Չորցած Առուակը

Church

ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԵՒ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ ԴԷՄ ԱՌ ԴԷՄ

 

ԳՐԻԳՈՐ ԵՊՍ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

ChurchՋուրի անխուսափելի անհրաժեշտութեան դէմ ո՛չ ոք կրնայ հակաճառել: Հազիւ քանի մը ժամով երբ ընդհատուի ջուրի հոսքը մեր տուներուն մէջ, գիտենք արդէն ինչպիսի տագնապ կը ստեղծուի տան յարկին տակ: Պատերազմի բովէն անցած երկիրներու ժողովուրդներ հետզհետէ կ՛ընտելանան ջուրի չգոյութեան, ո՛չ թէ ընդմիշտ հրաժարելով անկէ, որովհետեւ այդ անհնարին է, այլ՝ զայն ամբարելու նոր ձեւեր հնարելով, որպէսզի առանց ջուրի չմնան: Ծանօթ առածը կ՛ըսէ. «Առանց ջուրի կեանք չկայ»:

æուրի մատակարարման նախնական միջոցները երբ ուսումնասիրուին, նոյնիսկ յառաջադէմ աշխարհի զարգացած մարդուն համար անոնք հրաշալի կը թուին յաճախ: Բարձունքներու վրայ գտնուող բերդերու բնակիչներուն, յատկապէս պաշարումներու ընթացքին, վարէն ջուր մղած են մարդիկ յատուկ գործիքներով: Մէկ գիւղէն միւսը ջուր փոխադրելու համար, քարէ կիսափոր խողովակներ պատրաստած են մարդիկ նախնական դարերուն, եւ մէկը միւսին վրայ դնելով, ջուրը հոսեցնելով տեղափոխած տեղէ տեղ: Վերջապէս, նախնադարեան պայմաններու մէջ ալ մարդիկ յաջողեր են կենցաղային յարմարաւէտ դրութիւն ստեղծել իրենց համար, իսկ իրենց մշակած արտերը ոռոգելու համար ամէն հնարամտութիւն ի գործ դրած են:

Մշակելի արտերու համար մինչեւ այսօր գիւղական շրջաններու մէջ կ՛օգտուին առուակներու բացումով, որոնք դաշտին բոլոր կողմերը հասնելով, ջուրէ ջիղերու նման կ՛ոռոգեն ցանքը: Առուակներու տկարացումը հոգեվարքի կը մատնէ վարուցանքը, իսկ անոնց չորացումը՝ բնականօրէն մահուան կ՛առաջնորդէ տեղի բուսականութիւնը:

Սոյն գրութեամբ, առուակներով ջրամատակարարման օրինակը միայն պիտի օգտագործենք, մարդկային կեանքի տխուր էջի մը պատկերը ներկայացնելու համար: Փոխյարաբերական կեանքն է այդ, որ երբեմն տխուր ու անցանկալի դէպքերու հետեւանքով, խոր վէրքերու անկորնչելի սպիները կը թողու մարդկային հոգիին վրայ:

Փոխյարաբերական կեանքը մարդկային ընկերութեան մէջ, ընդհանրապէս փոխադարձ յարգանքի վրայ հիմնուած կը պատկերացնեն մարդիկ: Ինչպէս ալ բացատրուին համեստութիւն, խոնարհութիւն, հեզութիւն եւ նմանօրինակ եզրերը, միշտ ալ կայ փոխադարձ սպասումը:

Միակողմանի սիրոյ չեն նմանիր մարդկային կեանքի մնացեալ փոխյարաբերութիւնները: Մինչ սիրուողը չ՛իմանար թէ կը սիրուի, անդին յարգուողը գիտէ՛ թէ՝ կը յարգուի, ուրեմն՝ իր կարգին, ի՛նք ալ պէտք է յարգէ զինք յարգող անձին:

_ Բարիք ընելն ալ չափ ու սահման ունի: Այսպէս կ՛ըսէր մտերիմ բարեկամս, որուն սիրտը բիւրեղ էր, իսկ հեզութիւնը՝ անչափելի: Ներկայ դարու այս սուրբերն իսկ երբեմն կը յոգնին բարութեան միակողմանի ճամբան քալելէն, գէթ իրենց կատարած բարիքին ընդունման մասին հաստատական արտայայտութիւն մը սպասելով բարիքը ընկալողէն: Բարեսիրտ մարդիկ բոլորն ալ վաղուց գիտեն՝ «բարիք ըրէ, ծով նետէ» առածը, որուն շարունակութիւնն ալ յօրինած են՝ ըսելով. «Եթէ մարդիկ չիմանան, ձուկերը կ՛իմանան»: Սակայն, ներկայ ընկերութիւնը շատ աւելի շահադիտական մօտեցում ունի նոյնիսկ մտերիմ յարաբերութիւններու պարագային, քան երբեւէ եղած է անցեալի պատմութեան ընթացքին: Այսպէս, արեւմտեան ընկերութեան մէջ արդէն սովորական դարձեր է, նոյնիսկ ամուսնական կապը կազմակերպել շահադիտական մօտեցումով, սկիզբէն տնօրինելով իւրաքանչիւր կողմին քաղելիք նիւթական օգուտը սոյն ամուսնութենէն:

Պատմութեան ընթացքին կը հանդիպինք երբեմն հակառակորդ երկիրներու միջեւ կնքուած հաշտութեան դաշինքներու, որոնք ամրագրուած են երկու երկիրներու վեհապետներուն կողմէ իրենց զաւակներուն միջեւ պարտադիր ամուսնութեամբ: Մէկ խօսքով՝ խնամիական կապերով առաւել ամրապնդուած է կնքուած հաշտութեան դաշինքը հակամարտող այդ երկիրներուն միջեւ: Սակայն, նման պայմանադրական ամուսնութիւններ այսօր նոյնիսկ յետամնաց կամ երրորդ աշխարհեան երկիրներու մէջ դժուար թէ կնքուին: Նոր սերունդը համացանցային «ազատ շուկայ»ին մէջ արդէն իսկ «յաճախորդ»ներ կը գտնէ, իր անձնական որոշումը կայացնելով եւ սեփական համոզում գոյացնելով, եւ ըստ այնմ ալ, իւրայատուկ ինքնավստահութեամբ կ՛երթայ յառաջ:

Եւ առուակը կը քալէ ու կ՛ոռոգէ մարդկութեան կեանքը: Փոխյարաբերութիւնները կը հաստատուին, կը զարգանան ու երբեմն դժբախտաբար կը քանդուին: Բարի կամքի տէր մարդոց կողմէ ճիգ չի՛ խնայուիր, երբեմն վերստին ակօսելու առուակին ճամբան, նոյնիսկ չորցած առուակը կեանքի վերադարձնելու՝ նպատակով, այսինքն՝ վերահաստատելու քանդուած յարաբերութիւնները:

Առածը կ՛ըսէ. «Առուակը եթէ դարձեալ հոսի՝ պղտոր ջուր կը բերէ»: Նոյն միտքը արտայայտող առածներ շատ են, այսինքն՝ ամբողջովին նախկին վիճակին վերադառնալու դժուարութիւնը բացատրել կ՛ուզուի նման առածներով: Կարելի՞ է բիւրեղեայ որեւէ փշրուած իր վերակազմել այնպէս, որ հետքերը յայտնի չըլլան: «Կոտրուած սիրտ»ի, «խորտակուած յարաբերութեան», «այրուած կամուրջներ»ու, «ծախուած բարեկամութեան» եւ այլ երեւոյթներու համար գործածուած փոխաբերութիւններ են ասոնք, որոնք հայերէնի շատ քիչ իմացութիւնն ունեցող հայուն շրթներէն ալ կը լսենք. անոնք ցոյց կու տան այն յուսախաբութիւնն ու վիշտը, զորս իրենց հոգիին մէջ կը զգան տուեալ մարդիկ:

Վերոյիշեալ երեւոյթներէն աւելի՛ տխուր է անշուշտ, ընտանեկան խռովութեան բերումով ստեղծուած կացութիւնը տուներէ ներս, ամուսիններու գժտութեան պատճառով: Հաշտութեան առաջարկներ, միջնորդութիւններ ու բարի կամեցողութիւն, երբեմն որոշ դեր կ՛ունենան վերամիաւորելու համար իրարմէ բաժնուած հոգիները: Սակայն, ինչպէս առածը կ՛ըսէր, առուակը եթէ դարձեալ հոսի՝ պղտոր ջուր կը բերէ, այսինքն նախկին ջինջ սէրն ու վստահութիւնը, յարգանքի եւ համակրանքի անվերապահ զգացումը եւ միութեան ու ամբողջականութեան զգացողութիւնը ի սպառ կը հեռանան զոյգին սիրտերէն, դատարկութիւն թողելով իրենց ետին:

Հակաճառողներու փաղանգը միշտ պատրաստ է ո՛չ միայն տեսակէտ յայտնելու, այլեւ իր տեսակէտին վրայ պնդելու՝ ըսելով. «Բայց առուակը դարձեալ ջուր կը բերէ…»: Լաւատեսութի՞ւն համարենք ըսուած այս խօսքը, թէ ճշմարտութեան դէմ անիմաստ թիավարութիւն: Դո՛ւք որոշեցէք: Բայց իմ կարծիքով, եթէ լաւատեսութիւն չենք կրնար համարել վերոյիշեալ խօսքը, յոռետեսութիւն ալ պէտք չէ՛ համարենք, այլ՝ իրատեսութիւն…: Ճշմարտութենէն պէտք չէ՛ խուսափի մարդ: Այդ առուակը նախկին զուլալ ջուրը պիտի չբերէ ալ: Երբ անիկա իրեն համար բացուած հունին մէջ էր, ու հանդարտ կը հոսէր, ո՛չ միայն ցանքը կ՛ոռոգէր, այլեւ այնտեղ աշխատող մշակները կ՛օգտուէին անկէ, իրենց աշխատանքի ընթացքին ծարաւ յագեցնելով: Բայց անգամ մը որ հոսքը դադրեցաւ ու դժուարութեամբ վերստին սկսաւ հոսելու, անոր հունը պղտորեցաւ: Ալ ինչքան փորձեն մշակներ բահերով ու բրիչներով վերստին ուղղել անոր հունը, այնքան աւելի աւազախառն ու ցեխագոյն ջուր պիտի բերէ առուակը, իսկ անկէ խմելը՝ անհնարին պիտի ըլլայ:

Եթէ իսկական «մշակներ» ենք ու կը հասկնանք «վարուցանք»էն, պիտի չթողունք որ առուակը չորնայ, որովհետեւ չորնալէ ետք զայն վերստին հոսեցնելը, իր անդառնալի հետեւանքները պիտի ունենայ, ինչքան ալ վստահինք փորձառու մշակ ըլլալու մեր սեփական կարողութեան:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top