ԱՀԷՆ ՄԻՆՉԵՒ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ- Տարերային Վայրէջք 414

0127shavarshchroisian

ՏՈՔԹ. ՇԱՒԱՐՇ ՔՐԻՍԵԱՆ

 

0127shavarshchroisianԲարձրերէն, շա՛տ բարձրէն, փոթորիկի վերեւի կեդրոնէն կը թուի անտեսանելի հսկող աչք մը, թէ ձե՞ռք մը, ուշադիր կ՛առաջնորդէ ու կը դասաւորէ մեր արշաւախումբի երթը, կ՛օժտէ զարթուցիչ հանգրուաններով: Ակնթարթի մը մէջ ահա վայրէջք կատարած ենք նոր հողի վրայ: Դիմացնիս է բերդաքաղաքի մը գլխաւոր մուտքը. վերեւը մեծ հայատառ՝ ՎԱՂԱՐՇԱՊԱՏ գրուած է. քովնտի տախտակի մը վրայ աւելի փոքր, նմանապէս հայատառ՝ «Յամի Տեառն 414»:

Մեր խելաձայնները (smartphones) համաձայն են: Ժամանակամիջոցին մէջ մեր նախորդ կանգառ Արտաշատէն աւելի քան մէկ դարու տարրերային նոր ոստում մը կատարած ենք, այս անգամ դէպի յառաջ:

Կացութիւնը փափուկ է: Եթէ պիտի նշմարուինք եւ որպէս պարսիկ լրտես արգելափակուիլ չենք ուզեր, հայ ըլլալնիս պիտի չծածկենք: Բայց մեր իսկութիւնը ինչպէ՞ս բացատրել, երբ գրաբար չենք խօսիր ու մեր արտաքինը ժամանակին եւ տեղւոյն յարիր չէ: Բարեբախտաբար, մեր մէջ ունինք զոյգ մը լաւ գրաբարագէտներ՝ Քերովփէն ու աւելի երիտասարդ Արտեմը, եւ մէկ սարկաւագ: Անո՛նք պիտի ըլլան մեր խօսնակները, մնացեալներս լուռ պիտի հետեւինք խօսակցութեան՝ շնորհիւ գրպանի մեր խելաձայններու գրաբար-աշխարհաբար անմիջական թարգմանական կարողութեան եւ մեր ականջներու խորը անոնց անթել ծածուկ կապուած մանր ընկալուչերուն (earbuds): Պիտի ներկայանանք որպէս Անտիոքէն եկող մետաքսի վաճառականներ, ինչ որ պիտի բացատրէ նաեւ մեր հագուածքի աչքառու արտակարգութիւնը: Հնարամիտ բեմադրութիւն՝ յաջող ելքով:

Ամէն կողմ հայատառ ցուցատախտակներ, հոս ու հոն եկեղեցիներ, անցնող խաղաղ, յաճախ ժպտուն դէմքեր, հայերէնը գերակշիռ: Մեր առջեւ կը կտրէ շատ սիրունիկ, սեւաչեայ աղջնակ մը, ետին՝ իր փոքր եղբայրը: Ուշադիր կը նայի մեզի, մեր հագածին: Կը հարցնէ, թէ հա՞յ ենք, ճամբորդ ենք: Վրայ հասնող մայրիկը, իմանալով մեր դրական պատասխանը՝ մեզ անվարան կը հրաւիրէ իրենց մօտակայ տունը: Էթէ այցելած էք Յ. Թումանեանի Դսեղ գիւղի տունը, պատկերացուցէք այս մէկն ալ: Կիսով ընդյատակեայ փորուած, դուրսի մակերեսէն քիչ մը բարձր ու նեղ մուտքով, վերեւը փոքր լուսամուտներ, տանտիրուհիին, այսինքն մայրիկին հիւսած գորգերը՝ նստարաններուն եւ պատերուն վրայ: Հազիւ կը նստինք ծալլապատիկ, ժպիտով ներս կը վազէ աղջնակը՝ մագաղաթի կտոր մը ձեռքին, հպարտ մեզի ցոյց կու տայ անոր վրայ որդան կարմիրով, ի՛ր իսկ ձեռագիրով հայատառ գրած անունը՝ Փառանձեմ: Ետ չմնալու համար, իրեն կը յաջորդէ փոքրիկ եբայրը, այլ կտորի մը վրայ կը ցուցադրէ պղնձակապոյտով գրուած ի՛ր անունը՝ Պապ:

Տանտիկինը լաւաշը հազիւ բերած՝ կղերականի սքեմ հագած հուժկու ու բարձրահասակ երիտաարդ մը ներս կը մտնէ ու, ի տես մեզի, իր դէմքին վրայ վարանոտ հարցական մը կ՛ուրուագծուի: Պատուարները արագ կ՛իյնան սակայն, հիւրասէր ջերմ մթնոլորտ մը կը ծաղկի, Արենիի հայկական բարկ կարմիր գինին լեզուները կաշկանդումէ կ՛ազատէ: Տանտիրոջ անունը Տրդատ է, կնոջը՝ Հռիփսիմէ:

Առաջին հերթին մեր խօսնակները կը հետաքրքրուին Տրդատի կղերական սքեմի մէջքէն պատեանի մէջ կախուած սուրով: Ուրկէ կը քակուի տեղեկութեանց մեծ կծիկ մը: Ինք եկեղեցիէն ներս եպիսկոպոսի աստիճան ունի: Գիտենք, այո, այս ժամանակ կուսակրօն չեն: Ունի նաեւ հրամանատարի աստիճան եկեղեցական պատկառելի զինեալ ուժէն ներս, որ հազարներ կը հաշուէ: Այսպիսով, եկեղեցին զուգահեռ կը բաւարարէ պետութեան նոր կարգերուն եւ ժողովուրդի թէ՛ հոգեւոր, թէ՛ պաշտպանական կարիքները: Խոր ակնածանք կը տածէ Սահակ կաթողիկոսի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի անբասիր նուիրուածութեան նկատմամբ, հմայուած է շուրջ տասը տարի առաջ միասնական աննման աշխատանքով անոնց ներմուծած Այբուբենով ու, դար մը առաջ հաստատուած քրիստոնէութեան հետ միատեղ, անոր պարգեւած ազգային բիւրեղեայ ինքնութեան գիտակցութեամբ: Յայտնապէս տէր է բարձրորակ ուսման: Եկեղեցին շուտով զինք պիտի ուղարկէ Եդեսիա, ապա եւ Աղեքսանդրիա՝ առաւել հարստացնելու հոգեւոր իր գիտելիքները: Յատկապէս խանդավառ է այս վերջինի Պտղոմէական հոյակապ գրադարանէն ներս իրեն սպասող իմացական հարստութեանց հեռապատկերով:

Ժամանակին համար կանացի անսովոր համարձակութեամբ, Հռիփսիմէ միջանկեալ կը սահեցնէ որոշ մտահոգութիւններ ու վերապահութիւններ, որոնց մասին շատ լաւատեղեակ կը թուի ըլլալ: Հակառակ Այբուբենին տասը տարի առաջ ստեղծման ու քրիստոնէութեան զուգընթաց հայ ժողովրդին կողմէ անոր արագ եւ անվերապահ իւրացման, անոնց տիտանական կարեւորութիւնը իշխանները ու նախարարները հասկնալու անկարող են, անտարբեր են կամ կ՛արհամարհեն: Եկեղեցին ալ տիրացած է հսկայ եւ անկախ ազդեցութեան, հեթանոսական մեծ հարստութեան: Բագարանը եւ մեհեանները կործանած են, անհարկի ոչնչացուած այնտեղ պահուած մագաղաթները, Արձան քրմապետը սպաննուած է: Հեթանոս ընդյատակեայ դիմադրութիւն մը կը շարունակուի սակայն, շատ հաւանաբար որոշ իշխաններու եւ դուրսէն դրդումով: Քաջարի Փառանձեմ թագուհիի եւ Պապ թագաւորի տխուր մահէն ետք Տիզպոն առաւել թշնամական ու արհամարական դարձած է: Երկրի քաղաքական կառոյցը կտրուկ կերպով տկարացած է, գահին վրայ նստած է անուանական թագաւոր մը՝ Արտաշէս, որուն սակայն, կեդրոնախոյս հայ իշխանները, նախարարները ու տոհմերը միայն բացառաբար կ՛աջակիցին ու, ինքնակեդրոն շիլ ակընկալիքներով, աւելի յաճախ կը գործակցին Տիզպոնի՝ ընդդէմ գահին եւ իրարու: Հռոմի հզօր կայսրութիւնը զգալի անկման մէջ է եւ թուլամորթ կայսրեր կը տիրեն անոր այժմու արեւելեան թեւի՝ Բիւզանդիոնի գահին: Անոնք չունին Հայաստանի ռազմավարական կարեւորութեան նկատմամբ Հռոմի նախկին գիտակցութիւնը, այլեւ թշնամական դիրք կը բռնեն քրիստոնէական դաւանական անհարկի վէճերու բերմամբ: Հռիփսիմէի սրտբաց եւ մտահոգ բացայայտումներէն Տրդատ եպիսկոպոս չի թուիր շատ գոհ ըլլալ, բայց ո՛չ կ՛ընդմիջէ ոչ ալ կը ժխտէ:

Մթնոլորտը կարծես անյարմար դարձած է: Կ՛աւարտենք ճաշը, կը գգուենք Փառանձեմի եւ Պապի գլուխները, սրտի ճմլումով կը նայինք անոնց ժպտուն դէմքերուն, տանտիկինին մեր խոր շնորհակալութիւնը կը յայտնենք, կ՛առնենք եպիսկոպոսին աջը: Ճնշուած տրամադրութեամբ կ՛ելլենք դուրս, կարծես աւելի շատ կը փախչինք: Գիտենք, տասնհինգ տարի ետք Արշակունեաց մեր այս փառաւոր ու անկրկնելի թագաւորութեան վերջ պիտի դրուի: Օրինակելի այս հայ ընտանիքին ալ արդեօք ի՞նչ վերապահուած է: Ազդարարելը սակայն, գործնականապէս անկարելի է:

Կ՛ուզենք արագ մեկնիլ մեր խոհերուն վրայ ծանր կշռող այս ժամանակէն ու վայրէն: Բայց տարերային մեր փոխադրափոթորիկը տակաւին չէ ժամանած: Իր բնոյթն ու շարժիչը մեզի կը մնան անյայտ եւ հանելուկային: Արդեօք Արարիչին կամ անջրպետային այցելուներու, նոյնիսկ մեր խելախօսներու մէկ փորձարկութեան ենթականե՞րն ենք: Մեզմէ ոմանք կը դնեն զուգահեռ անջրպետի մը մէջ գտնուելու հարցականը: Այսուհանդերձ, անոր ճշդապահութիւնը, հզօրութիւնը, մեզի տուած դաստիարակիչ եւ խթանող պատմական այս վերատեսութիւնները սկսած են լուռ շահելու մեր ակնածանքն ու վստահութիւնը: Կարծես ժամանակ կու տայ մեզի՝ երկու կանգառներէն մեր քաղածին վրայ լուրջ խորհրդածելու, հետեւութեանց հասնելու: Մեզի ապաստան եւ հիւրընկալ անտառը կրկին մեր դիմացն է. այո առինքնող է:

 

shavarsh_chr@msn.com

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top