«Ուիքիլիքս» Բացայայտած Է Հիլըրի Քլինթընի Ելեկտրոնային Նամակագրութիւնը Հայկական Հարցերու Վերաբերեալ

0000Sassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

0000SassounianԱմբողջ աշխարհը մեծ հետաքրքրութեամբ կը հետեւի «Ուիքիլիքս»ի հրապարակած ելեկտրոնային ներքին նամակներու հոսքին. աւելի քան 400 հազար նամակ Թուրքիոյ իշխող Արդարութիւն եւ զարգացում կուսակցութենէն, 2.8 միլիոն դիւանագիտական նամակ Միացեալ Նահանգներէն, աւելի քան 30 հազար նամակ, զորս ուղարկած կամ ստացած է Հիլըրի Քլինթըն իբրեւ պետական քարտուղար, եւ կայքահէններու (hacker) յարձակումով ձեռք բերուած 27 հազար նամակ ու յաւելուած՝ Դեմոկրատ կուսակցութեան ազգային կոմիտէէն:

Հարիւրաւոր նամակներու արտահոսքէն առանձնացնեմ միայն քանի մը հատը, որոնք կը վերաբերին Հայաստանի կամ Թուրքիոյ.

  1. 19 Ապրիլ 2015ին, Հիլըրի Քլինթընի արտաքին քաղաքականութեան հարցերով խորհրդական Ճէփք Սալիվըն, ելեկտրոնային նամակ ուղարկած է նախընտրական քարոզարշաւի կէս տասնեակ բարձրաստիճան աշխատակիցներու, որոնց շարքին՝ ղեկավար Ճան Փոտեսթայի, հետաքրքրուելով, թէ արդեօք անոնք հանդէս պիտի գա՞ն յայտարարութեամբ, Հայոց Ցեղասպանութեան 100ամեակին առիթով: Սալիվըն նաեւ ուզած է գիտնալ, թէ Քլինթըն պիտի օգտագործէ՞ «ցեղասպանութիւն» եզրը, ինչպէս ըրաւ ութ տարի առաջ՝ ծերակուտական եւ նախագահի թեկնածու եղած ժամանակ, թէ կը խուսափի այդ եզրէն, ինչպէս որ ըրաւ իբրեւ պետական քարտուղար: Սալիվըն նշած է, որ «Սպիտակ Տունը մինչեւ հիմա փութաջանօրէն կը խուսափի «ցեղասպանութիւն» եզրը օգտագործելէ» եւ, հաւանաբար, կը շարունակէ այդպէս շարունակել»: Սալիվըն հետաքրքրուած է, թէ արդեօք Քլինթընի նախընտրական քարոզարշաւի խումբը պէ՞տք է աշխուժօրէն հանդէս գայ յայտարարութեամբ, Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ, թէ սպասէ մինչեւ «հայկական կազմակերպութիւնները» խնդրեն այդ մէկը: Սալիվըն աւարտած է իր նամակը՝ ընդունելով, որ Հայոց Ցեղասպանութեան հարցը «խիստ կարեւոր է ամերիկահայերուն համար»: Ժամեր անց, Փոտեսթա առաջարկած է Հռոմի Ֆրանսիս պապին՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող խօսքերը ընդգրկել ցեղասպանութեան մասին յայտարարութեան մէջ, զոր, վերջին հաշուով, Քլինթընի նախընտրական խումբը որոշած է չհրապարակել…
  2. Ուաշինկթընի մէջ Թուրքիոյ դեսպանատան առաջին խորհրդական Իսմայիլ Չոպանօղլու, 9 Սեպտեմբեր 2015ին նամակ ուղարկած է նախընտրական քարոզարշաւի ղեկավար Ճան Փոտեսթային՝ հարցնելով, թէ արդեօք Թուրքիոյ վարչապետ Ահմետ Տաւութօղլու կրնա՞յ «քաղաքավարական այց կատարել տիկին Քլինթընին», Նիւ Եորք, Սեպտեմբեր 26էն 30 ինկած ժամանակահատուածին մէջ: Տարօրինակ է, որ Չոպանօղլու նշած է, որ ան սկիզբը դիմած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարութեան, սակայն իրեն պատասխանած են, որ տիկին Քլինթըն այլեւս արտաքին գործոց նախարար չէ… Չոպանօղլու գրած է Փոտեսթային, թէ Տաւութօղլու այս խնդրանքը կատարած է «արտաքին գործոց նախարար Քլինթընի հետ ունեցած իր վաղեմի բարեկամութեան լոյսին ներքոյ, երբ անոնք երկուքն ալ գործընկերներ էին»:

Նոյն օրը, Փոտեսթա յայտնած է Չոպանօղլուին, թէ տիկին Քլինթընի «ժամանակացոյցը խիստ ծանրաբեռնուած է, սակայն այս մէկը կ՛ըլլայ առաջնահերթ հանդիպումներու շարքին, եթէ ընդհանրապէս կարելի ըլլայ, իսկ նախընտրական խումբի փոխնախագահ Հումա Ապետին կը հետեւի ատոր»: Այնուհետեւ Փոտեսթա հարցուցած է Ապետինին. «Ինչպէ՞ս կը փափաքիք կարգաւորել զայն»: Վերջինս յաջորդ օրը պատասխանած է Չոպանօղլուին՝ տեղեկացնելով, որ Հիլըրի Քլինթըն «ուրախ կ՛ըլլայ հանդիպելու վարչապետին հետ, սակայն մենք համոզուած չենք, որ այդ կրնայ տեղի ունենալ Նիւ Եորքի մէջ, ձեր առաջարկած օրերուն: Մենք ձեզ տեղեակ կը պահենք, անմիջապէս որ յստակացնենք անոր ժամանակացոյցը: Շուտով կապ կը հաստատենք իրարու հետ»: Յայտնի չէ, թէ արդեօք այդ հանդիպումը երբեւէ տեղի ունեցա՞ւ, թէ ոչ:

  1. 17 Դեկտեմբեր 2010ին, Հումա Ապետին, որ այդ ժամանակ արտաքին գործոց նախարար Քլինթընի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալն էր, փոխանցած է անոր Դաշնակցային վերաքննիչ դատարանի որոշման լուրը, որ թոյլ կու տար Հայոց Ցեղասպանութեան ժառանգորդներուն փոխհատուցում պահանջել գերմանական ապահովագրական երեք ընկերութիւններէ: Հետա-քրքրական է եւ մտահոգիչ, որ Ապետին իր նամակին սկիզբը նշած է, որ արտաքին գործոց նախարար Տաւութօղլու անդրադարձած է այս դատական գործին, Քլինթընի հետ աւելի կանուխ ունեցած իր հեռախօսային զրոյցին ընթացքին: Յաջորդ օրը, արտաքին գործոց նախարարութեան իրաւական խորհրդատու Հերըլտ Քոհ դատավճիռի պատճէնը ուղարկած է Քլինթընի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ Ճէյք Սալիվընին եւ արտաքին գործոց նախարարութեան գործադիր օգնական Ճօ ՄըքՄենըսին՝ խնդրելով անոնցմէ այս կարեւոր փաստաթուղթը փոխանցել Քլինթընի: Քոհ աւելցուցած է. «Քանի որ արտաքին գործոց նախարար Տաւութօղլու Ուրբաթ օր անոր հետ հեռախօսային զրոյցին ընթացքին նշած է այս մասին, ուստի կը փափաքինք, որ ասիկա կարելի եղածին չափ շուտ հասնի անոր»: Սալիվըն դատավճիռը ուղարկած է արտաքին գործոց նախարար Քլինթընին՝ «Յոյժ Կարեւոր» նշումով: Իմ կարծիքով, սա Թուր-քիոյ արտաքին գործոց նախարարին կողմէ անօրինական եւ բացայայտ միջամտութիւն էր ամերիկեան դատական համակարգին՝ ձգտելով ստանալ պետական քարտուղարի աջակցութիւնը՝ ճնշելու համար դատարաններուն վրայ՝ դատավճիռը բեկանելու հարցով…

Յայտնի չէ, թէ Քլինթըն որեւէ գործողութեան ձեռնարկա՞ծ է այս առումով, թէ ոչ, սակայն դաշնակցային վերաքննիչ դատարանը յետագային չեղեալ համարած է աւելի կանուխ կայացուցած որոշումը…

Եւ վերջապէս, քարոզարշաւի ղեկավար Ճոն Փոտեսթայի 17 Մարտ 2016ի ելեկտրոնային նամակին մէջ նշուած են այն 39 անձերուն անունները, որոնք կը համարուէին Քլինթընի փոխնախագահի հնարաւոր թեկնածուները: Այդ ցանկին մէջ կայ անսպասելի անուն մը՝ թուրք ամերիկացի Մուխթար Քենթ, որ «Քոքա-Քոլա» ընկերութեան նախագահն է: Անոր հայրը՝ Նեժտէթ Քենթ, եղած է Թուրքիոյ գլխաւոր հիւպատոսը Նիւ Եորքի մէջ, ուր եւ  ծնած է Մուխթար: Ան ուսանած է Թուրքիոյ Մերսին քաղաքի միջնակարգ դպրոցը: Ինչպէս արդէն գիտենք, Քլինթըն իբրեւ իր մր-ցապայքարի գործընկեր ընտրեց ոչ թէ Մուխթար Քենթը, այլ Թիմ Քէյնը…

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top