Կրթութեան Նախարարութեան Համահայկական 8րդ Խորհրդաժողովը Հանգամանօրէն Քննարկեց Հայեցի Կրթութեան Հիմնախնդիրները

0818board

 

0818board

ԺԱՆ ԳՈՍԱԳԵԱՆ

 

Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութեան եւ կրթութեան նախարարութեան Հայաստան-Սփիւռք Համահայկական 8րդ խորհրդաժողովը տեղի ունեցաւ, 2էն 6 Օգոստոս, Երեւանէն շուրջ մէկ ժամ հեռաւորութեան վրայ գտնուող Աղվերան գիւղին մէջ:

Խոդհրդաժողովի օրակարգի հիմնական նիւթը Սփիւռքի տարածքին հայերէնի ուսուցման եւ հայեցի դաստիարակութեան դիմագրաւած հիմնախնդիրներն էին: Խորհրդաժողովը ծրագրուած էր առանձին ուշադրութեան առարկայ դարձնելու, թէ՛ արեւելահայերէնի եւ թէ արեւմնտահայերէնի դիմագրաւած հիմնահարցերը:

Չորս օրերու վրայ երկարող նիստերուն ընթացքին, մանրամասնօրէն քննարկուեցան հայեցի կրթութեասն ներկայ իրավիճակը եւ առաջադրուեցան լուծումներ, որոնք իբրեւ պաշտօնական մէկ բանաձեւ որդեգրուեցան ներկայ ժողովականներու մեծամասնութեան քուէներով:

Որդեգրուած պաշտօնական բանաձեւը ու խորհրդաժողովի յարակից կոչերը տեսնել առաձնաբար:

0818education7

Աջին Ժան Գոսագեան

Խորհրդաժողովին կը մասնակցէին Հայաստանի Հանրապետութենէն կրթութեան նախարարութեան ներկայացուցիչները, որոնք հիմնականին մէջ կը ղեկավարէին խորհրդաժողովը: Խորհրդաժողովի ղեկավարման պատասխանատուներն էին Կարէն  Մնացականեան, Թամարա Զանիլեան եւ Ամալիա Քոչարեան: Մասնակիցներու շարքին էի նաեւ, Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան, թէ՛ պետական եւ թէ անհատական հիմնարկներու ներկայացուցիչները:

Սփիւռքի մասնակիցները կը ներկայացնէին Միջին Արեւելքի հայ համայնքներէն՝ Հալէպը (Սուրիա), Պեյրութը (Լիբանան), Տուպայը (ԱՄԷ), Իրաքը, Ամմանը (Յորդանան), Եգիպտոսը եւ Քուէյթը. Արեւմուտքի համայնքներէն՝ Լոնտոնը (Անգլիա), Փարիզը (Ֆրանսա), Ալմելօն ու Ամսթերտամը (Հոլանտա), Անթվերպը (Պելճիքա), Քոմոթինը (Յունաստան), Թալինը (Էսթոնիա), Վենետիկը (Իտալիա), Պարսելոնան (Սպանիա), Սիտնին (Աւստրալիա). Ամերիկաներէն ներկայ էին Քալիֆորնիոյ,  Ֆիլատելֆիոյ, Նիւ Եորքի, Նիւ Ճերզիի եւ Պոսթոնի (Միացեալ Նահանգներ) եւ Թորոնթոյի (Գանատա), ներկայացուցիչները: Ռուսիոյ տարբեր քաղաքներու (Քուրկան, Քրասնոտար, Մոսկուա, Պսքով, Ուֆա, Ս. Փետերպուրկ, Թլումեն, Ռոսթով, Էտիսիա, Արմաւիր, Եսենթուքի, Սմոլենսք, Փոտոլսք), ինչպէս նաեւ Քիեւի, Տոնեսքի, Փոլթաւայի, Քարքովի (Ուքրանիա) միօրեայ դպրոցներու ներկայացուցիչները:

Բնականաբար ներկայ էին նաեւ Հայաստանի անմիջական դրացնութեան մէջ գտնուղ Արցախի, Ջաւախքի, Աբխազիոյ, Պաթումի, Թիֆլիսի, Թեհրանի, Նոր Ջուղայի եւ Պոլսոյ հայ համայնքներու ներկայացուցիչերը:

Հակառակ մասնակցողներու պատկառելի  ներկայութեան (24 երկիրներ) աչքառու էր աշխարհագրական կարեւոր շրջաններու ներկայացուցիչներու բացակայութիւնը, ինչպէս՝ Հարաւային Ամերիկա, Արեւելեան Եւրոպա, Արեւմտեան Եւրոպայէն՝ Շուէտ, Չեխիա, Գերմանիա,  Միջին Արեւելքէն՝ Երուսաղէմ եւ Կիպրոս: Բացակայութեան առումով, խոցելի էր նաեւ այն երեւոյթը, որ որոշ հայահոծ համայնքներու պարագային չէին ներկայացուած կարեւոր կրթական հաստատութիւններ եւ դպրոցական համակարգեր: Ակնկալելի էր յաւելեալ մասնակցութիւն նախկին Խորհրդային Միութեան տարբեր համայնքներէն, յատկապէս Ռուսիայէն։

Քալիֆորնիոյ հայ համայնքէն խորհրդաժողովին իրենց մասնակցութիւնը բերած էին Կիլիկիոյ թեմի Ազգային դպրոցներու հինգ հոգինոց պատուիրակութինը: Պատուիրակութեան մաս կը կազմէին Խնամակալ-Ուսումնական մարմինի ատենապետ Լիզա Կապուտեան, դոկտ. Յասմիկ Պարան, դոկտ. Հուրի Արսլանեան-Քէօրօղլեան, Մոնթեպելլոյի Մեսրոպեան ամէնօրեայ դպրոցի տնօրէն Դաւիթ Ղուկասեան եւ Լոս Անճելըսի Ֆերահեան-Գապայեան ամէնօրեայ դպրոցի նախակրթարանի բաժինի տնօրէն Ժան Գոսագեան:

Խորհրդաժողովի բացումին, որ տեղի ունեցաւ Երեւանի Ա. Բաբաջանեանի անուան համերգասրահին մէջ, բարի գալուստի իրենց խօսքը մասնակիցներուն եւ լրագրողներուն ուղղեցին Հայաստանի կրթութեան նախարար Արայիկ Յարութիւնեան եւ Արցախի Հանրապետութեան կրթութեան եւ սպորտի նախարար Նարինէ Աղաբալեան: Արամ  Ա. կաթողիկիսի կողմէ ողջոյնի խօսքով ելոյթ ունեցաւ Գեղանի Էթիմեզեան: Իսկ, առաջին նիստին ելոյթ ունեցաւ սփիւռքի նախարարի տեղակալ Դաւիթ Սարգսեան, որ ներկայացուց իր նախարարութեան ծրագիրը՝ երիտասարդ եւ նորարար գործարարներու մրցումին մասին:

Օրակարգը բաժնուած էր հիմնական գլուխներու եւ ենթագլուխներու, որոնց ուղղութեամբ եղան համապատասխան զեկուցումներ: Գլխաւոր զեկուցումներու շարքին ելոյթ ունեցաւ Լիզա Կապուտեան՝ նիւթ ունենալով «Կրթական գործընթացի զարգացման իրավիճակը ըստ տարածաշրջանի» նիւթով:

Օրակարգի հիմնական գլուխները բաժնուած ըլլալով ենթագլուխներու՝ մասնակիցները բաժնուած էին հիմնական երեք խումբերու. ա. Միջին Արեւելք, բ. Եւրոպա-Արեւմուտք, գ. Ռուսիա-նախկին Խորհրդային երկիրներ, ինչպէս նաեւ Ջաւախք եւ Աբխազիա:

Քալիֆորնիոյ ներկայացուցիչները ելոյթ ունեցան առանձին զեկուցումներով օրակարգի հետեւեալ ենթանիւթերու ուղղութեամբ.

Դաւիթ Ղուկասեան՝ «Կրթական գործընթացի կազմակերպման եւ զարգացման նոր մօտեցումները արդի Սփիռքի մէջ».

Այս նիւթով ելոյթ ունեցաւ նաեւ Կլենտէյլի պետական ուսումնական կառոյցէն, անգլերէն-հայերէն միատեղ դասաւանդումի  ծրագիրի ներկայացուցիչ Միգանոյշ Սարգիս-Մելքոնեան:

Ժան Գոսագեան՝ «Արեւմտահայերէնի դասաւանդման հիմնախնդիրները արեւմտահայ ամէնօրեայ եւ միօրեայ դպրոցներուն մէջ».

Դոկտ. Յասմիկ Պարան՝ 1. «Սփիւռքահայ ուսուցիչներու վերապատրաստման գործընթացի բարելաւման հիմնախնդիրը». 2. «Սփիւռքի հայկական կրթութեան կազմակերպման արդիւնաւորում, պետութեան հետ համագործակցութեան ձեւերը-հեռանկարները».

Լիզա Կապուտեան՝ «Սփիւռքահայ դպրոցներու մէջ հայերէնի դասաւանդման ոչ-աւանդական մեթոտներու կիրառումը՝ որպէս կրթութեան արդիւնաւէտութեան բարձրացման պայման».

Դոկտ. Հուրի Արսլանեան-Քէօրօղլեան՝ «Սորվելու դժուարութիւններ ունեցող աշակերտներու դասաւանդման մեթոտներ»։

Խորհրդաժողովին ընթացքին աչքառու էր, որ համահայկական կրթական համակարգը ունէր հետեւեալ դասակարգումը.

– Հայկական ամէնօրեայ դպրոցներ, ուր բոլոր նիւթերը կը դասաւանդուին հայերէնով.

– Հայկական ամէնօրեայ դպրոցներ, հայերէնէն, հայոց պատմութենէն եւ կրօնական գիտելիքներէն դուրս, մնացեալ նիւթերը կը դասաւանդուին հիւրընկալ երկրի պաշտօնական լեզուով.

– Հայկական միօրեայ վարժարաններ, ուր կը դասաւանդուին միայն հայերէն, Հայոց պատմութիւն, կրօնական գիտելիքներ եւ լրացուցիլ նիւթեր (co-curricular) subjects) եւ մշակութային ծրագիրներ:

Խորհրդաժողովը ցաւով ականջալուր եղաւ այն դառն իրականութեան, որ Սփիւռքի տարածքին, հայկական ամէնօրեայ դպրոցները քանակական նահանջ արձանագրած են: Փակուած են դպրոցներ հիմնականին մէջ նիւթական դժուարութեանց պատճառով , որոշ համայնքներու մէջ համայնքին կողմէ պէտք եղած հոգատարութեան պակասին բերումով, իսկ որոշ պարագաներու պետական տեղական մարմիններու յարուցած արուեստական արգելքներու բերումով: Դպրոցներու փակումի երեւոյթին վերաբերեալ խոհրդաժողովը հանդէս եկաւ առանձին յայտարարութեամբ:

Խորհրդաժողովը անդրադարձաւ հայերէնի մաքրութեան, եւ այդ ծիրէն ներս որոշեց քայլեր առնել՝ օտարամուտ բառերու ընդգրկման դէմ, աշխուժացնելով պետական մակարդակով գործող լեզուի մաքրութեամբ զբաղուող մարմիններն ու կառոյցները: Այս ուղղութեամբ խորհրդաժողովը հանդէս եկաւ կոչով՝ ուղղուած Հայաստանեան հեռատեսիլի ընկերութիւններուն՝ իրենց ծրագիրներուն մէջ հեռու մնալու հասարակ խօսակցական ոճերէն: Այս առումով հրատարակուած կոչը տեսնել առանձնաբար:

 

Նկատի ունենալով, որ խորհրդաժողովի օրակարգը կ՛ընդգրկէր արեւմտահայերէնի դիմագրաւած հիմնախնդիրները, ժողովականները  խորին մտահոգութեամբ լսեցին արեւմտահայերէնի օգտագործման վերաբերեալ արձանագրուած նահանջը: Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կողմէ կատարուած յայտարարութիւնը՝ որ արեւմտահայերէնը կը դասակարգուի կորսուող լեզուներու շարքին, նկատի առնուեցաւ՝ իբրեւ իրապաշտ ահազանգ, որ արեւմտահայերէնը իսկապէս կը դիմագրաւէ լուրջ տագնապներ:

0818education6

Յասմիկ Պարան

Խորհրդաժողովի մասնակիցները սրտի գոհունակութեամբ լսեցին Ռուսիոյ եւ նախկին խորհդային երկիրներու տարածքին հայկական միօրայ դպրոցներու ներկայացուցիչներու ելոյթները՝ իրենց գոյատեւման ճիգերուն եւ մարտնչումներուն մասին: Բացակայութեան պայմաններուն տակ կազմակերպուած համայնքներու, ուր չեն գործեր ամէնօրեայ դպրոցներ, հազուադէպ ներկայութիւն է եկեղեցին, չկան հայկական դասական Սփիւռքի օրինակով քաղաքական, մշակութային, բարեսիրական եւ մարզական կազմակերպութիւնները, միօրեայ վարժարաններու դերակատարութիւնը կը դառնայ խիստ անհրաժեշտ: Այս ուղղութեամբ, խորհրդաժողովը կատարեց շարք մը առաջադրանքներ, որոնց լուծումը կախեալ է Հայաստանի պետական իշխանութեանց եւ տուեալ երկրի իշխանութեանց համագործակցութենէն:

Առաջարկուեցաւ նաեւ ստեղծել համահայկական հիմնադրամ մը, աշխարհի տարածքին համար հայկական միօրեայ վարժարաններու կարիքներուն:

Խորհրդաժողովին զեկուցուեցաւ նաեւ Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան առցանց (online) հայերէնի ուսուցման թուայնացուած ծրագիրին (Armenian Virtual College) մասին, ուր արեւտահայերէնի ուսուցման կողքին կը դասաւանդուի նաեւ ճատրակ, հայկական ճարտարագիտութեան մասին տարրական գիտելիքներ, եւ այլն: Այս դպրոցին կը հետեւին աշխարհի բոլոր երկիրներէն հայ եւ օտար ուսանողներ եւ կը ստանան ուսման մակարդակին համապատասխան վկայական:

0818education

Լիզա Կապուտեան

Երկու խօսք խորհրդաժողովի ներքին մթնոլոտի մասին. երբ 4-5 օրերու վրայ երկարող խորհրդաժողովին կը մասնակցիս Հայաստանի գեղատեսիլ վայրերէն մէկուն արդիական հիւրանոցին մէջ, որ բոլոր յարմարութիւնները ունի խորհրդաժողովները հեզասահ ընթացքի մէջ դնելու, իբրեւ մասնակից կը տրամադրուիս դրականօրէն եւ օրակարգերու քննարկումին կը մասնակցիս անխտիր: Աւելին. կը մասնակցիս հաճոյքով, երբ յատկապէս բոլոր ժողովականները աշխարհի տարբեր անկիւններէն եկած, քու նման հայերէնի դաստիարակներ են կամ հայկական դպրոցի պատասխանատուութիւն կրող անձեր:

Երբ բոլորը հայերէն գիտեն, ինքնստինքեան հայերէնը կը դառնայ պաշտօնական լեզուն… եւ բնականաբար բոլոր նիստերը կ՛ընթանան հայերէնով: Իսկ, երբ բոլորը կը տիրապետեն հայերէնին, արեւելահայերէն ու արեւմտահայերէն աշխարհաբարները փոխն ի փոխ կը գործածուին զիրար ամբողջացնելով:

Կը հրճուիս երբ ճաշի վրայ, խօսակցութեան ընթացքին կը լսես Էսթոնիոյ նոր կազմաւորուող հայ համայնքին ու իր միօրեայ վարժարանին մասին: Սակայն, մեծապէս կը տխրիս, ի տես աւելի քան  երկու միլիոն հայ հաշուող Ռուսիոյ հայ համայնքներու հայապահպանման ճիգերու անբաւարարութեան մասին: Գնահատելին սակայն  այն է, որ ԽՍՀՄ նախկին հանրապետութեանց տարածքին գործող միօրեայ դպրոցներուն կարեւոր մէկ մասը կը գոյատեւեն շնորհիւ ուսուցիչներու կամաւոր աշխատանքին: Գերմարդկային ճիգ պէտք է այս տարածքէն ներս հայեցի կրթութեան նոր թափ տալու, այլապէս հայութեան ձուլումի ու այլասերումի յորձանուտին մէջ, արագօրէն պիտի ոչնչանայ երկու միլիոն հայութիւնը:

Իսկ, երբ կը լսես գոյժը Յորդանանի հայկական դպրոցի փակման մասին, յանկարծ ուղեղիդ մէջ կը հնչէ սթափելու զանգը, որ հարցը շատ տարբեր չէ արեւելեան կողմն աշխարհի: Լուրը չի հաստատուիր, կ՛ըսուի որ տեղւոյն եկեղեցին տարի մը եւս նիւթապէս զորավիգ պիտի կանգնի դպրոցին: Հարցը կը  մնայ անորոշ: Իսկապէս, ի՜նչ տարբերութիւն, երբ քիթիդ տակ, աւելի քան կէս միլիոն հայութիւն հաշուող Լոս Անճելըս գաւառէն ներս ամէնօրայ դպրոց կը փակուի: Միւս կողմէ, դարձեալ կ՛ուրախանաս, երբ Ֆրանսայէն մասնակից մը կը յայտնէ, որ վերջին տասնամեակին, Ֆրանսայի տարածքին բացուած են 5-6 դպրոցներ… Հրաշք: Կը մտաբերես, թէ մենք ո՞ւր կը կենանք Խաղաղականի այս ափերուն: Արդեօք, ե՞րբ է որ վերջին անգամ հայկական դպրոց բացած ենք կամ գոյութիւն ունեցող դպրոց մը ընդարձակած: Թերեւս, քսան կամ քսանհինգ տարիներ առաջ, լաւ չեմ յիշեր: Դժբախաբար լաւ կը յիշենք փակուածները:

0818education2Քիչ չէին ելոյթները այն մասնակիցներուն, որոնք Հայաստանի պետականութեան կառոյցներուն ու միջոցներուն մէջ կ՛ուզէին տեսնել Սփիւռքի տարածքին հայերէնի ուսուցման յաջողութեան լուծումները: Դասագիրքերու պատրաստութենէն մինչեւ Հայաստանի աշակերտութեան ծանօթացնել արեւմտահայերէնն ու գրականութիւնը: Յատկապէս, արեւմտահայերէնի պարագային պահանջքը աւելի շատ էր ուսուցիչներու պատրաստութեան եւ վերապատրաստութեան գծով: Յանկարծ կը հնչէ խորթ տեսակէտ մը «թող արեւմտահայերէնը պաշտպանեն արեւմտահայերը»: Գաղափարը խորթ էր ու խորթ ալ մնաց: Խորհրդաժողովը իր քննարկումները շարունակեց միասնականութեան տրամադրութիւններով, լաւապէս տեղեակ ու գիտակից լուծումներու գծով մեր դիմագրաւած ահաւոր դժուարութիւներուն:

Ըլլալով քաջածանօթ արհեստագիտութեան բերելիք բարիքներուն հայերէնի ուսուցման գծով, հպարտութեամբ կը նշէի, որ մեր շրջանի Խնամակալ-Ուսումնական մարմինը տարիներէ ի վեր առաջադրած է հայերէնի չափորոշիչներ (content standards) եւ ուսուցիչները հետզհետէ սկսած են իրենց ուսուցումը հիմնելու այս չափորոշիչներուն վրայ: Կը մնայ այս  չափորոշիչներուն համապատասխան նոր դասագիրքեր տպագրել: Բայց ինչո՞ւ սպասել նոր գիրքերու տպագրութեան, Խնամակալ մարմինը սկսած է առցանց  հրատարակելու 9-12 կարգերու հայ գրականութեան մասին նիւթեր: Այս մօտեցումը ուսուցիչին առիթ կու տայ, համաձայն իր աշակերտներու դասարանային կարգին ու հայերէնի մակարդակին, զատել նիւթերը եւ ուսուցումը կատարել լսատեսողական միջոցներով: Բնականաբար, նիւթերը կը պատրաստուին թէ՛ արեւմտահայերէնով եւ թէ արեւելահայերէնով: Քիչ մըն ալ համբերութիւն՝ եւ ամէն ինչ կը հրամցուի առցանց, հասանելի ոչ միայն Քալիֆորնիոյ ազգային դպրոցներուն, այլեւ բոլոր հայկական դպրոցներուն, ըլլա՛ն անոնք ամէնօրեայ, թէ միօրեայ, Ամերիկայի տարածքին, թէ Ռուսիոյ մէջ, հայութենէն կամաց կամաց հեռացողներուն, թէ հայութեան վերադառնալու բաղձանք ունեցողներուն համար:

Հայերէնի ուսուցումը մեր բոլորին հաւաքական պարտականութիւնն ու պարտաւորութիւնն է՝ Սփիւռքէն մինչեւ Հայաստան:

Կրթական 8րդ համագումարը կարեւոր հանգրուան մը եղաւ տարիներու վրայ երկարող մեր անհատնում աշխատանքի երթին մէջ: Այս ծիրէն ներս արձանագրուած նուազագոյն յաջողութիւնն անգամ մեծ յաղթանակ մըն է մեր հաւաքական պայքարին մէջ:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top