«Մեր Դատը Կտոր Մը Հող Առնելու Դատ Մը Չէ, Այլ Մեր Ազգին Պահանջքն Է»

0413aramvehapar

0413aramvehapar

«ԵՐԿԻՐ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ ՀԵՏ

 

Վարեց՝ ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ

 

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը նախորդ շաբաթ դիմել է Եւրոպական դատարան՝ Սիսի կաթողիկոսարանի վերադարձի դատական գործընթացն արագացնելու պահանջով: Կաթողիկոսարանի վերադարձի, այդ ուղղութեամբ տարուող իրաւական գործընթացի, Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ հատուցման գործընթացի, ինչպէս նաեւ այլ հարցերի շուրջ «Երկիր»ի լրագրողն Անթիլիասում զրուցել է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա. հետ:

 

ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ.- Վեհափա՛ռ տէր, ի՞նչ ակնկալիքներ ունի կաթողիկոսարանը Մարդու իրաւունքների եւրոպական դատարանից, եւ ի՞նչ նշանակութիւն կարող է ունենալ այս գործը մեզ համար:

ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ.- Ինչպէս ծանօթ է մեր ժողովուրդին, շուրջ երեք տարիներ առաջ մենք սկսանք այս դատական հայցի եւ ուսումնասիրութեան գործընթացը: Այդքան ալ հեշտ, դիւրին գործընթաց չէր: Կրնաք երեւակայել, թէ հարիւր տարիներ ետք մենք դատահայց պիտի ներկայացնէինք հարցի մը մասին, որ թէեւ մեզի համար յստակ հարց է, սակայն փաստաթուղթերու իմաստով, հայցերը դատական ատեան ներկայացնելու, դատավարական ընթացքի իմաստով դիւրին չէր: Այլ խօսքով՝ անհրաժեշտ փաստաթուղթերը չունէինք: Յստակ է, թէ մեր դատը կտոր մը հող առնելու դատ մը չէ, այլ, ըստ էութեան, քաղաքական դատ է: Ցեղասպան թուրքը շատ լաւ գիտէ, թէ վերջին հաշուով մեր նպատակը Սիսի պատմական կաթողիկոսարանի հողի վերադարձի պահանջը չէ, այլ անոր ետին այլ պահանջ է՝ մեր ազգապատկան, եկեղեցապատկան հողերու, կալուածքներու, եկեղեցիներու պահանջքն է, տակաւին մեր անհատական սեփականութիւններու պահանջքն է: Հսկայ պահանջներու շարք մը գոյութիւն ունի, եւ սա առաջին վճռական քայլը պիտի ըլլար իրաւական իմաստով: Այս բոլորը մենք նկատի ունեցանք եւ երեք տարիներու ընթացքին այս հարցերը բոլոր երեսներով ու կարելի հետեւանքներով ուսումնասիրեցինք: Յանձնախումբը կը բաղկանար թրքական, եւրոպական եւ միջազգային օրէնքի մասնագէտներէ: Ուսումնասիրութիւններ կատարուեցան Ցեղասպանութեան մասին, Ցեղասպանութեան հետեւանքներուն մասին, մեր իրաւունքներու վերականգնման կարելիութեան մասին: Այլ խօսքով՝ բոլոր անկիւններէն հարցը դիտեցինք, հարցին բոլոր երեսները լրջօրէն, միջազգային օրէնքներու տուեալներու լոյսին տակ քննեցինք: Ճիշդ անոր համար ըսի՝ հեշտ գործընթաց մը չէր: Երեք տարիներ շարունակ ուսումնասիրեցինք եւ դիմեցինք Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարան:

 

ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ.- Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանն ի՞նչ իրաւական հիմնաւորմամբ մերժեց հայցը:

ԱՐԱՄ Ա.- Բնականաբար, մենք չէինք սպասեր, որ թուրքը անմիջապէս մեզի դրական պատասխան տայ: Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարանը մերժեց քննարկել այս դատը: Մեզի համար ոչ հիմնական՝ միջազգային օրէնքի տեսանկիւնէն դիտած, անընդունելի հիմնաւորումներով, փաստօրէն, մերժեց քննարկել, եւ հոն մենք տեսանք պետութեան միջամտութիւնը դատական գործընթացքին մէջ: Այլ խօսքով՝ Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարանը ուզեց ունենալ պետութեան կամ կառավարութեան Արդարութեան նախարարութեան տեսակէտը, այլ խօսքով՝ իշխանութեան տեսակէտը: Արդարութեան նախարարութիւնը թելադրեց, եւ Սահմանադրական դատարանը մերժեց: Այս բոլորին լոյսին տակ, մենք վերատեսութեան ենթարկեցինք մեր դատը՝ բնականաբար, պահելով այդ դատին շարունակականութիւնը, եւ դիմեցինք եօթը Դեկտեմբերին, անցեալ տարի, Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարան (ՄԻԵԴ-Խմբ.)՝ նոյն մօտեցումներով, նոյն հիմնաւորումներով, բայց փոքր փոփոխութիւններով: Հիմա կը սպասենք Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարանին որոշումը: Անցեալ շաբաթ մեր իրաւական յանձնախումբը իմ առաջարկով նամակ մը յղեց Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարան՝ ըսելով հետեւեալը, որ զգոյշ, մեր դատը Թուրքիա չյղէք, որովհետեւ Թուրքիոյ վիճակը ծանօթ է ձեր բոլորին. փաստաբաններ, իրաւագէտներ, դատաւորներ բանտարկուած են, օրէնքը չէ, որ կը տիրէ Թուրքիոյ մէջ, հետեւաբար՝ այս կացութեան մէջ ճիշդ չէ, որ մենք մեր դատը տեսնենք Թուրքիոյ դատական ատեաններուն մօտ: Երկրորդ՝ մենք յիշեցուցինք իրենց, որ մեր դատը սովորական դատ մը չէ, մեր եկեղեցուոյ դատն է, մեր ժողովուրդին դատն է, մեզի համար կարեւոր դատ մըն է, հետեւաբար՝ խնդրեցինք, որ Եւրոպայի դատարանը արագացնէ դատի քննութիւնը:

 

ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ.- Մեր պահանջատիրութեան կարեւոր հարցերից է Արեւմտեան Հայաստանի կալուածքների վերադարձը: Միջազգային իրաւական տեսանկիւնից՝ ինչպէ՞ս է հնարաւոր այդ գործընթացն իրականացնել:

ԱՐԱՄ Ա.- Հազարաւոր կալուածներ, եկեղեցիներ, վանքեր, մենաստաններ, ազգապատկան եւ եկեղեցապատկան կալուածներ կան Արեւմտեան Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ մէջ: Կալուածներ, որոնք բռնագրաւուած են: Կ՛ուզեմ բառը շեշտել՝ բռնագրաւուած են Թուրքիոյ պետութեան կողմէն, եւ սա միջազգային օրէնքի տուեալներուն, սկզբունքներուն, որոշումներուն դէմ է, հետեւաբար՝ մենք իրաւունք ունինք միջազգային ատեաններուն դռները թակելու՝ մեր իրաւունքը, մեր ազգի, մեր եկեղեցւոյ իրաւունքը պահանջելու: Եւ մենք առաջին քայլը ըրինք, եւ ճիշդ անոր համար յաճախ ես կը յիշեցնեմ մեր ժողովուրդի զաւակներուն, թէ այս դատը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի դատը չէ միայն, մեր եկեղեցուոյ դատը չէ միայն, մեր ազգի դատն է, հետեւաբար՝ իմ սպասումն է, որ այս գիտակցութեամբ, այս նախանձախնդրութեամբ մօտենանք այդ դատին:

Այս վերջին տարիներուն, իմ պատգամներուս, գրութիւններուս, խօսքերուս, հարցազրոյցներուս մէջ կարեւորութեամբ շեշտեցի եւ յաճախակի առիթներով շեշտեցի, թէ ժամանակը հասած է, որ մենք՝ որպէս մէկ ազգ, Հայաստան եւ Սփիւռք, միասնաբար, առանց անտեսելու Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացքը եւ այդ ուղղութեամբ կատարուած ու կատարուելիք աշխատանքները, նաեւ յատուկ կարեւորութիւն տանք մեր պահանջատիրութեան իրաւական մասին: Միջազգային օրէնքներուն համաձայն՝ Ցեղասպանութիւնը կ՛ենթադրէ ճանաչում եւ հատուցում: Հայաստանի մէջ կը գործածուի «իրաւունքներու վերականգնում» բացատրութիւնը, ինչը ճիշդ է: Պահանջատիրութիւնը, իր ամբողջութեան մէջ առած, կ՛ենթադրէ Ցեղասպանութեան ճանաչում եւ հատուցում: Մեր պահանջատիրութեան այս երկու տարածքները իրարու հետ սերտօրէն ընդելուզուած են, եւ մենք պիտի գիտնանք՝ ո՞ւր, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս: Շեշտը դնե՞լ Ցեղասպանութեան ճանաչման վրայ կամ իրաւական մասին վրայ: Սա դիւրին գործ չէ:

 

ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ.- Ի՞նչ է հարկաւոր այդ երկուսի համատեղումն իրականացնելու համար:

ԱՐԱՄ Ա.- Սա կ՛ենթադրէ լուրջ ուսումնասիրութիւն, մասնագէտներէ բաղկացած յանձնախումբ պէտք է կազմել: Յանձնախումբ մը, որ լաւապէս ուսումնասիրէ մեր դատը, մեր պահանջատիրութիւնը, յատկապէս՝ մեր դատին իրաւական երեսը եւ ամէն բանէ առաջ՝ պէտք է ցանկագրումը կատարուի մեր կալուածներուն, ամբողջական ցանկագրումը չունինք: Հոս մեր արխիւներուն մէջ մենք ունինք ցանկեր, Հայաստանի արխիւներուն մէջ կան, Սուրբ Էջմիածինի արխիւներուն մէջ կան, Պոլսոյ, Երուսաղէմի եւ այսպէս բուռ մը արխիւներ ունինք, մեր կալուածներու ցանկերը կան: Պէտք է, որպէս առաջին քայլ, այդ կալուածներու ցանկագրումը կատարուի, ուսումնասիրութիւնը կատարուի, յստակացումը կատարուի, եւ այդ ցանկին համաձայն՝ մենք առաւելագոյն չափով փաստաթուղթեր, նկարներ պէտք է մէկտեղենք, հաւաքենք, ամբողջական ծրարը պատրաստենք մեր կալուածներուն: Նման հարցին մենք չենք կրնար այլեւս պատահական կերպով մօտենալ, զուտ զգացական կերպով, քարոզչական նպատակներ հետապնդելով չենք կրնար մօտենալ: Հեռու պէտք է մնանք այս պարագայական մօտեցումներէն: Յանձնախումբ մը, որուն մաս կը կազմեն Հայաստանի պետութեան ներկայացուցիչները, երկու կաթողիկոսութեանց ներկայացուցիչները, կաթողիկէ, աւետարանական համայնքներու ներկայացուցիչները, Հայ Դատի, մեր կառոյցներու մարմիններուն ներկայացուցիչները: Այս մասին ես խօսած եմ, նաեւ առաջարկած եմ Հայաստանի պետութեան եւ մեր բոլոր կառոյցներուն: Ժամանակը հասած է, որ մենք այս լուրջ գործընթացքին սկսինք: Այլապէս ամէն Ապրիլ 24ի հանդէսներ պիտի կազմակերպենք, ցոյցեր պիտի կազմակերպենք, քայլարշաւ պիտի կազմակերպենք, հրատարակութիւններ պիտի կատարենք, ցուցահանդէսներ պիտի կազմակերպենք: Այս բոլորը, անկասկած, կարեւոր է, սակայն այդ բոլորէն անդին՝ մենք կարեւորութեամբ պէտք է շեշտենք միասնական աշխատանք կատարելը, յատկապէս՝ իրաւական մարզէն ներս: Այս է, որ մենք պէտք է կատարենք: Եւ ես կը կարծեմ, թէ այս է մարտահրաւէրը ու պատգամը Հայոց Ցեղասպանութեան 100ամեակի համազգային նշման: Ահաւասիկ հռչակագիրը մենք յայտարարեցինք Հայաստանի մէջ. սա կարեւոր քայլ մըն էր: Եւ ես վստահ եմ, որ Հայաստանի պետութիւնը իր արտաքին քաղաքականութեան մէջ յատուկ կարեւորութիւն պիտի տայ Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ մեր իրաւունքներու հետապնդման հարցին:

Նոյն ժամանակ, Սփիւռքը պիտի շարունակէ: Հոս եւս ես յաճախ անդրադարձած եմ, որ աշխատանքի, դերերու բաժանում եւ յստակացում պէտք է ըլլայ: Հայաստանը պետութիւն է, որպէս պետութիւն պէտք է մօտենայ այս հարցերուն: Սփիւռքը որպէս իրաւազրկուած ժողովուրդ պէտք է մօտենայ այս հարցին: Տարբեր մօտեցումներով, տարբեր շեշտաւորումներով, տարբեր մեթոտներով պէտք է մօտենանք, սակայն զիրար ամբողջացնելով, ներդաշնակ կերպով պէտք է մենք աշխատինք: Այլապէս՝ իմ մտավախութիւնը այդ է, որ կամաց-կամաց մեր պահանջատիրութիւնը կրնայ նահանջի ճամբան բռնել: Երբեք մենք պիտի չընդունինք այդ երեւոյթը, նման կացութիւն մը:

Յաճախ ես կը շեշտեմ՝ մենք պահանջատէր ենք: Այս բառը իւրաքանչիւր հայու կեանքին, ամէնօրեայ կեանքին մաս պէտք է կազմէ: Այդ տագնապը մենք պիտի ունենանք: Մենք պահանջատէր ենք: Հայաստանը կտոր մը հող է ամբողջական Հայաստանի, պատմական Հայաստանի: Մեր երազը ամբողջական Հայաստանի երազն է: Ղարաբաղի անկախութիւնը մեզի համար հիմնական հարց է: Երբ ես խօսիմ ազգային պահանջատիրութեան մասին, միայն Ցեղասպանութեան ճանաչումը չէ: Համապարփակ կերպով ես կը մօտենամ այս բոլորին: Ներկայ Հայաստանի հզօրացումը, պետականութեան ամպրապնդումը շատ կարեւոր է: Այս ընելու համար մեր ժողովուրդը պէտք է հայրենի հողին վրայ մնայ եւ ոչ թէ հեռանայ Հայաստանէն: Ղարաբաղի անկախացումը հիմնական է, Ցեղասպանութեան ճանաչումը, իրաւունքներու վերահաստատումը: Ասոնք զգացական, տեսական, պարագայական հարցեր չեն, մեր ազգի երազն են, տեսիլքն են, մեր ազգային գաղափարախօսութիւնն են, մեր պահանջատիրութիւնն են: Սակայն, ինչպէս ըսի, այս բոլորը միայն քարոզչական կերպով, զանազան նախաձեռնութիւններով չեն կատարուիր: Մենք պէտք է աւելի գործնական, յստակ արտայայտութիւն տանք այս բոլորին: Վերադառնալով Ցեղասպանութեան հարցին՝ ինչպէս ըսի, Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացքը մենք պէտք է շարունակենք՝ նոյն ժամանակ յատուկ կարեւորութիւն տալով իրաւական մարզին, եւ ահաւասիկ, այս ձեւով մենք մուտք գործած կ՛ըլլանք մեր ժողովուրդի իրաւունքներու վերարդիացման իրաւական մարզ:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top