Վիզի Ուռեր – Neck Masses

0000Garbis Haroyan

 

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

 

0000Garbis HaroyanՈւռ (mass) ըսելով՝ կը հասկնանք բջիջներու եւ հիւսկէններու անբնական հաւաքածոյ կամ կոյտ: Ուռերը կրնան ըլլալ լաւորակ (benign) կամ վատորակ (malignant) ուռեր: Լաւորակ ուռերը կարելի է անտեսել կամ հատել՝ ամբողջապէս կամ մասնակի: Իսկ վատորակ ուռերը կարելի չէ անտեսել: Անոնք պէտք է որ հատուին:

Վիզը մեր մարմինի ամէնէն շատ տեսանելի բաժիններէն մէկն է: Մենք շուտով կը զգանք մեր վիզին վրայ յայտնուած որեւէ մէկ անբնական երեւոյթ, պարզապէս՝ շօշափելով մեր վիզը: Անիկա միաժամանակ շուտով կը նշմարուի մեր շուրջը գտնուող անձերուն կողմէ: Վիզի ուռերը բացայայտ են: Կարելի չէ զանոնք քողարկել: Հետեւաբար, անոնց ախտաճանաչումը կ՛ըլլայ աւելի կանուխ, քան մարմինի այլ օրկաններու ուռերը:

Վիզի ուռերը կը պատահին որեւէ մէկ տարիքի, առանց սեռի եւ գոյնի խտրութեան: Անոնք կը սկսին շատ պզտիկ չափով, եւ անոնց ծաւալումը կ՛ընթանայ ընդհանրապէս շատ դանդաղ:

Վիզի ուռերը կը յայտնուին վիզին յառաջամասը եւ երկու կողմերը: Վիզին յառաջամասը յայտնուող ուռերը ընդհանրապէս լաւորակ ուռեր են: Իսկ վիզին երկու կողմերը յայտնուող ուռերը կրնան ըլլալ թէ՛ լաւորակ եւ թէ վատորակ ուռեր:

Վիզի ուռերը կը յայտնուին զանազան ախտաբանական պատճառներով. հետեւաբար այս ուռերը կրնանք դասակարգել հետեւեալ ձեւով.

Ա. Վիզի աւշագեղձերու (lymph nodes) բորբոքումային ուռեր

Բ. Ընդոծին (congenital) ուռեր

Գ. Խլիրդային (cancerous) վատորակ ուռեր

Դ. Լաւորակ (benign) ուռեր

Ե. Վիզի օրկանային ուռեր

Զ. Հարուածային (traumatic) ուռեր

 

Ա. Վիզի աւշագեղձերու բորբոքումային ուռեր

Վիզը հարուստ է աւշագեղձերու ցանցով, որ բացայայտ է առաւելաբար վիզին երկու կողմերը: Այս աւշագեղձերը ուռի նման կը յայտնուին վիզին երկու կողմերը երկու ախտաբանական պատճառներով՝ աւշագեղձերու հիմնական (primary) բորբոքում եւ աւշագեղձերու երկրորդական բորբոքում:

ա. Աւշագեղձերու հիմնական (primary) բորբոքում

Վիզի աւշագեղձերը առանձնաբար կրնան բորբոքիլ, թարախոտիլ եւ ծաւալիլ: Այս բորբոքումը կրնայ ըլլալ մանրէական (bacterial), ժահրային (viral) եւ սնկային (fungal):

բ. Աւշագեղձերու երկրորդական բորբոքում

Աւշագեղձերու երկրորդական բորբոքումը տեղի կ՛ունենայ երկու ձեւերով՝

  1. Վիզի անմիջական շրջապատին մէջ գտնուող օրկաններու բորբոքում.

0000NECKԱյս պարագային վիզի աւշագեղձերը կը բորբոքին եւ կը ծաւալին վիզի անմիջական շրջապատին մէջ գտնուող օրկաններու բորբոքումով: Այս աւշագեղձերը կը գործեն որպէս պատնէշ շրջապատին մէջ պատահած բորբոքումներուն դէմ: Հետեւաբար, անոնք կը ծաւալին եւ կը հասնին զանազան չափերու: Շրջապատի օրկաններու եւ հիւսկէններու բորբոքումները կրնան ըլլալ ժահրային, ցպկային եւ սնկային: Վիզի շրջապատին մէջ գտնուող օրկաններն են՝ բերանը, լեզուն, լինտերը, ակռաները, նշիկները (tonsil), կոկորդը, ըմբանը (pharynx), քիթը, քթաըմբանը (nasopharynx), գեղձուռոյցքները (adenoids), քիթի խոռոչները (sinuses), ականջները, լորձնքաբեր ենթալեզուային (sublingual) եւ ենթածնօտային (submandibular) գեղձերը, ունկնագեղձը (parotid gland), վահանագեղձը (thyroid gland), խռչափողը եւ թոքերը: Այս օրկաններու բորբոքումներու ախտապատճառ մանրէները վիզի հարուստ աւշանօթային (lymphatics) ցանցին միջոցաւ կրնան հասնիլ վիզի աւշագեղձերուն, որոնք կը բորբոքին եւ միաժամանակ կը ծաւալին:

  1. Մարմնական ընդհանուր բորբոքումային հիւանդութիւններու հետեւանք.

Շատ մը մարմնական ընդհանուր բորբոքումային հիւանդութիւններու հետեւանքով, վիզի աւշագեղձերը կ՛ախտահարուին եւ այդ պատճառով անոնք կը ծաւալին եւ կը բորբոքին: Այս հիւանդութիւններէն են՝

– «Մարդկային դիմադրողականութեան անբաւարարութեան ժահր»ի (Human Immunodeficiency Virus – HIV) հիւանդութիւնը.

– «Ընկալուած-ձեռքբերովի դիմադրողականութեան անբաւարարութեան համախտանիշ»ը (Acquired Immunodeficiency Syndrome – AIDS).

– Կատուի ճանկով յառաջացած հիւանդութիւնը (cat scratch disease).

– Վարակիչ միակորիզ բջիջախտ-համբոյրի հիւանդութիւնը (infectious mononucleosis-kissing disease).

– Թոքսոփլազմոսիս (Toxoplasmosis) մակաբուծային մարմնական ընդհանուր հիւանդութիւնը.

– Շողասնկախտութիւն (actinomycosis) սնկային հիւանդութիւնը.

– Թոքախտ (TB, tuberculosis) մանրէական հիւանդութիւնը.

– Տրփախտ (syphilis) մանրէական հիւանդութիւնը։

 

Բ. Ընդոծին ուռեր

Ընդոծին ուռերը կը տեսնուին ծնունդէն անմիջապէս ետք կամ յաջորդ մէկ երկու տարիներուն ընթացքին: Հազուագիւտ են այն ընդոծին ուռերը, որոնք կը յայտնուին շատ ուշ տարիքի: Յաճախակի տեսնուած ընդոծին ուռերն են.

ա. Վահանագեղձալեզուային ծորանի պարկ (thyroglossal duct cyst)

Այս պարկը կը յայտնուի վիզին յառաջամասը: Ան տարիներ կրնայ մնալ առանց ախտանշանի: Ծաւալելով եւ բորբոքելով՝ ախտանշանները բացայայտ կ՛ըլլան:

բ. Վահանագեղձի պարկ (thyroid cyst)

Այս պարկն ալ կը յայտնուի վիզին յառաջամասը եւ կը մնայ ընդհանրապէս առանց ախտանշանի:

գ. Խռիկային պարկ (branchial cysts) եւ խռիկային խլուակ (fistula)

Այս երկուքը կը զարգանան սաղմնային կեանքի ընթացքին եւ կը յայտնուին ծնունդէն անմիջապէս ետք՝ վիզին մէկ կամ երկու կողմերը: Անոնք դանդաղ աճող, կակուղ եւ անցաւ ուռեր են:

դ. Ջրապարկ (cystic hygroma)

Ջրապարկը կը յայտնուի վիզին մէկ կողմը եւ ծնօտին տակ: Անիկա կրնայ շատ ծաւալիլ եւ ճնշում բանեցնել խռչափողին եւ ենթաըմբանին (hypopharynx) վրայ՝ յառաջացնելով շնչահեղձութիւն եւ կլլելու դժուարութիւն:

ե. Աւշա-անօթային ուռ (lymphangioma)

Այս ուռը կը տեսնուի վիզին մէկ կամ երկու կողմերը:

զ. Ուրցագեղձային պարկ (thymic cyst)

Անիկա կը յայտնուի վիզին յառաջամասը:

 

Գ. Խլիրդային ուռեր

Վիզի խլիրդային ուռերը երկու տեսակ են՝ հիմնական տեղայնական խլիրդ եւ երկրորդական տեղափոխուած-տարածուած (metastatic) խլիրդային ուռեր.

ա. Հիմնական տեղայնական խլիրդ

Այս խումբին կը պատկանի տեղայնական աւշային ուռը (localized lymphoma):

բ. Երկրորդական տեղափոխուած-տարածուած (metastatic) խլիրդային ուռեր

Մարմինի զանազան տեղերէն որոշ խլիրդային ուռեր կը տարածուին եւ կը հասնին վիզին երկու ձեւով.

  1. Վիզի շրջապատի օրկաններուն մէջ զարգացած որեւէ մէկ խլիրդային ուռ կրնայ տարածուիլ-տեղափոխուիլ աւշանօթային ցանցերով եւ հասնիլ վիզին երկու կողմերը գտնուող աւշանօթներուն (lymph nodes): Նշիկներու, կոկորդի, լեզուի, թոքերու, շրթունքներու, քթաըմբանի, ունկնագեղձի, ենթածնօտային լորձնաբեր գեղձերու, բերանի, լինտերու, խռչափողի, վահանագեղձի, որկորի եւ ականջներու խլիրդներն են, որոնք տեղափոխուելով՝ կը յայտնուին վիզին երկու կողմերը գտնուող աւշանօթներուն մէջ: Այս աւշանօթները կը ծաւալին խլիրդային բջիջներով եւ կը հասնին զանազան չափերու:
  2. Մարմնական համայնական խլիրդներու տեղափոխումը դէպի վիզ.

Մարմնական համայնական խլիրդները վիզի աւշանօթները կը տեղափոխուին աւշանօթային եւ անօթային (vascular) ցանցերով:

Այս խլիրդներէն կարեւորագոյններն են՝ աւշագեղձերու համայնական ուռ (lymphoma) եւ սպիտակարիւնութիւն (leukemia):

 

Դ. Լաւորակ ուռեր

Վիզին երկու կողմերը կը յայտնուին տեսակաւոր լաւորակ ուռեր: Յաճախակիօրէն տեսնուած լաւորակ ուռերն են՝ ճարպային ուռ-ճարպուռ (lipoma), աւշային եւ անօթային յոռի կազմուածք (malformation), բնաթելային ուռ (fibroma), արիւնանօթային ուռ (hemangioma), նեարդային ուռ (neuroma), խորշաւոր աւշանօթային ուռ (cavernous lymphangioma), մորթակազմ պարկ (dermoid cyst), մորթաճարպային պարկ (seba-cious cyst) եւ ունկնակի, ենթածնօտային եւ ենթալեզուային  լորձնաբեր գեղձերու ուռեր:

 

Ե. Վիզի օրկանային ուռեր

Վիզի օրկաններէն ենթածնօտային լորձնաբեր գեղձերը, վահանագեղձը, վահանալեզուային ծորանի պարկը եւ ուրցագեղձը կրնան յայտնուիլ լաւորակ եւ վատորակ ուռերով:

Զ. Հարուածային ուռեր

Վիզը կրնայ ենթակայ ըլլալ արտաքին որեւէ մէկ հարուածի: Խռչափողը եւ որկորի վերին բաժինները կրնան վնասուիլ հարուածով եւ յայտնուիլ յատուկ ուռերով, օրինակ՝

ա. Խռչափողային պարկ-ճողուածք (laryngocele), որ ընդհանրապէս կը տեսնուի փչողական գործիք գործածողներու վիզին մէկ կողմը.

բ. Որկորային ծոցակ-խորշ (esophageal diverticulum), որ կը պատահի վիզին մէկ կողմը.

գ. Արիւնակոյտ (hematoma), որուն ծաւալը կախեալ է արիւնահոսումի չափէն։

Վիզի ուռերուն հիմնական ախտանշանը բացայայտ ուռի ներկայութիւնն է: Սակայն կարեւոր են ուռերուն ախտանշանային յատկութիւնները. ուռը կրնայ ըլլալ կարծր կամ կակուղ, շարժուն կամ անշարժ, պզտիկ կամ ծաւալուն, մակերեսային կամ խորունկ, մորթի բնական գոյնով կամ անբնական գունաւորումով: Այս ախտանշաններուն կողքին անշուշտ կ՛ըլլան գլխու եւ վիզի օրկանային հիւանդութիւններու ախտանշանները, օրինակ՝ բերնի անհամութիւն եւ չորութիւն, լեզուի ծաւալում, լորձնաբեր գեղձերու ցաւ եւ ծաւալում, արիւնոտ լորձունք, կլլելու դժուարութիւն, նիհարնալ, ախորժակի նուազում, հազ, արիւնոտ թուք, քիթի խցում, ձայնի խռպոտութիւն եւ ականջի ցաւ:

Վիզի ուռերուն ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ գործընթացով.

Ա. Լսել հիւանդին պատմականը: Շատ կարեւոր են հետեւեալ մանրամասնութիւնները՝

ա. Հիւանդին տարիքը եւ գանգատները.

բ. Ուռին մեծութիւնը, ճիշդ վայրը, զարգացումին ընթացքը, տեսքը, շարժուն կամ անշարժ ըլլալը, կակուղ կամ կարծր ըլլալը. ինչպէս նաեւ վիզի մորթին իրավիճակը եւ գոյնը.

Բ. Կատարել մանրակրկիտ բժշկական քննութիւն՝ քննել վիզը եւ վիզի ու գլխու մորթը, քիթը, կոկորդը, բերանը, լեզուն, լինտերը, ծնօտները, քիթի խոռոչները, ըմբանը, քթաըմբանը,  խռչափողը եւ թոքերը.

Գ. Կատարել արեան տարրալուծարանային կարգ մը քննութիւններ.

Դ. Կատարել հարկ եղած օրկաններու մագնիսարձագանգային նկարում (Magnetic Resonance Imaging – MRI), համակարգչային շերտագրական նկարում (Computerized Tomography – CT Scan) եւ Ք-ճառագայթային (X-ray) նկարում.

Ե. Ուռէն պզտիկ կտոր մը վերցնել բարակ ասեղով մը (needle biopsy) եւ կատարել ախտաբանական քննութիւն։

Վիզի ուռերուն դարմանումը բազմատեսակ է: Անոնց դարմանումը կախեալ է ախտապատճառներէն: Բորբոքումային ուռերը կը դարմանուին հակամանրէական դեղերով: Ընդոծին ուռերը, արկածային ուռերը եւ լաւորակ ուռերը կը դարմանուին վիրահատումով:  Վատորակ ուռերը կը դարմանուին վիրահատումով, Ք-ճառագայթով եւ քիմիական դարմանումով (chemotherapy):

Ուռերու դարմանումի կողքին, պէտք է կատարուին ուռերու ախտապատճառ հիւանդութիւններու դարմանումները:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top