Հայ Բժշկական Ժողովրդային Պարբերաթերթեր Եւ Գիրքեր Հայկական Սփիւռքի Մէջ 1850-1980 (Գ.)

0000Garbis Haroyan

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

 

 

0000Garbis Haroyan Գ. Պոլիս հրատարակուած հայկական բժշկական-առողջապահական ժողովրդային պարբերաթերթեր.

  1. «Աստղիկ Արեւելեան»

Հայ իրականութեան մէջ առաջին հայ ամսաթերթը, որ պարբերաբար անդրադարձած է բժշկա-առողջապահական նիւթերու: Եղած է բարոյախօսական, բանասիրական, տնտեսագիտական, բնագիտական առողջապահական ամսաթերթ: Հրատարակուած է 1855-56, ամիսը մէկ անգամ: Խմբագիրը եղած է Յովհաննէս Գաբրիէլեան, հրատարակիչը՝ Պոլսոյ Մեսրոպեան ընկերութիւնը: Ունեցած է 16-20 էջ: Տպուած է Յովնաննէս Միւհէնտիսեանի տպարանին մէջ: Դադրած է հրատարակուելէ Մեսրոպեան ընկերութեան լուծարքով:

  1. «Առաջնորդ Առողջաբանութեան»

Բժշկական-առողջապահական հայերէն ամսաթերթ: Հրատարակուած է 1896-98:

  1. «Ատամնաբոյժ»

Ատամնաբուժական հայերէն ամսագիր: Հրատարակուած է 1922ին՝ միայն երկու թիւ: Ունեցած է ատամնաբուժութեան տեսական եւ գործնական հարցերու ու հանրամատչելի բժշկա-առողջապահական բովանդակութիւն:

  1. «Բժիշ»

Բժշկական-առողջապահական հայերէն 16-24 էջերով ամսաթերթ: Հրատարակուած է Տրապիզոն, 1911ին եւ Պոլիս 1912-14, տնօրէնութեամբ Վահան Ղազարեանի:  Բովանդակութիւնը յատկանշուած է բժշկական զրոյցներով, ազգային հիւանդանոցի լուրերով, հայ բժիշկներու պաշտպանողական եւ թրքական հակահայ խտրականութեան դէմ գրութիւններով: Տպուած է Սեռար եղբայրներու, Օննիկ Արզումանեանի «Արաքս» եւ «Շան»չ տպարաններուն մէջ:

  1. «Բժշկական Տարեցոյց»

Բժշկական, առողջապահական, գիտահանրամատչելի հայերէն 436 էջերով տարեգիրք: Հրատարակուած է 1914ին, միայն մէկ թիւ, խմբագրութեամբ բժիշկ Վահան Ղազարեանի: Բովանդակութիւնը կազմուած է բժիշկներու կենսագրականներով, բժշկա-առողջապահական յօդուածներով, բժշկական լուրերով: Տպուած է «Արաքս» տպարանին մէջ:

  1. «Գանձ Արհեստից»

Բժշկական, արհեստագործական, երկրագործական հայերէն 8-16 էջերով շաբաթաթերթ: Հրատարակուած է 1885ին, տնօրէնութեամբ բժիշկ Կ. Ճեռահեանի: Տպուած է «Գանձ Լրագոյ» տպարանին մէջ:

  1. «Գիտական Շարժում»

Գիտական-բժշկական հայերէն ամսօրեայ հանդէս 24-66 էջերով: Հրատարակուած է 1885-87, խմբագրութեամբ բժիշկ Նազարէթ Տաղաւարեանի: Ունեցած է բնագիտական, կենսաբանական, բժշկական բովանդակութիւն: Տպուած է Նշան Կ. Պէրպէրեանի տպարանին մէջ:

  1. «Գրպանի Օրացոյց»

Գրպանի օրացոյց մը՝ որ սակայն ունեցած է առողջապահական ուղղուածութիւն: Հրատարակուած է 1903ին:

  1. «Դարման»

Բժշկա-առողջապահական եւ գիտական պատկերազարդ հայերէն 22-24 էջերով ամսաթերթ: Ունեցած է ֆրանսերէն բաժին մը: Հրատարակուած է Պոլսոյ Հայ բժշկական միութեան հովանաւորութեամբ 1920-22 եւ տնօրէնութեամբ բժիշկ Օննիկ Փափազեանի: Բովանդակութիւնը կազմուած է ընտանեկան, դպրոցական, պատանեկան եւ երիտասարդական առողջապահական յօդուածներով, ինչպէս նաեւ վարակիչ հիւանդութիւններու, համաճարակներու մասին գրութիւններով եւ համաշխարհային բժշկագիտութեան պատմական տեղեկութիւններով: 1921ին միանալով «Հայ Բուժակ»ին՝ կոչուած է «Դարման-Հայ Բուժակ»: Տպուած է Պեճիտեան եղբայրներու տպարանին մէջ:

  1. «Դարման-Հայ Բուժակ»

Նախորդ անունները եղած են «Դարման» եւ «Հայ Բուժակ»: Բժշկական, առողջապահական, գիտական պատկերազարդ հայերէն ամսաթերթ: Հիմնուած է Հայ բժշկական, ատամնաբուժական եւ դեղագործական միութիւններու կողմէ: Հրատարակուած է 1921-22, տնօրէնութեամբ բժիշկ Օննիկ Փափազեանի:

  1. «Երջանիկ»

Գրական, գեղարուեստական, բանասիրական, գիտական, առողջապահական, տնտեսական, երգիծական հայերէն տարեգիրք: Հրատարակուած է 1928-67: Երբեմն հրատարակուած տարբեր անուններով՝ «Երջանիկին Տարեցոյցը», «Երջանիկ Զատիկ», «Երջանիկ Տարի», «Երջանիկ Տարիներ»: Խմբագիր-տնօրէնը եղած է գրող եւ հրապարակախօս Բագրատ Թեւեան:

12.« Ընդարձակ Օրացոյց Սուրբ Փրկչեան Ազգային Հիւանդանոցի Հայոց»

Օրացոյց 172-567 էջերով: Հիմնադրուած է Սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի տեսչութեան կողմէ, Պոլսոյ մէջ: Հրատարակուած է 1884-97 եւ 1900-10: Ունեցած է քանի մը խմբագիրներ՝ Հրանդ Ասատուր, բժիշկ Նազարէթ Տաղաւարեան, Դաւիթ Խաչկոնց, Տիգրան Արփիարեան եւ Արշակ Ալպոյաճեան: Ունեցած է տոմարային, առողջապահական, վիճակագրական յօդուածներ: Տպուած է Գ. Պաղտատլեանի եւ Հ. Մատթէոսեանի տպարաններուն մէջ:

  1. «Ընդարձակ Տարեցոյց Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոցի Հայոց»

Բժշկական հայերէն տարեգիրք: Հիմնադրուած է Սուրբ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին կողմէ: Հրատարակուած է Պոլիս 1925-39, խմբագրութեամբ բանաստեղծ եւ բանասէր Թորոս Ազատեանի: Տպուած է Վ. Տէր Ներսիսեանի տպարանին մէջ: Նախապէս կոչուած է «Տարեցոյց Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոցի Հայոց», ապա՝  «Ընդարձակ Տարեցոյց Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոցի Հայոց»։

  1. «Ընդարձակ Տարեգիրք Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոցի»

Բժշկական հայերէն տաեգիրք: Հրատարակուած է Սուրբ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին կողմէ 1943-49: Ունեցած է քանի մը խմբագիրներ՝ Արտաշէս Գալփագճեան, Յովսէփ Քէշիշեան, Բաղդասար Մանուէլեան եւ Արփիար Տէր Մարգարեան: Վերջին տարիներուն եղած է պատկերազարդ: Տպուած է Հ. Մատթէոսեանի տպարանին մէջ: Յաջորդ անունը եղած է «Սուրբ Փրկիչ Ամսաթերթ Սուրբ Փրկիչ Հայոց Հիւանդանոցի»:

  1. «Թանգարան Ժողովրդեան»

Բժշկական, առողջապահական հայերէն ամսագիր: Հրատարակուած է 1884-86, խմբագրութեամբ բժիշկ Մանուէլ Բարունակ Իւթիւճեանի: Տպուած է «Աշճեան» տպարանին մէջ:

  1. «Ժամանակի Ժողովրդական Տարեցոյցը»

Երգիծական, առողջապահական պատկերազարդ տարեգիրք: Հրատարակուած է 1927ին երկու հատոր, խմբագրութեամբ՝ «Ժամանակ» թերթի:

  1. «Լոյս»

Ազգային հայերէն 4 էջերով հանդէս: Հրատարակուած է 1874-85: Արտօնատէրը եղած է Հմայակ Դիմաքսեան, իսկ խմբագիրը՝ Մ. Գափամաճեան, ապա՝ Բիւզանդ Պողաճեան: Բովանդակութիւնը յատկանշուած է գրական երկերով, բանաստեղծութիւններով, հրապարակախօսութիւններով, բժշկական եւ առողջապահական յօդուածներով:

  1. «Կիլիկիա»

Ազգային, առողջապահական, ուսումնական հայերէն օրագիր: Հրատարակուած է 1861-75: 1864ին դարձած է շաբաթաթերթ՝ 4 էջերով, ««Կիլիկիա» Հանդէս Բժշկական Ուսումնական Եւ Ազգային» անունով: 1867ին կոչուած է ««Կիլիկիա» Հանդէս Միամսեայ Առողջական Եւ Ուսումնական», 48 էջերով:  1909ին դարձեալ լոյս տեսած է, բայց միայն 3 թիւ: 1910-19 լոյս տեսած է միջանկեալ «Փունջ» անունով: Խմբագիրը եղած է բժիշկ Մանուէլ Բարունակ Ութուճեան: Տպուած է Յովհաննէս Միւհէնտիսեանի եւ Թ. Տի Վիթճեանի տպարաններուն մէջ:

 

(Շար. Գ.)

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top