Անակնկալ Մահ

0000Garbis Haroyan

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

 

0000Garbis HaroyanԱնակնկալ մահը անսպասելի եւ յանկարծակի մահն է: Անիկա կը պատահի ոեւէ մէկ տարիքի՝ մանուկներու, երիտասարդներու եւ տարեցներու: Իւրաքանչիւր խմբաւորում ունի յատուկ պատճառներ, որոնք կը յառաջացնեն անակնկալ մահ: Անոր հիմնական պատճառներն են՝ սրտականգառ, շնչականգառ, մեծածաւալ արիւնահոսութիւն եւ թոքային զարկերակներու անակնկալ խցում (pulmonary embolism) պատերազմական արտակարգ վիճակ, պայթումներ եւ արկածներ:

Անակնկալ մահը կը պատահի քունի եւ կամ արթուն վիճակի մէջ: Անիկա կրնայ պատահիլ հանգիստի պահուն, մարզանքի եւ կամ ծանր աշխատանքի ընթացքին:

Մանուկներու պարագային, շն-չականգառի հետեւանքով անակնկալ մահը տեղի կ՛ունենայ օտար մարմիններու ներշնչումով, խռչափողի սուր բորբոքումով եւ ա-նակնկալ ցնցղակծկումով (bronchial spasm)։

Սիրտի ընդոծին եւ ժառանգական հիւանդութիւններ, սիրտի մկանային ծաւալում (hypertrophy) եւ սիրտի անկանոն բաբախում (arrhydmia) կրնան անակնկալ մահուան պատճառ դառնալ:

Մէկ տարեկանէն վար այլապէս առողջ մանուկներ երբեմն անակնկալօրէն կը մահանան անբացատրելի պատճառներով եւ մանաւանդ գիշեր ատեն եւ քնանալու ընթացքին: Նոյնիսկ դիազննումը նշոյլ մ՛իսկ չի տար այս մանուկներուն անակնկալ մահուան: Մանկաբուժներ մատնանշած են շատ մը պատճառներ, որոնցմէ կարեւորագոյնը եղած է փորի վրայ պառկած ըլլալու վարկածը:

Մանկական ընդհանուր մահերուն 10 տոկոսը  կը պատահի անակնկալ մահով:

Երիտասարդներու մօտ անակնկալ մահուան պատճառը ընդհանրապէս սրտականգառն է, որ կը պատահի սիրտի սուր տգնապի (MI ) եւ սիրտի անկանոն բաբախումի հետեւանքով: Երկարատեւ եւ ծանր մարմնամարզանքէ ետք շատ մը երիտասարդներ կ՛ունենան սիրտի սուր տագնապ: Անոնք շատ հաւանաբար սիրտի թաքուն հիւանդութիւն մը կրնան ունեցած ըլլալ:

Անձնասպանութիւն, խեղդամահութիւն, արկած եւ մեծածաւալ արիւնահոսութիւն՝ այլ պատճառներ են: Անոնք անձնասպանութեան կը դիմեն ընդհանրապէս ընկերային, ամուսնական, ընտանեկան եւ գործի ձախողութեան պատճառներով:

Տարեցներու պարագային սրտականգառը, շնչականգառը, թոքային զարկերակներու անակնկալ խցումը, մեծածաւալ արիւնահոսութիւնը եւ անձնասպանութիւնը կարեւոր պատճառներ են անակնկալ մահուան: Թոքային զարկերակներու անակնկալ խցումը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ յետ-վիրաբուժական օրերուն, էսթրօժէն (estrogen) գործածողներուն, նստակեաց եւ անշարժ կեանք ունեցողներուն, սրունքներու երակային խցում (venous thrombosis) ունեցողներուն եւ  ծխախոտ գործածողներուն: Տարեցներ անձնասպանութեան կը դիմեն ընդհանրապէս հոգեբանական հիւանդութիւններու կամ անբուժելի հիւանդութեան մը պատճառով:

Սրտականգառ կը նշանակէ սիրտի աշխատանքի, այլ խօսքով՝ բաբախումի անակնկալ կանգ-դադար: Սիրտը կը դադրի բաբախելէ եւ գործելէ: Սիրտի մկանները կը գործեն սիրտի ելեկտրական դրութեան (electrical system) մշտական ինքնագործութեամբ: Սրտականգառը տեղի կ՛ունենայ, երբ սիրտի այս  դրութիւնը խանգարուի: Այս խանգարումին հետեւանքով, սիրտի մկաններու բաբախումը կ՛ըլլայ շատ արագ եւ անկանոն ու սիրտը կը սկսի թարթափելու (fibrillate), որուն կը յաջորդէ սրտականգառը:

Սիրտի ելեկտրական դրութեան խանգարումը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ պատճառներով՝ սիրտի կաթուած-տագնապ, սիրտի ծաւալում, սիրտի  պսակաձեւ զարկերակներու խցում, սրտամկաններու գերաճ եւ պնդացում, արեան ճնշումի բարձրացում, սիրտի հիւանդութիւններու համար գործածուած կարգ մը դեղեր, սիրտի զարկերակներու ընդոծին արատներ, երկարատեւ ֆիզիքական ծանր աշխատանք եւ մարզանք, անակնկալ եւ մեծ քանակութեամբ արիւնահոսութիւն, սուր եւ անակնկալ շնչադադար, մարմինի անակնկալ եւ սուր կալիւմի (K potasseum) նուազում եւ մեծ քանակութեամբ թմրեցուցիչներու գործածութիւն:

Սրտի պսակաձեւ զարկերակներու խցման հիմնական պատճառներն են՝ ծխախոտ, ճարպակալում, արեան բարձր ճնշում, շաքարախտ, գիրութիւն եւ նստակեաց կեանք:

Տարեցներու եւ երիտասարդներու  անակնկալ մահուան պատճառ կրնան դառնալ նաեւ մայր զարկերակի անակնկալ պատռուածք (Aortic rupture), զարկերակային բարձր ճնշում, արեան բարձր մաղձաճարպ (cholesterol), ծխախոտ, զարկերակաճարպակալում (atherosclerosis), ուղեղային զարկերակներու հարուած-վնաս, պատռուածք եւ լայնացում (aneurysm):

Անակնկալօրէն մահացողներու մեծամասնութիւնը ոչ մէկ նախանշան կ՛ունենան, մանաւանդ երիտասարդներու պարագային: Հազուագիւտօրէն կարգ մը նախանշաններ կը յայտնուին, ինչպէս՝ կրծքացաւ, յոգնածութիւն եւ սրտի արագ բաբախում:

 

 

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top