Եւրոպական Դատարանը Կաթողիկոսարանի Դիմումը Անընդունելի Կը Համարէ՝ Որոշումին Դէմ Բողոքելու Իրաւունք Չտալով

1027sis

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

Harout-SassounianՄեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը (նստավայրը՝ Անթիլիաս, Լիբանան) 25 Ապրիլ 2015ին, դատական հայց ներկայացուց Թուրքիոյ կառավարութեան դէմ‘ ձգտելով վերադարձնել իր պատմական նստավայրը Սիսի մէջ (ներկայիս Ատանայի նահանգի Քոզան շրջանը), որ բռնագրաւուած էր 1921ին:

Առաջին անգամ նմանօրինակ հայց-դիմում մը ներկայացուեցաւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան Սահմանադրական դատարանին, քանի որ այդ հայցով կը բարձրացուէին սեփականութեան իրաւունքի հարցեր, ըստ որոնց ստորին ատեանի դատարանները իրաւունք չունին անվաւեր նկատելու բոլոր այն բազմազան օրէնքները, որոնք Թուրքիոյ կողմէ ընդունուած են 1915ին եւ հետագայ տարիներուն: Թուրքիոյ Արդարադատութեան նախարարութեան թելադրանքով, Սահմանադրական դատարանը հայոց եկեղեցւոյ դիմումը փոխանցեց ստորին ատեանի դատարաններուն: Սակայն, 8 Դեկտեմբեր 2016ին, Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի փաստաբանները որոշեցին նոյն այս հայցով ուղղակի դիմել Մարդկայն Իրաւունքներու եւրոպական դատարան (ՄԻԵԴ), Սթրազպուրկ, Ֆրանսա:

Հայցը Թուրքիոյ ստորին ատեանի դատարանին ներկայացնելէ հրաժարիլը չափազանց կարեւոր է, հաշուի առնելով Մարդկային Իրաւունքներու եւրոպական դատարանին պահանջները, այն հասկացողութեամբ, որ որեւէ դատական գործը մինչեւ ՄԻԵԴ ներկայացնելը, նախ պէտք է սպառէ իրաւական պաշտպանութեան բոլոր տեղական միջոցները, սկսեալ՝ ամէնէն ստորին ատեանի դատարանին դիմում ներկայացնելէն, վերջացած՝ մինչեւ երկրի բարձրագոյն դատարանին դիմելը:

19 Հոկտեմբեր 2017ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա. հանդէս գալով Պրիւքսէլի մէջ,  Եւրոպական խորհրդարանին մէջ ընթացող Հայ Դատի համագումարին, քննադատեց ՄԻԵԴի դատաւորը, որ մերժած էր հայոց եկեղեցւոյ դատական հայցը, զայն համարելով անընդունելի: Մինչեւ այս յայտարարութիւնը, դատական գործի կարգավիճակին վերաբերեալ ոչ մէկ լուր կար:

Ես դիմեցի Սթրազպուրկի մէջ ՄԻԵԴի նստավայրը՝ հետաքրքրուելով հայոց եկեղեցւոյ դիմումով եւ տեղեկացայ, որ, իրօք, անհատ դատաւորը իրաւունք ունի մերժելու որեւէ դիմում, որ, տուեալ պարագային, նախապէս չէ ներկայացուած Թուրքիոյ ստորին ատեանի դատարան՝ իրաւական պաշտպանութեան տեղական բոլոր միջոցները սպառելու համար, եւ որ մերժման նամակը ուղարկուած էր կաթողիկոսարան Մարտ 2017ին: Ամէնէն ցաւալին այն էր, որ ՄԻԵԴէն ինծի ըսին, որ դատաւորին որոշման դէմ կարելի չէ բողոքել:

1927europencourt Այնուհետեւ դիմեցի կաթողիկոսարանի իրաւական խումբի անդամ եւ Գանատայի Մոնթրէալ «ՄըքԿիլ» համալսարանի Միջազգային իրաւունքի փրոֆեսէօր Փայեամ Ախավանին՝ հետաքրքրուելով, թէ ինչո՛ւ կաթողիկոսարանը որեւէ յայտարարութիւն չէ ըրած աւելի կանուխ՝ վեց ամիս առաջ մերժուած հայց-դիմումին մասին: Փրոֆ. Ախավան բացատրեց, որ ՄԻԵԴի դատաւորը նամակը սխալ հասցէով ուղարկած էր…: Այնուհետեւ կաթողիկոսարանը գրեց այդ դատաւորին՝ «յայտնելով իր լուրջ մտահոգութիւնը դատական այն սխալին համար, ըստ որուն դատաւոր մը կրնայ մերժել լաւ փաստարկուած այս դատական գործը, ու մինչեւ վերջերս սպասած է օրինաչափ (standard) պատասխանի, որ չեն կրնար բողոքել, եւ որոշումը վերջնական է»:

19 Հոկտեմբեր 2017ին, Արամ Ա. կաթողիկոս պրիւքսէլեան իր ելոյթին ընթացքին խստօրէն դատապարտեց ՄԻԵԴը՝ եկեղեցւոյ դիմումը մերժելուն համար. «Ինչո՞ւ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանը այսքան դիւրութեամբ կը մերժէ մեր գործը, իմանալով, որ ոչ մէկ փաստաբան կը համարձակի նման գործ ներկայացնել թրքական դատարաններ: Ինչպէ՞ս կրնայ դատաւոր մը մերժել պատմաիրաւական լուրջ հիմնաւորումներով ներկայացուած 900 էջնոց այս դիմումը՝ կազմուած խումբ մը միջազգային լաւագոյն իրաւագէտներու կողմէ: Ինչո՞ւ լսումներու հնարաւորութիւն չտրուեցաւ մեր իրաւական խումբին: Արդեօք հիմա բոլորը կը վախնան ընդդիմանալու Թուրքիոյ մէջ տակաւին գործադրուող մարդկային իրաւունքներու ոտնահարման սարսափելի փաստերուն: Մենք ապշած ենք եւ խորապէս հիասթափուած՝ արդարութեան այս վիժումէն, յատկապէս, ժամանակակից պատմութեան այս կարեւորագոյն ժամանակներուն, երբ կ՛ակնկալուի, որ Եւրոպան, հաւատարիմ մնալով իր արժէքներուն եւ սկզբունքներուն՝ արդարութիւնը վեր կը դասէ աշխարհաքաղաքական շահերէն…: Եւրոպան, ըստ էութեան, արժէքներու, այլ ոչ թէ միայն քաղաքական ու տնտեսական շահերու համակարգ է: Հետեւաբար, ես տակաւին յոյս ունիմ, որ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանը վերատեսութեան կ՛ենթարկէ դատական այս գործի ընդունելիութիւնը՝ արդարութեան եւ մարդկային իրաւունքներու հիման վրայ: Հակառակ արդարութեան հանդէպ ուրացման այս քայլին, հայ ժողովուրդը պիտի շարունակէ իր պայքարը՝ յանուն արդարութեան»:

1027sis Փրոֆ. Ախավան ՄԻԵԴի դատաւորին որոշումը անուանեց «խայտառակութիւն»: Այնուհետեւ ինծի ուղղուած իր ելեկտրոնային նամակին մէջ ան աւելցուց. «Քանի մը փորձառու ՄԻԵԴի փաստաբաններու կարծիքով, այս որոշումը բոլորովին անընդունելի է: Պէտք չէ մոռնալ, որ մեր խորհրդատուն եղած է Թիմ Էյք QCն (Անգլիոյ թագուհիին կողմէ վաւերացուած փաստաբան), որ ներկայիս ՄԻԵԴի բրիտանացի դատաւորն է: Ան, ի հարկէ, չի կրնար այս գործին մէջ ներգրաւուած ըլլալ, սակայն շատերու մօտ այն զգացումը կայ, որ դատարանը շատ կը վախնայ յետ-յեղաշրջումի ժամանակաշրջանի Թուրքիոյ ընդդիմանալ նման վիճայարոյց հարցերով»:

Փրոֆ. Ախավան նաեւ յայտնեց, որ այս դատական գործընթացի յաջորդ քայլերն են՝ «կամ հայց-դիմումը կրկին ներկայացնել որոշ նոր փաստերով միասին, ինչպէս՝ օրինակ, թրքական դատարաններուն դիմելու անկարելիութիւնը՝ որոշ հանգամանքներու պատճառով, կամ վերադառնալ թրքական դատարաններ՝ ծախսել մեծ աղբիւրներ եւ կրկին վերադառնալ ՄԻԵԴ: Վերջինս ի հարկէ ծիծաղելի որոշում է, քանի որ բոլորն ալ յստակ գիտեն, թէ ինչ տեղի կրնայ ունենալ: Ասիկա շատ վիճայարոյց հարց է, եւ ՄԻԵԴն չի փափաքիր ասով զբաղիլ»:

Վերջաւորութեան, ես Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան կ՛առաջարկէի՝ հրապարակել դատական իր դիմումի ամբողջական փաստաթուղթերը, որոնց շարքին՝ 600 էջնոց դիմումը Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարան եւ 900 էջնոց հայց-դիմումը՝ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարան, ինչպէս նաեւ՝ անոնցմէ ստացուած պատասխանները: Ի վերջոյ, սա մասնաւոր դիմում չէ, այլ կ՛առնչուի Թուրքիայէն հայ ժողովուրդի կալուածներու պահանջներուն:

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top