Յստակացում Կը Պահանջենք՝ Հրամայելու Պէս

Writers Sarkis Mahseredjian

ՍԱՐԳԻՍ ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

 

Writers Sarkis Mahseredjian«Ասպարէզ»ի Շաբաթ, 3 Փետրուարի օրինակս տունս հասած էր Երկուշաբթի օր, զայն կարդալու առիթ ունեցայ երեկոյեան. Արամ Մանուկեանի յուշարձան-կոթողին մասին լուրն ու ընկերներուս արձագանգումները խռովեցին զիս, կասկած չունիմ՝ նաեւ ոեւէ հաւատարիմ հայորդի։ Թերթին մէջ լոյս ընծայուած լուսանկարը գունաւոր չէր, լիովին չկրցայ պատկերացնել, թէ ինչ յղացքով պատրաստուած էր նախագիծը։ Անցայ պատկերասփիւռիս դիմաց եւ որոնեցի Հայաստանի «Հ.1» կայանի լուրերու էջը՝ «Օրակարգ»ը։ Նպատակս այս անգամ օտարաբանութիւններու առօրեայ խայտառակութեան հետեւիլ չէր, այլ տեսնել՝ թէ արդեօք այս մասին նորութիւն կա՞յ։

Սպասումս ի դերեւ չանցաւ. 16.14 վայրկեան տեւողութեամբ լրատուական հատուածին մէջ, այս հարցին տրամադրուեցաւ հազիւ մէկ վայրկեան, այն ալ՝ լիարժէք… լպրտումով (դահուկարշաւի վերաբերող բաժին մը աւելի ծաւալուն էր)։ Լուրերը հաղորդողը բաւականացաւ մօտաւորապէս հետեւեալ բացատրութեամբ. այս օրերուն, համացանցի եւ կարգ մը լրատուամիջոցներու մէջ կ՛արծարծուի Արամ Մանուկեանի յուշարձանի հարցը, տեղի ունեցած է մրցում, 10 մասնակիցներէն՝ յանձնաժողովին ուշադրութիւնը կեդրոնացած է 2րդ տեղը գրաւողին նախագիծին վրայ։ Յետոյ, ցուցադրուեցաւ նախագիծին գունաւոր պատկերը (նման «Ասպարէզ»ի լուրին ընկերացող լուսանկարին), ցուցադրուեցաւ յանձնաժողովի անդամ Յաղթանակ Շահումեանի կարճ լուսաբանութիւնը, որմէ կրցայ միայն այն հասկնալ, թէ շրջանառութեան դրուած լուսանկարը չի համապատասխաներ նկատի առնուած նախագիծին, հեղինակը այդ տարբերակը չէ ներկայացուցա՛ծ իսկ յանձնաժողովին, ու վերջապէս՝ յուշարձանի զետեղման թուականը (Երկուշաբթի, 5 Փետրուարի ժամը 13ի հաղորդումն է, կրնաք ամբողջութեամբ դիտել հետեւեալ «կապ»ին միջոցով. https://youtu.be/5K9F8ejB_m8)։

Ինծի համար յստակ չեղաւ, թէ բուն նախագիծը ի՞նչ է, այլ աղբիւրներէ յաւելեալ մանրամասնութիւններ քաղելու առիթ ալ չեմ ունեցած, սակայն բնականաբար կը ձայնակցիմ «Ասպարէզ»ին ու բոլոր անոնց, որոնք կը պահանջեն, հրամայելո՛ւ պէս կը պահանջեն, որ այս նախագիծը դուրս գայ խորհրդաւորութեան մշուշէն ու հայաստանաբնակ ու սփիւռքաբնակ հայութիւնը հասկնայ, թէ «ինչը ինչո՛ւմն է»։

Չեմ ուզեր վերադառնալ այն խայտառակ ու անմակարդակ բանավէճին, որ քանի մը ամիս առաջ ծաւալեցաւ Արամ Մանուկեանի յուշակոթողին վայրին շուրջ, երբ հին ու մաշած «փորի ցաւեր» հրապարակ բերուեցան, հարցականի տակ առնելու համար Ա. Մանուկեանի տեղը մեր նորագոյն պատմութեան մէջ։ Անհիմն բաղդատականներ ալ կատարուեցան, փորձ եղաւ հարցը «կուսակցականացնելու», առանց անդրադառնալու, որ Արամ Մանուկեան, Սարդարապատ ու Հայաստանի հանրապետութիւն կերտող հերոսները ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ, եւ ո՛չ թէ մէկ կուսակցութեան պարծանքն են ու պիտի մնան, ինչպէս որ ցեղասպանները պատուհասողները յանուն ՀԱՅՈՒԹԵԱ՛Ն դիմեցին արդարահատուցման, եւ ո՛չ թէ միայն փառք ու պարծանք բերելու Դաշնակցութեան։ Մինչդեռ ժամանակն է, որ մեր ետին թողունք մանր հաշիւները, մեր պատմութիւնը կերտող տիտանները բազմեցնենք իրենց վայե՛լ պատուանդաններու վրայ, ո՛ր կուսակցութեան ալ որ պատկանին անոնք։

Այս հարցին յստակացումն է որ կը սպասուի Յանձնաժողովէն, ոչ՝ նման այն կէս-բերան հաղորդումին, որ սփռուեցաւ Երկուշաբթիի յիշեալ լրատուութեան ճամբով։ Չեմ ուզեր այս հանգրուանին յանցանքին ծանրութիւնը բեռցնել Յաղթանակ Շահումեանի ուսերուն, որովհետեւ Հայաստանի լրատու աղբիւրներու յաճախակի անլրջութիւնը կը թելադրէ զգուշաւոր ու շրջահայեաց ըլլալ։

0203arammanoukian

Արամ Մանուկեանի դիմագիծը հարազատօրէն պատկերող յուշարձանի մը պահանջը անհիմն չէ, բացատրեմ թէ ինչո՛ւ, եւ խօսիմ օրինակներով։ Երեւան ու Հայաստանի տարբեր շրջանները այցելողը ընդհանրապէս սքանչացումով կը դիտէ արուեստագէտներու, գրողներու եւ այլ դէմքերու նուիրուած բազմաթիւ յուշարձանները, որոնք մեր արուեստագէտներուն տաղանդն ու խնդրոյ առարկայ անձնաւորութեանց էութիւնը կը բացայայտեն։ Օրինակի համար, օփերայի հրապարակին վրայ բազմած Թումանեան մը պատկառանք կ՛ազդէ, նմանապէս Իսահակեանի մը, Չարենցի մը քանդակները, Երաժշտանոցին դիմացի զբօսայգիին մէջ Կոմիտասի սքանչելի արձանը՝ նոյնքան հրաշալի յղացքով, ու տակաւին՝ Վարդան Մամիկոնեանի, Հայկ Նահապետի, Սասունցի Դաւիթի ու բազմաթիւ այլ տիպարներու յուշակոթողները, դեռ չեմ խօսիր Էրեբունիի թանգարանին դիմաց կանգնող քանդակին ու այլոց մասին։ Դասական թէ նորարարական ոճով քանդակող արուեստագէտներ նախանձախնդիր եղած են խնդրոյ առարկայ անձին, տիպարին էութիւնը մարմնաւորել իրենց գործով։ Միւս կողմէ, կը հանդիպինք նաեւ յուշակոթողներու եւ արձաններու այլ շարքի մը, որոնք կը ստեղծեն «ճաշակի հարց», տիպարին հարազատ մնալու բարի նպատակով՝ արուեստագէտի մը իւրայատուկ մեկնաբանութեան ու մօտեցումին հայեցակէտով։ Օրինակի համար՝ Առնօ Պապճանեանի մը կամ Ուիլիըմ Սարոյեանի մը յուշարձանները։ Արուեստագէտ մը որոշ տրամաբանութեամբ մը եւ շարժումի ներմուծման յղացքով մը քանդակած է Պապաճանեանը. չարամիտ մը կրնայ անոր մէջ տեսնել երգիծանկարային տարրեր ալ. մեկնաբանութեան հարց է, կարելի է վիճիլ արուեստագէտին հետ, կամ՝ համակերպիլ։ Անդին, Սարոյեանը լաւ ճանչցող մը հազիւ թէ կրնայ այդ արձանին մէջ տեսնել մեծ գրողը (տեսնել լուսանկարները), որմէ քանի մը քայլ անդին, տիրական տպաւորութեամբ կանգնած է Սարեանի յուշարձանը։

Եւ թող ոչ ոք մտածումը ունենայ, թէ Արամ Մանուկեանի մը կամ նման տիտաններու յուշակոթողներուն յղացքը պէտք է թողուլ զանոնք լիովին չճանչցող արուեստագէտի մը քմայքին ու ճաշակին, կամ՝ եղածին մասին կարծիք յայտնելու համար պէտք է մե՜ծ արուեստաբան ըլլալ։ Այլ խօսքով, կարելի չէ Արամ Մանուկեան մը քանդակել այն տրամաբանութեամբ ու յղացքով, որուն արժանացած են Սարոյեանի պէս մեծեր (որպէսզի կանխեմ թիւրիմացութիւնները, անմիջապէս ըսեմ, որ մեծ սէր ու յարգանք ունիմ թէ՛ Սարոյեանի, թէ՛ Պապաճանեանի եւ թէ անոնց ճակատագիրին մատնուած դէմքերու նկատմամբ, յարգանք ալ կրնամ ունենալ զանոնք քանդակող արուեստագէտներուն)։ Արամ Մանուկեանի ու նմաններու պարագային, հարցը պէտք է դիտել բոլորովին տարբեր անկիւնէ, Արուե՛ստը լիարժէքօրէն լծել անոնց ոգին լիարժէքօրէն կերպարելու նպատակին. հոս, «այսինչ արուեստագէտը այսպէ՛ս կը տեսնէ-կը մեկնաբանէ»ի հարց չի կրնար դրուիլ այլեւս։ Իսկ եթէ իսկական նախագիծը առաւել կամ նուազ չափով նման է պատկերին մէջ երեւցող նախագիծին, պէտք է պարզ բառերով ըսել, որ թէ՛ յանձնաժողովը, թէ՛ արուեստագէտը Ա. Մանուկեանը կը տեսնեն գեղջուկի մը տարազումով (գեղջուկն ալ այլապէս արժանի է ամէն յարգանքի եւ իրեն վայել յուշակոթողի, սակայն հարցը այդ չէ), կամ ալ տոհմիկ պարեր ներկայացնողի դիրքով, եւ ո՛չ միայն ծաղրանկարային արտայայտութեամբ, ինչպէս որ նկատած են ընկերներս։

Անբարեխիղճ մօտեցումէ եւ անլուրջ վերաբերմունքէ պէտք է դուրս գալ, բարեկամնե՛ր։ Պէտք չունինք օրինակներ բերելու եւրոպացի, ամերիկացի կամ այլ ժողովուրդներու կողմէ իրենց հերոսներուն եւ պատմակերտ անձնաւորութեանց նուիրուած յուշակոթողներէն, որովհետեւ, ինչպէս նշեցինք, հայ արուեստագէտներ ապացուցած են, որ հայու հանճարը կրնայ հարազա՛տօրէն «բռնել» պատմական պահը, պատմակերտ դէմքն ու մշակոյթ արարող հեղինակներու եւ արուեստագէտներու նկարագիրը։

Ահա թէ ինչպիսի՛ մօտեցումով ու յղացքով պէտք է կերտել Արամ Մանուկեաններու յուշարձանները։ Այս պահանջը, հրամա՛նը կու գայ նոյնինքն Հանրապետութեան հիմնադիրէն ու անոր սերնդակիցներէն, գործակիցներէն, եւ ո՛չ թէ միայն անհատ հայորդիներէ, որոնցմէ միայն մէկն եմ ես։

 

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

5 Փետրուար 2018

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

5 Comments

  1. Aram said:

    Արամ Մանուկեանի Արձանի Առաջարկուած Նախագիծը Ընդունելի Է ՀՅԴին
    ԵՐԵՒԱՆ.- «Հայ ականաւոր գործիչ Արամ Մանուկեանի արձանի համար ներկայացուած նախագծերից ամենաշատը մեզ համար ընդունելի է հրապարակուած տարբերակը», լրագրողներու հետ զրոյցի ընթացքին, Երեքշաբթի, 6 Փետրուարին յայտարարեց Ազգային ժողովի ՀՅԴ խմբակցութեան ղեկավար, ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Արմէն Ռուստամեան: «Ասպարէզ», Երեքշաբթի, 6 Փետրուար։ Հիմա՝ «ինչը ինչո՞ւմն է»։

  2. գառնիկ գալստեան said:

    Համամիտ եմ: Այս արձանը ոչ թէ միայն տարբերւում է Արամի պատմական կերպարից ու ոգուց, այլեւ նրա ՀԱԿՈՏՆԵԱՆ է…

  3. Varouj Garabedian said:

    Աս գրութիւնը կարդացողը պէտք է անպատճառ կարդայ Ն. Պէրպէրեանին գրածը. պրաւօ «Ազդակ», որ ասոնք նոյն տեղը դրեր էք. հասկցողին շատ բարեւներ

  4. Կարպիս Եսայեան said:

    «..ինձ թւում է Դաշնակցութիւնն էլ այստեղ դեր է խաղացել, որովհետև երբ ես մօտեցայ Աղվան Վարդանյանին ասացի՝ լաւ, ինչի՞ էք շտապում, երրորդ փուլ յայտարարէք, կարող է մի նոր լաւ բան ստացուի։ Ինձ պատասխանեց՝ չէ, վարպետ Լևոն, ժամանակ չկայ, մայիսի 28-ին պէտք է պատրաստ լինի։ Բայց այդպէս ինչպէ՞ս կարելի է։ Ի՞նչ է, վազքի մրցո՞ւմ է։»
    Լևոն Թոքմաջեան

    http://www.lragir.am/index/arm/0/interview/view/169558

    • Varouj Garabedian said:

      Հայ ժողովուրդ, աս հարցը ասանկ պէտք չէ գոցուի. Արամին համար ասքան տարիէ յուշարձան չենք դրած, քիչ մը ուշանայ նէ բան չի փոխուիր, բայց այս խամաճիկ արձանը դրուրելէն ետքը ո՞վ պիտի փոխէ եւ աւելի ճիշդ արձան մը պիտի դնէ: Եկէք, ամէն մարդ թող առաջարկներ գրէ, եթէ կուզէք, այս գրածս թերթերուն մէջ դրէ, քանի որ ես գրող չեմ )կոժւսակցական ալ չեմՕ, որպէսզի թէ շինողը եւ թէ ծրագիրը ընդունողը նորէն քննեն այս հարցը, Արամը թող իր ճիշդ արձանը ունենայ եւ իր ճիշտ տեղը գտնէ Երեւանի մէջ: Հա, ասիկա ալ ըսեմ որ Արամը պէտք չէ որպի պէս մնայ. 100ամեակին առիթով մեր բոլոր հերոսներն ալ պէտք է իրենց ըսելքը փոխանցող յուշարձաններ ունենան: Արամը Արամ է, բայց միւսները պէտք չէ որ մոռցուին

*

Top