Վաւերագրական Նոր Ժապաւէնը 1915ի Ցեղասպանութիւնը Կը Կապէ Ատրպէյճանցիներու Ձեռամբ Հայերու Վերջին Սպանութիւններուն Հետ

Harout-Sassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

Harout-SassounianՀայոց Ցեղասպանութեան մասին վաւերագրական նոր ժապաւէնը կը ցուցադրուի Միացեալ Նահանգներու տարածքին, բազմաթիւ սրահներու մէջ, նաեւ՝ «ըստ պահանջի» հասանելի պիտի դառնայ 7 Հոկտեմբեր 2017էն սկսեալ: Ի տարբերութիւն այս նիւթով պատրաստուած միւս ֆիլմերուն, այս մէկը աւելի յարմար է մերօրեայ օտար հանդիսատեսներուն համար:

Վաւերագրական ժապաւէնը, որ կը կրէ «Ցեղասպանութեան Ճարտարապետները» խորագիրը եւ «Ժխտուող Ցեղասպանութիւնը Շարունակուող Ցեղասպանութիւն Է» ենթա խորագիրը, Օսմանեան կայսրութեան կողմէ 1915 թուականին սկսած հայերու զանգուածային ջարդերը կը կապէ Ատրպէյճանի տարբեր քաղաքներու մէջ թուրքերու ցեղակիցներուն՝ ատրպէյճանցիներու ձեռամբ հայերու ժամանակակից զանգուածային սպանութիւններուն եւ արցախահայութեան կեանքին սպառնացող վտանգին հետ:

Վաւերագրական ժապաւէնը բեմադրած են հոլիվուտեան հեռատեսիլի երկու աստղեր՝ Տին Քէյն եւ Մոնթել Ուիլեըմզ: Ժապաւէնը Հայոց Ցեղասպանութեան մասին հարցազրոյցներ կը կատարէ աշխարհահռչակ անձերու եւ փորձագէտներու հետ, որոնցմէ քանի մը հոգիին հետ առաջին անգամ ըլլալով, ինչպէս, օրինակ՝ Ժուլիէն Ասանժի («Ուիքիլիքս»), Հետաքննութիւններու Դաշնակցային Բիւրոյի (FBI) բացայայտող Սիպէլ Էտմընտզի, յայտնի միջազգային իրաւաբան Ճեֆրի Ռապըրթսընի, Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցած առաջին թուրք գիտնականներէն մէկուն՝ փրոֆ. Թաներ Աքչամի, Ցեղասպանութիւններու դիտորդական առաքելութեան նախագահ դոկտ. Կրեկըրի Սթենթընի, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի, Կովկասեան տարածաշրջանի փորձագէտ Թամ Տը Վաալի, Հայաստանի մօտ Միացեալ Նահանգներու նախկին դեսպան Ճան Էվընզի, քոնկրեսական Էտըմ Շիֆի, Թուրքիոյ մէջ Տիարպեքիրի Սուր քաղաքի նախկին քիւրտ քաղաքապետ Ապտուլլահ Տեմիրպաշի, Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի, Արցախի նախագահ Բակօ Սահակեանի, Հայոց Ցեղասպանութեան հարցերով փորձագէտ Ուղուր Ունկորի, Մեծն Բրիտանիոյ Լորտերու պալատի անդամ պարոնուհի Քերըլայն Քոքսի, ինչպէս նաեւ՝ 1915ի Հայոց Ցեղասպանութիւնը վերապրածներու եւ Պաքուի ու Սումկայիթի ջարդերու ականատեսներու (1988էն սկսեալ եւ աւելի կանուխ, 20րդ դարու) եւ տողերուս հեղինակին հետ:

Հարցազրոյցները տեղի ունեցած են շարք մը երկիրներու մէջ, որոնց կարգին՝ Միացեալ Նահանգներու, Մեծն Բրիտանիոյ, Հայաստանի Հանրապետութեան, Արցախի, Ատրպէյճանի, Թուրքիոյ եւ Ռուսիոյ մէջ, որոնցմէ քանի մը հատին նկարահանող խումբեր ուղարկելը կապուած էր մեծ ծախսերու եւ վտանգի հետ: Վաւերագրական ժապաւէնը նաեւ ընդհանրութիւններ կը ներկայացնէ զանազան ցեղասպանութիւններու միջեւ՝ Քամպոտիայէն մինչեւ Սուտան (Տարֆուր), Ողջակիզում, Պոսնիոյ եւ Ռուանտայի ցեղասպանութիւններ:

Ահա՝ կարեւոր հատուածներ որոշ ելոյթներէ, որոնք արձանագրուած են վաւերագրողներուն հետ  հարցազրոյցներու ընթացքին.

ԺՈՒԼԻԷՆ ԱՍԱՆԺ. «Ամբողջ աշխարհի մէջ Թուրքիա ընթացած է լոպիիստական յարձակողապաշտական դիւանագիտութեան ճամբով՝ համոզելու համար աշխարհին, որ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ վկայակոչումներ չեն ըլլար, ներառեալ՝ նոյնիսկ հզօր պետութիւններու մէջ, ինչպիսին է Միացեալ Նահանգները»:

ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍԵԱՆ. «Թուրքիոյ եւ Ատրպէյճանի ղեկավարները ժամանակ առ ժամանակ կը յայտարարեն, որ իրենք մէկ ազգ են, սակայն կ՛ապրին տարբեր պետութիւններու մէջ: Եւ, բնականաբար, անոնք որպէս մէկ ազգ, միասնաբար կը քարոզեն ժխտողականութեան գաղափարախօսութիւն»:

Վաւերագրական ժապաւէնին մէջ թերեւս ամէնէն գայթակղեցուցիչ բացայայտումը ըրած է Սիպէլ Էտմընտզ, զոր արձակած էին «Էֆ.Պի.Այ.»ի իր աշխատանքէն՝ թրքական  ծրագիրներու մէջ բարձրաստիճան ամերիկացի քաղաքական գործիչներու անօրինական ներգրաւման մասին իր ղեկավարներուն տեղեկացնելուն համար. «Որպէս արդարացում՝ Միացեալ Նահանգներու կառավարութիւնը կ՛օգտագործէր հետեւեալ արդարացուցիչ հանգամանքը՝ մենք այս կ՛ընենք (Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը)՝ դիւանագիտական նուրբ յարաբերութիւններու համար: Սա կեղծաւորութիւն է, որուն ես ականատես կ՛ըլլամ, յատկապէս ներքին գիտակցումով, թէ ինչ տեղի կ՛ունենայ Միացեալ Նահանգներու մէջ: Ամէն բան սկսաւ ճիշդ գործ ընելու փորձէն եւ մենք պայքարեցանք քրէական գործողութիւններու դէմ, զորս կը գնէին դրամով, ե՛ւ կը չարաշահէին, ե՛ւ կը հակադարձէին»:

Պարզաբանելով, թէ ինչո՛ւ Ներկայացուցիչներու տան խօսնակ Տընիզ Հասթըրթ տապալեց Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւը՝ Սիպէլ Էտմընտզ ըսաւ. «Ատիկա քայլ մըն էր, որ իր գինը ունէր: Այս քուէարկութիւնը արգելափակելու համար ան կանխիկ գումար, կաշառք ստացած էր: Ան կաշառք վերցուցած էր նաեւ սեռային բնոյթի ծառայութիւններու տեսքով Թուրքիա կատարած իր այցելութիւններուն ընթացքին իջեւանած յատուկ պանդոկին մէջ: Անչափահաս տղաները սեռային բնոյթի ծառայութիւններ պէտք է մատուցէին անոր: Այդ ծառայութիւնները անոր կը մատուցէին նաեւ իր տան մէջ, այդ կաշառք էր, օտարերկրեայ կաշառք, որ կը համարուի դաւաճանութիւն: Բայց ասիկա չնչին մէկ մասն էր այն բոլորին, զորս «Էֆ.Պի.Այ.»ը արդէն հաւաքած էր: Շիքակոյի մէջ ան նաեւ անմիջականօրէն ներգրաւուած եղած է թրքական տխրահռչակ ցանցի մը մէջ, որ շատ մեծ տոկոսներ ունէր հերոյինի հետ կապուած գործունէութենէ, գործողութիւններէ եւ վաճառքէ՝ Միացեալ Նահանգներու մէջ, որոնց շարքին՝ որոշ անձերու ճամպրուկով կանխիկ գումարի ստացում՝ անոր եւ իր աշխատակազմի ղեկավարին կողմէ. անոնց վկայութիւնները ստուգուած են: Ոչ միայն գաղտնալսած էին զանոնք, այլ նաեւ նկարահանած: 1997էն սկսեալ «Էֆ.Պի.Այ.»ը իր տրամադրութեան տակ ունի ապացոյցներ, ըստ որոնց՝ Տընիզ Հասթըրթ քրէականօրէն մասնակից էր: Արտաքին գործոց նախարարութիւնը Քոնկրեսէն ներս կը ճանչնայ շատ մարդիկ, որոնց վերաբերեալ ես վկայութիւններ տուած եմ. անոնք տեղեակ են: Եւ ես ըսի. «Կը նկատէք, որ ամբողջ համակարգի ոչ թէ հաշուետուութիւնը կը կատարուի, այլ՝ ծաղրանքը»։

Վաւերագրական ժապաւէնին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ իրական նկարներ, որոնց մէջ ատրպէյճանցի զինուորներ կը գլխատեն հայ զինուորներ եւ քաղաքացիներ, նաեւ կը կտրեն անոնց ականջները՝ 2016 Ապրիլին Ատրպէյճանի կողմէ Արցախի վրայ կատարուած յարձակման ընթացքին…

Վերջապէս, վաւերագրողները կը հարցնեն Քոնկրեսի քանի մը անդամներու, որոնք կը հրաժարին պատասխանելէ «Ըստ ձեզի՝ արդեօք Հայոց Ցեղասպանութիւնը իրականութեան մէջ տեղի ունեցա՞ծ է» հարցումին՝ բացառութեամբ քոնկրեսական Էտի Պըրնիզ Ճանսընի (դեմոկրատ, Թեքսաս), որ նկարին մէջ կ՛երեւի ատրպէյճանական ուժանիւթի համաժողովին մէջ ելոյթ ունենալու պահուն, ուր ան կը պարծենայ՝ ըսելով. «Ես Ատրպէյճանի աջակցութեան (քոնկրեսական) խումբի անդամ եմ, խանդավառ եւ աջակցող անդամ…»:

Այնուհետեւ վաւերագրողները տեսախցիկի ընդմէջէն կը դիմեն քոնկրեսական Ճանսընին. «Դուք կը ժխտէ՞ք, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը տեղի ունեցած է»՝ ան անամօթաբար կը պատասխանէ. «Այո, ես կը ժխտեմ»…: Քոնկրեսին մէջ գործող անդամի մը համար մեծ գայթակղութիւն է այսպիսի բացարձակ ձեւով ժխտելը, որ հազուադէպ կը պատահի Քոնկրեսի անդամներու կողմէ: Ամերիկայի ամբողջ հայ համայնքը եւ անոնց բարեկամները յաջորդ ընտրութիւններուն ընթացքին պէտք է զօրակցին ոչ թէ այս քոնկրեսական կնոջ, այլ անոր հակառակորդին, իսկ ժխտող քոնկրեսականին շրջանէն ներս ընտրողները պէտք է քուէարկեն՝ Քոնկրեսէն անոր հեռացման պահանջով: Եթէ այս ստոր ժխտողներէն ոեւէ մէկը հեռացուի իր պաշտօնէն, քոնկրեսի միւս անդամները աւելի զգուշ կ՛ըլլան, որպէսզի չժխտեն Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Մենք այս կնոջ հեռացումը պէտք է օրինակ դարձնենք միւսներուն համար…

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top