Հակառակ Հայաստան Կատարած Յուսադրող Այցելութեան՝ Մերքել Չարտասանեց «Ցեղասպանութիւն» Բառը

0831merkel

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

Harout-SassounianԱնցեալ շաբաթ Գերմանիոյ վարչապետ Անկելա Մերքել այցելեց Վրաստան, Հայաստան եւ Ատրպէյճան: Ըստ լրատուական միջոցներու՝ անոր Հայաստան այցելութիւնը եւ հանդիպումները Հայաստանի ղեկավարութեան հետ շատ կառուցողական էին: Կ՛ակնկալուի ընդլայնել հայ-գերմանական քաղաքական, մշակութային եւ առեւտրական յարաբերութիւնները: Մերքելի այցելութիւնը անհրաժեշտ խթան էր Հայաստանի նոր ժողովրդավարական կառավարութեան համար։

Զգայուն հարցերէն մէկը, որուն ուշադիր կը հետեւէին հայերը եւ միջազգային հանրութիւնը՝ վարչապետ Մերքելի մեկնաբանութիւններն էին Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ: Գերմանիոյ խորհրդարանը (Պունտեսթակ) 2016ին գրեթէ միաձայնութեամբ ընդունեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւ մը եւ յայտարարեց, որ «Գերմանական կայսրութիւնը մասնակի մեղսակցութիւն ունի այդ իրադարձութիւններուն մէջ»։

Ցեղասպանութեան մասին բանաձեւի ընդունումէն անմիջապէս ետք Թուրքիա իր դեսպանը Պերլինէն ետ կանչեց եւ սպառնաց խզել կապերը Գերմանիոյ հետ: Թէեւ Գերմանիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութիւնները տարբեր պատճառներով կը շարունակեն մնալ լարուած, սակայն կը սպասուի, որ անոնք կը բարելաւուին Սեպտեմբերի վերջաւորութեան Թուրքիոյ նախագահ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողանի՝ Գերմանիա կատարելիք այցելութենէն ետք։

Երեւանի մէջ Մերքել այցելեց Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրը, ծաղկեպսակ զետեղեց 1.5 միլիոն հայ զոհերու յիշատակին եւ ծառ տնկեց յուշահամալիրի տարածքը գտնուող ծառուղիին վրայ: Մերքել սակայն Երեւանի մէջ խուսափեցաւ օգտագործելէ «ցեղասպանութիւն» եզրը՝ Թուրքիոյ կողմէ զանգուածային սպանութիւնները որակելով իբրեւ «հայ ժողովուրդին դէմ գործադրուած հրէշային ոճրագործութիւն», որ «կարելի չէ եւ պէտք չէ մոռցուի»: Ան նաեւ յայտարարեց, որ այցելեց Ցեղասպանութեան յուշահամալիր՝ «Պունտեսթակի 2016ի բանաձեւին ոգիին համահունչ»: Ան բացատրեց, որ կիրառուած լեզուն «քաղաքական գնահատական էր, այլ ոչ թէ իրաւական»։

Հակառակ Հայաստանի նկատմամբ Մերքելի բարեացակամութեան եւ անոր շատ դրական յայտարարութիւններուն, յոյսով եմ, որ Հայաստանի ղեկավարները անոր յիշեցուցին, որ 1.5 միլիոն հայերու ծրագրուած ոչնչացումը նկարագրելու համար իսկական եզրը «ցեղասպանութիւն» բառն է, եւ ոչ թէ պարզապէս «հրէշային ոճրագործութիւն» բառերը։

Հայաստանի ղեկավարները կրնային Գերմանիոյ վարչապետին տեղեկացնել գերմանական «Տոյչէ Վելէ» թերթի (Deutsche Welle) լրագրող Պեն Նայթի վերջին գրութեան մասին՝ Գերմանիոյ Ռէյխի կողմէ՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը իրականացնելու նպատակով օսմանեան զօրքերուն տրամադրուած զինամթերքին վերաբերեալ։

Ըստ «Տոյչէ Վելէ»ի՝ ««Մաուզեր»ը, որ Գերմանիոյ հրաձգային զէնքերու հիմնական արտադրողն էր, երկու Համաշխարհային Պատերազմներուն մէջ միլիոնաւոր հրացաններ եւ ատրճանակներ մատակարարած է Օսմանեան կայսրութեան, զէնքերը օգտագործուած են Ցեղասպանութեան ընթացքին՝ գերմանացի սպաներու աշխոյժ աջակցութեամբ: Բացի այդ, մէջբերելով «Կլոպըլ Նեթ»ի (Global Net) «Դադրեցուցէք զէնքի առեւտուրը» յօդուածէն, «Տոյչէ Վելէ» յայտարարեց, որ «թրքական բանակը նաեւ յագեցած էր Էսսէն գտնուող «Քրուփ» (Krupp) ընկերութեան արտադրած հարիւրաւոր թնդանօթներով, զորս Թուրքիա օգտագործած է ընդդէմ Մուսա լերան դիմադրութիւնը իրականացուցած հայ մարտիկներու, 1915ին»։

0831merkel

«Կլոպըլ Նեթ»ի յօդուածի հեղինակ Վոլֆկանկ Լենտկրեպեր կը գրէ, որ «Օսմանեան կայսրութեան համար «Մաուզեր»ը իսկապէս հրացանի մենաշնորհ ունէր»։

«Յօդուածին մէջ առաջին գերմանական զեկոյցներէն շատերը վերցուած են նամակներէն կոմս մէյըր (հազարապետ) Էպերհարտ Վոլֆըսքեհլի, որ Հոկտեմբեր 1915ին կը գտնուէր Ուրֆա՝ թրքական հարաւ-արեւելեան քաղաքը: Ուրֆան բնօրանն էր մեծ թիւով հայերու, որոնք պատուարներ ստեղծած էին իրենց տուներուն մէջ, ընդդէմ թրքական հետեւակի: Վոլֆըսքեհլ կը ծառայէր որպէս պետ Օսմանեան կայսրութեան 4րդ բանակի հրամանատարի տեղակալ Ֆախրի Փաշայի վաշտին, եւ կոչուած էր վաշտը ամրապնդելու», կը բացայայտէ «Տոյչէ Վելէ»ն։

Մէյըր Վոլֆըսքեհլ իր կնոջ գրած նամակին մէջ անամօթաբար պարծանք կ՛արտայայտէ գերմանական զօրքերուն կողմէ Ուրֆայի մէջ հայերու սպանութիւններով. «Անոնք (հայերը) կ՛ապրէին եկեղեցւոյ հարաւը գտնուող բազմաթիւ տուներու մէջ: Երբ մեր հրետանին հարուածեց տուներուն վրայ, ներսը գտնուող շատ մարդիկ փորձեցին պատսպարուիլ եկեղեցւոյ մէջ: Սակայն… անոնք ստիպուած էին եկեղեցին շրջանցել եկեղեցւոյ բակով: Մեր հետեւակը բակին ձախ կողմէն արդէն հասած էր տուները եւ սպաննեց եկեղեցւոյ բակի ճամբով փախչող մարդիկը: Ընդհանուր առմամբ, հետեւակը, զոր օգտագործեցի հիմնական յարձակման ընթացքին … հոյակապ կերպով արդարացուց ինքզինք»։

Լենտկրեպեր նաեւ կը տեղեկացնէ, որ «մինչ գերմանական ընկերութիւնները զէնք կը մատակարարէին, իսկ գերմանացի զինուորները զէնքերը օգտագործելու մասին փորձագիտական խորհրդատուութիւն կու տային, գերմանացի սպաները նաեւ գաղափարական հիմքեր կը դնէին» Հայոց Ցեղասպանութեան առնչութեամբ։

Գերմանական ռազմածովային կցորդ, գերմանաթրքական սպայական բաժանմունքի անդամ եւ Օսմանեան կայսրութեան ռազմական նախարար Էնվեր փաշայի մտերիմ Հանս Հիւմեն գրած է. «Հայերը, ռուսերու հետ իրենց ունեցած դաւադրութեան պատճառով, պէտք է, քիչ թէ շատ, ոչնչացուին: Այդ թէեւ դժուար է, բայց օգտակար»։

«Փրուսական հրամանատար-մէյըր Քոլմար Ֆրիհեր Վոն Տեր Կոլցի մասին, որ 1883ին Օսմանեան պալատին համար ռազմական կարեւոր խորհրդական դարձած էր եւ ինքնիրեն իբրեւ լոպիիստ կը տեսնէր գերմանական ռազմական արդիւնաբերութեան գծով, նաեւ կ՛աջակցէր թէ՛ «Մաուզեր» եւ թէ «Քրուփ» ընկերութիւններուն հետ՝ թրքական գնումները ապահովելու անոնց ջանքերուն մէջ: (Անգամ մը ան հպարտացած էր իր օրագիրին մէջ՝ այսպէս. «Կրնամ պնդել, որ առանց ինծի, [թրքական] բանակի վերազինումը գերմանական մոտելներով տեղի չէր ունենար»): Կոլց «օգնեց համոզել Սուլթանին՝ փորձել եւ միանգամընդմիշտ վերջ դնել Հայկական Հարցին…», իր զեկոյցին մէջ գրած է Լենտկրեպեր։

Վերոնշեալ մէջբերումները կը հաստատեն ընդունումը Պունտեսթակի 2016ի բանաձե,ւին՝ ըստ որուն Գերմանիա մեղսակից է Հայոց Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ 2015ին Գերմանիոյ նախագահ Եոհաքիմ Կաուքի կողմէ Գերմանիոյ «համատեղ պատասխանատուութեան» ճանաչումը՝ Հայոց Ցեղասպանութեան: Գերմանիոյ վարչապետ Մերքել, քաջատեղեակ ըլլալով այս փաստերէն, պէտք է Հայոց Ցեղասպանութիւնը անուանէր իր իսկական անունով՝ «Ցեղասպանութիւն»…

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top