Թուրքիա Մարդկային Իրաւունքներու Եւրոպական Համաձայնագիրը Ամէնէն Շատ Խախտողն Է

Harout-Sassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

Harout-SassounianԹուրք փորձառու լրագրող Սետաթ Էրկին «Հուրիեթ» թերթին մէջ կը գրէ, որ «Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանին մէջ (ՄԻԵԴ) Թուրքիան է Մարդկային իրաւունքներու խախտումներու առաջամարտիկը»: Եւրոպական դատարանը դատական գործերու վերաբերեալ որոշումներ կը կայացնէ այն ատեն, երբ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրը ստորագրած պետութիւնները կը խախտեն անոր դրոյթները։

Թէեւ Թուրքիա միացած է Եւրոպական դատարանին՝ վերջինիս հիմնադրումէն 27 տարի անց՝ 1986ին, սակայն փաստ է, որ Թուրքիոյ մէջ թիւով աւելի շատ խախտումներ եղած են, քան միւս բոլոր անդամ երկիրներու մէջ՝ 1959-2016 ժամանակահատուածին ընթացքին։

Եւրոպական դատարանը Թուրքիոյ վերաբերեալ ընդհանուր առմամբ կայացուցած է 3270 դատավճիռ, որոնցմէ 2889ին մէջ յայտնաբերուած են Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրի խախտումներ: Դատարանը յայտնաբերած է, որ Թուրքիա միայն 73 պարագաներու մէջ չէ կատարած որեւէ խախտում: Մնացած բոլոր պարագաներուն հայցերը լուծուած են ուրիշ ձեւով: Նկատի ունենալով դատական գործերու մեծ մասին մէջ արձանագրուած է աւելի քան մէկ խախտում, Թուրքիոյ մէջ կատարուած խախտումներու ընդհանուր թիւը կազմած է 4514։

Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանի 2016ի տարեկան զեկոյցին մէջ նշուած է.

– Ամէնէն մեծ թիւով թրքական խախտումները (832) եղած են «արդար դատավարութեան իրաւունք»ի ոլորտէն ներս.

– Երկրորդ մեծ թուաքանակ ունեցող տեսակը (707 խախտում)՝ «ազատութեան եւ անվտանգութեան իրաւունքն է»: Այս վերջին տեսակը կը նշանակէ, որ «Թուրքիոյ քաղաքացիները յաճախ կը ձերբակալուին ապօրինի մեթոտներով, եւ այդ ձերբակալութիւնները դիւրութեամբ կրնան վերածուիլ դատավճիռներու»՝ ըստ Էրկինի.

– Խախտումներու 3րդ մեծ թիւ կազմող տեսակը (653) «սեփականութեան պահպանութեան իրաւունքն» է, ինչ որ կը նշանակէ, թէ շատ մը թուրք քաղաքացիներ զրկուած են սեփականութեան իրաւունքէ.

– 4րդ մեծ թուաքանակ ունեցող տեսակը (586) «վարոյթներու տեւողութեան» խախտումն է.

– «Արդիւնաւէտ քննութեան բացակայութիւնը» 5րդ դիրքի վրայ է՝ 412 խախտումներով.

– «Անմարդկային կամ արժանապատուութիւնը նուաստացնող վերաբերումը» 6րդ տեղը կը գրաւէ՝ 314 խախտումներով.

– 7րդ դիրքը կը գրաւէ «արդիւնաւէտ պաշտպանութեան իրաւունքը» (268 խախտում).

– «Արտայայտութեան ազատութիւնը» 8րդն է (265 խախտում).

– 9րդը՝ «կեանքի իրաւունքի՝ կեանքէն զրկելու» 133 խախտումներն են.

– 10րդ դիրքի վրայ են «անձնական եւ ընտանեկան կեանքի նկատմամբ յարգանքի իրաւունք» խախտումները (100 խախտում)։

Իսկ Ատրպէյճանի պարագային, 2002-2016 թուականներուն Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանին մէջ արձանագրուած են 122 դատական հայցեր, որոնցմէ 118ին մէջ յայտնաբերուած են Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրի խախտումներ, որոնք շատ աւելի քիչ են, քան Թուրքիոյ խախտումները, որովհետեւ Ատրպէյճան ՄԻԵԴին միացած է աւելի ուշ՝ 2002ին: Մնացած չորս դէպքերը լուծուած են այլ կերպ: Որոշ պարագաներու եղած են մէկէ աւելի խախտումներ. Ատրպէյճան ունեցած է ընդամէնը 224 խախտում։

– Ամէնէն մեծ թիւով խախտումները (44) եղած են «արդար դատավարութեան իրաւունք»ի ոլորտէն ներս.

– Երկրորդ մեծաթիւ խախտումը (34)՝ «ազատութեան եւ անվտանգութեան իրաւունք»ի մէջ.

– 3րդ մեծաթիւ խախտումը (30)՝ «սեփականութեան պահպանութեան».

– 4րդ մեծաթիւ խախտումը (21)՝ «ազատ ընտրութիւններու իրաւունք»ի.

– «Արդիւնաւէտ քննութեան բացակայութիւն»ը՝ 5րդ մեծ թիւով խախտումն էր (17)։

Միւս կողմէ, Հայաստան, որ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրին միացած է Ատրպէյճանի հետ (2002ին), աւելի քիչ խախտումներ ունեցած է: 2002էն մինչեւ 2016 ՄԻԵԴի կողմէ ընդդէմ Հայաստանի արձանագրուած են է 75 դատավճիռներ, որոնցմէ 68ին մէջ եղած են խախտումներ: Մնացած 7 դէպքերը լուծուած են ուրիշ ձեւով: Որոշ պարագաներու եղած են մէկէ աւելի խախտումներ, Հայաստան ունեցած է ընդամէնը 119 խախտում։

– Ամէնէն մեծ թիւով խախտումները (32) եղած են «արդար դատաքննութեան իրաւունք»ի ոլորտէն ներս.

– Երկրորդ մեծաթիւ խախտումները (27)՝ «ազատութեան եւ անվտանգութեան իրաւունք»ի։

– 3րդ մեծաթիւ խախտումները (16)՝ «սեփականութեան պահպանման»։

Դրացի Վրաստանը ունեցած է աւելի քիչ խախտումներ, քան Հայաստան: Վրաստան Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրին միացած է 1999ին: ՄԻԵԴ՝ 1999-2016 Վրաստանի դէմ ներկայացուցած են 68 դատական հայցեր, որոնցմէ 52ը խախտումներ եղած են: Մնացած 16 դէպքերը կարգաւորուած են ուրիշ ձեւով: Դէպքերէն քանի մը հատին մէջ արձանագրուած են մէկէ աւելի խախտումներ, ապա Վրաստան ունեցած է ընդամէնը 99 խախտում։

– Ամէնէն մեծ թիւով խախտումները (20) եղած են «ազատութեան եւ անվտանգութեան իրաւունք»ի մէջ.

– 2րդ մեծաթիւ խախտումները (17)՝ «անմարդկային կամ արժանապատուութիւնը նուաստացնող վերաբերում»ի մէջ.

– 3րդ մեծաթիւ խախտումը (իւրաքանչիւրը 12 հատ) կապուած է «արդիւնաւէտ քննութեան բացակայութիւն» եւ «արդար դատաքննութեան իրաւունք»ի հետ։

Բացի վերոնշեալ խախտումներէն, Թուրքիա եւ Ատրպէյճան ՄԻԵԴի հետ շատ աւելի լուրջ հարցեր ունին: Յուլիս 2016ին տեղի ունեցած յեղաշրջման փորձէն ետք Թուրքիա որոշած է կասեցնել Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրը: Սակայն չեն կրնար կասեցուիլ համաձայնագիրի որոշ հատուածներ, ինչպիսիք են՝ կեանքի իրաւունքը եւ խոշտանգումներու ու անմարդկային կամ արժանապատուութիւնը նուաստացնող վերաբերումի կամ պատիժի արգելքը։

Ատրպէյճան լուրջ հարց մը եւս ունի ՄԻԵԴի հետ. վերջինս վճռած է, որ ատրպէյճանցի ընդդիմադիր քաղաքական նշանաւոր գործիչ Իլկար Մամետով պէտք է ազատ արձակուի բանտէն: 2014ին Ատրպէյճան մերժած է կատարել ՄԻԵԴի որոշումը: Եւրոպական խորհուրդի նախարարներու կոմիտէն եւ Խորհրդարանական վեհաժողովը  շարք մը որոշումներ կայացուցած են կոչ ընելով Ատրպէյճանին՝ ազատ արձակելու Մամետովը: Եւրոպական խորհուրդի նախարարներու կոմիտէն նախաձեռնած է դատական գործի աննախադէպ վերանայման՝ ՄԻԵԴի որոշումին դէմ Ատրպէյճանի ցուցաբերած անհամաձայնութեան պատճառով: Ատրպէյճանի կողմէ այս որոշումին հետագայ մերժումը կրնայ յանգեցնել Եւրոպական խորհուրդէն Ատրպէյճանի վտարման…

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top