիտի վերապահեմ այն, ինչը կը տեսնեմ եւ ինչը կը լսեմ:

– Պիտի մնամ հեռու որեւէ քանդիչ արարքէ, երբ մտնեմ հիւանդի մը բնակարանը. իմ առաքելութիւնս պիտի ըլլայ օգնել անոր:

– Պիտի ապրիմ կեանքս՝ գործելով ասպարէզիս մէջ ճշմարտութեամբ, խաղաղութեամբ, մաքրութեամբ:

– Պիտի պահեմ այս երդումը անխախտ: Ուստի, թող շնորհուի ինծի վայելել կեանքը եւ ծառայել ասպարէզիս, այն ասպարէզին, որ յարգուած էր ամբողջ մարդկութեան կողմէ դարերէ ի վեր»:

Հիփոկրատ՝ բժշկութեան նախահայրը

Հիփոկրատ՝ բժշկութեան նախահայրը

Այժմ կը յիշեմ այն վայրկեանները, երբ ես ալ պատիւը եւ առանձնաշնորհումը ունեցայ կատարելու Հիփոկրատի բժշկական այս վեհանձն ուխտը Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի շրջանաւարտներու հանդէսին: Այդ հրապարակային հանդիսութեան վերջաւորութեան մեր աւագ բժիշկ ուսուցիչներէն՝ լուրջ, համեստ եւ խոհեմ տոքթ. Արամ Պաղտասարեան մեծ պահարան մը յանձնեց բոլոր նորափթիթ բժիշկներուն: Տեղւոյն վրայ բոլորիս համար գաղտնի մնաց այդ պահարանին պարունակութիւնը: Սակայն տուն վերադառնալէ ետք առաջին պարտականութիւնս սեպեցի բանալ այդ խորհրդաւոր պահարանը, որ կը պարունակէր անգլերէնով պատրաստուած գրութիւն մը «I WILL» խորագիրով, հրատարակուած տոքթ. Մ. Խալիտիի եւ տոքթ. Արամ Պաղտասարեանի կողմէ: Թարգմանաբար, այդ գրութիւնը կ՛ըսէր.

ԵՍ  ՊԻՏԻ

– Ըլլամ այնքան զօրաւոր, որ ոչ մէկ բան կարենայ խանգարել միտքիս խաղաղութիւնը:

– Գործեմ այնպէս, որ հիւանդներս իրապէ՛ս զգան, որ պիտի առողջանան:

– Տեսնեմ ամէն բանի լաւ կողմը: Պիտի ըլլամ լաւատես:

– Տեսնեմ սխալներս, որպէսզի առաւել եւս օգտակար դառնամ հիւանդներուս:

– Ըլլամ մի՛շտ ուրախ, զուարթ եւ բարեացակամ հիւանդներուս հետ:

– Պիտի տամ շատ ժամանակ անձիս կատարելագործումին, որպէսզի ժամանակ չունենամ քննադատելու գործակիցներս:

– Յիշեմ շարունակ, որ կեանքի մէջ ամէնէն թանկագին բանը ուրիշին ծառայելն է:

– Գոհանամ ունեցածովս:

Կարծէք երկրորդ ուխտ մըն էր, որ կը փոխանցուէր երէց, փորձառու եւ վաստակաշատ գործակից բժիշկի մը կողմէ: Քանի մը անգամ կարդացի այդ «ԵՍ ՊԻՏԻ» խոստմնագիր-գրութիւնը, որ կու գար որպէս լրացուցիչ «Հիփոկրատի Ուխտ»ին: Անիկա դարձաւ իմ բժշկական կեանքի առաջին եւ մնայուն թանկարժէք եւ խորհրդատու նուէրը:

Ուրեմն.

Բժշկութիւնը առաքելութիւն մըն է եւ հիմնուած է զոհողութեան եւ ծառայութեան սկզբունքներուն վրայ: Ծառայութիւն՝ մարդուն հոգեկան, մտային եւ ֆիզիքական առողջութիւնը պահպանելու, անոր կեանքը երկարաձգելու եւ անոր ցաւերը ամոքելու, առանց գոյնի, սեռի, տարիքի եւ ընկերային կարգավիճակի խտրութեան:

Բժշկութիւնը կը պահանջէ անսահման զոհողութիւն, յարատեւ աշխատանք, համեստութիւն, համբերութիւն, գաղտնապահութիւն, զօրաւոր կամք, հաւատք եւ բարձր բարոյականութիւն:

Բժշկութիւնը համամարդկային առաքելութիւն մըն է, հետեւաբար, բժիշկը իր հիւանդները կը դարմանէ առանց խտրութիւն դնելու հիւանդներու ազգութեան, կրօնքին, գոյնին, սեռին, տարիքին, համոզումներուն, ընկերային ու տնտեսական վիճակին:

Բժշկութիւնը անսակարկ զոհողութիւն է, հետեւաբար, բժիշկը օգնութեան կը հասնի ոեւէ հիւանդի, որեւէ տեղ եւ որեւէ ժամու: Իրեն համար ժամանակը, վայրը եւ հիւանդին ինքնութիւնը առարկելի հարցեր չեն: Ան  շտապ օգնութեան կը հասնի նոյնիսկ ամէնէն վտանգաւոր կացութեան մէջ՝ մոռնալով իր անձը եւ իր անհատական կեանքը:

Բժշկութիւնը գաղտնապահութիւն պահանջող ասպարէզ մըն է, հետեւաբար, ամէն բժիշկ գաղտնապահութեամբ կը հետեւի իր հիւանդներուն եւ կը յարգէ անոնց անհատականութիւնն ու արժանապատուութիւնը:

Բժիշկ-հիւանդ յարաբերութիւնը կ՛ըլլայ անկեղծ եւ թափանցիկ ու հիմնուած փոխադարձ վստահութեան վրայ: Հիւանդը տեղեակ կը պահուի իր ունեցած հիւանդութենէն եւ կը բացատրուի հիւանդութեան դարմանումին եղանակն ու մանրամասնութիւնները: Բժիշկը դարմանումը կը կատարէ միայն ու միայն հիւանդին հաւանութեամբ եւ այդ՝ գործածելով անհրաժեշտ նուազագոյն քանակութեամբ դեղեր: Յաճախ բժիշկը կը մտերմանայ իր հիւանդին հետ առաւելագոյն չափով օգտակար դառնալու անոր բոլոր դժուարութիւններուն եւ նոյնիսկ անոր անձնական հարցերուն: Այս մտերմութիւնը  կը դառնայ մնայուն եւ հաստատ՝ մարդկային առողջ մտածողութեամբ եւ ընկերական մօտեցումով: Սակայն այս մտերմութեան մէջ բժիշկը ինքնաբերաբար կ՛ըլլայ վերապահ եւ զգոյշ: Ան չի գործածեր այս մտերմութիւնը անձնական յետին նպատակներու ստեղծումին համար: Ան կը դառնայ խոհեմ, համբերատար եւ ճկուն ու կը գործէ ոչ միայն որպէս բժիշկ, այլ նաեւ որպէս փիլիսոփայ, հոգեբան եւ ընկերաբան, այլ խօսքով՝ ամբողջական եւ իտէալ բժիշկ:

Բժշկութիւնը ասպարէզ եւ գիտութիւն ըլլալով հանդերձ, անիկա նաեւ արուեստ եւ փիլիսոփայութիւն է: Անդարմանելի հիւանդութեան մը պարագային բժիշկը ի գործ կը դնէ իր ամբողջ էութիւնը՝ առաւելագոյն խոհեմութեամբ պարզաբանելու կացութիւնը թէ՛ հիւանդին եւ թէ անոր պարագաներուն, որպէսզի անոնք ապրին միտքի հանդարտութեամբ եւ սիրտի ու հոգիի գոհունակութեամբ:

Բժշկութիւնը մարդկային առաքելութիւն մը ըլլալով, բժիշկը նկատի կ՛առնէ չքաւորը, նիւթապէս անկարողը, որբը, բազմանդամ ընտանիքը, անկարը եւ անգործը: Ան յաճախ կը հրաժարի իր պատուագինէն եւ փոխարէնը կը ստանայ հոգեկան գոհունակութիւն:

Բժշկութիւնը ազատ ասպարէզ մը ըլլալով, բժիշկը հեռու կը մնայ առեւտրական միտումներէ եւ գործելակերպէ: Անոր բժշկական հաստատագիրները եւ վկայագիրները կը ցոլացնեն իր ուղղամտութիւնը, բարոյականութիւնը, օրինականութիւնը եւ բժշկական գիտապաշարը: Ան կը գործէ իր ասպարէզի օրինական պայմաններուն եւ ընդունուած սովորութիւններուն համաձայն ու իր կարողութիւններուն շնորհիւ կը զարգացնէ իր ասպարէզը եւ իր ժողովրդականութիւնը:

Վերոնշեալ բոլոր յատկութիւններով, բժիշկը կը դառնայ հեղինակաւոր ՄԱՐԴ ԲԺԻՇԿ: Ան կ՛արժանանայ իր հիւանդներուն եւ իր շրջապատին յարգանքին, գուրգուրանքին եւ վստահութեան:

Բժշկական բարոյագիտութիւնը խոր արմատներ ունեցած է հայկական բժշկութեան պատմութեան մէջ:

Դաւիթ Անյաղթ Ե. դարուն լայնօրէն խօսած է բժշկական հարցերու մասին եւ մեծ կարեւորութիւն ցուցաբերած է բժշկական բարոյագիտութեան:

Կիլիկեան իշխանութեան շրջանին ընդհանուր բժշկական բարոյագիտութիւնը հիմք ծառայած է բժիշկներու բժշկական ծառայութեան: Դիտաւորեալ ոճիր նկատուած է բժիշկին մերժումը՝ հիւանդը տեսնել իր տան մէջ: Բժիշկին մասնագիտական անկարողութիւնը կամ թերացումը նկատուած է կանխամտածուած ոճիր: Յաճախ բժիշկը ամբաստանուած է իր բարոյական թերութեան համար եւ՝ ծանր պատիժներու ենթարկուած:

Ամիրտովլաթ Ամասիացի 15րդ դարուն ձգտած է միշտ բժշկական կատարելագործումի եւ հաւատացած է, որ իւրաքանչիւր բժիշկ յարատեւ պէտք է կարդայ եւ հետազօտէ ամբողջ կեանքին ընթացքին: Ան եղած է պահանջկոտ բժշկական բարոյագիտութեան նկատմամբ եւ ուզած է տեսնել «իտէալ բժիշկ»ը միշտ եւ ամէն տեղ: Ան ըսած է. «Բժիշկը պէտք է օժտուած ըլլայ բանականութեամբ եւ պարտքի գիտակցութեամբ. ան պէտք չէ գինեմոլ, ագահ եւ շահախնդիր ըլլայ. ան պարտաւոր է սիրել աղքատները, ըլլալ գթառատ, նուիրուած, աստուածավախ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top