ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՀՅԴ ԲԻՒՐՈՅԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՕՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿԻ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՂ ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆԻ ՀԵՏ

0825tadevosavedisian

 

0825tadevosavedisian

«Պետութիւնը Պէտք Է Միջամտի Տնտեսական Կեանքին. ՀՅԴն Սոցիալիզմի Տարրեր Է Առաջարկում»

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ

 

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախկին փոխնախարար, ՀՅԴ անդամ Թադեւոս Աւետիսեանը, որը յեղափոխութիւնից յետոյ անհասկանալի պատճառներով ազատուեց աշխատանքից, այժմ ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւնների գրասենեակի ծրագրերի համակարգողն է:

Անցեալ տարեվերջից Աւետիսեանը կուսակիցների հետ աշխատում է ՀՅԴ սոցիալ-տնտեսական քաղաքականութեան հիմնադրոյթների վրայ, որոնք առաջիկայում ՀՅԴ նախընտրական պլատֆորմն (ծրագիր, հարթակ-Խմբ.) են լինելու: Թադեւոս Աւետիսեանը համոզուած է, որ դաշնակցականների այս «նօ-հաու» (know-how-գործնական գիտութեան, մասնագէտ-Խմբ.) փրկութիւն է 30 տոկոս աղքատութիւն եւ 18 տոկոս գործազրկութիւն ունեցող երկրի համար: ՀՅԴն առաջարկում է կրթութեան, սոցպաշտպանութեան, առողջապահութեան, մշակոյթի ոլորտներին ուղղել բիւջէի միջոցների ոչ թէ 12 տոկոսը, ինչպէս ներկայում է, այլ՝ 25: Իսկ հիմնական շեշտադրումը եւ տարբերութիւնը քաղաքական այլ ուժերի ծրագրերից տնտեսութեան մէջ պետութեան կարգաւորիչ դերի բարձրացումն է, ընդհուպ սուբսիդաւորման (օժանդակութեան, նպաստ տալու-Խմբ.) ձեւերի կիրառումը: «Տնտեսութիւնը պէտք է զարգանայ ոչ թէ շուկայական, տարերային մօտեցմամբ, այլ պէտք է զուգորդուի պետական անհրաժեշտ կարգաւորմամբ ու տնտեսական կեանքում պետութեան նպատակային մասնակցութեամբ», ասւում է դրոյթներում:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Պետութիւնը նախկինում էլ մշակել է քաղաքականութիւն տարբեր ոլորտներում, հարկային, այլ մեխանիզմներ կիրառելով՝ փորձել է այն իրագործել: Ի՞նչ կայ ձեր ծրագրում, որ նախկինում չի եղել:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Հիմնական մօտեցումը՝ որ պետութիւնը պէտք է ունենայ պոզիտիւ դրական դեր ու մասնակցի սոցիալական (ընկերային-Խմբ.) խնդիրներին, տարիներ շարունակ եղել է Դաշնակցութեան օրակարգում: Այն բխում է երեք արժէքների վրայ՝ արդարութիւն, ազատութիւն եւ համերաշխութիւն: Պետութիւնը բաւարար պայմաններ է ստեղծում իւրաքանչիւրի համար, սոցիալական երաշխիքներ, տնտեսական մասնակցութեան երաշխիքներ: Մարդն իր որոշումները կայացնելիս լինում է ազատ, չի կաշկանդւում իր սոցիալական վիճակով կամ տնտեսական պայմաններով:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Ինչ, հիմա չկա՞յ այդ ազատութիւնը:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Կայ, բայց ես փորձում եմ ծրագիրը ներկայացնել վերեւից ներքեւ: Շուկան չի կարողանում ապահովել համաչափ տնտեսական զարգացում, չի կարողանում լուծել գործազրկութեան, աղքատութեան խնդիրը, եւ մեզ պէտք են ծրագրեր՝ ժողովրդագրական խնդիրները լուծելու համար:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Դուք առաջարկում էք մեխանիզմ, որով պետութիւնը խառնուելու է շուկայական տնտեսութեանը, միջամտելու է, ստիպելու է գործարարներին այս կամ այն քայլն անել. այս մեղադրանքները կը հնչեն:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Ոչ թէ ստիպի, այլ՝ խթանի: Կարծում ենք, եւ աշխարհի անցած պատմութիւնը ցոյց է տալիս, որ շուկայի անտեսանելի ձեռքը, նէոլիբերալ (նոր-ազատական-Խմբ.) տնտեսական քաղաքականութիւնը, որը նախորդ 20 տարիներին վարուել է, բերել է ձախողումների: Այն առաջ է բերել մի շարք հիմնախնդիրներ՝ խրոնիկական աղքատութիւն ու գործազրկութիւն, անհամաչափ տնտեսական զարգացում, ծայրայեղ ժողովրդագրական իրավիճակ: Պատճառը նաեւ այն է եղել, որ պետութիւնը լուացել է ձեռքերը ու հետ է քաշուել իր պոզիտիւ պարտականութիւններից: Պետութիւնը պէտք է միջամտի, կարգաւորի իր տեսանելի ձեռքով այնքան, որքան անհրաժեշտ է, եթէ շուկան չի կարողանում դա անել:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Կարո՞ղ էք օրինակ բերել, ասենք՝ ժողովրդագրական իրավիճակը փրկելու համար ի՞նչ էք առաջարկում:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Օրինակ, առաջ ենք քաշում այն թէզը, որ երեխայ ունենալը ոչ թէ պէտք է լինի սոցիալական բեռ ընտանիքի համար, այլ լոյս պէտք է լինի: Կամ՝ մենք կարծում ենք, որ աւելի լաւ է պետութիւնը փող ծախսի մարդուն զբաղուած դարձնելու համար, քան տայ աղքատութեան նպաստ: Անապահով այն ընտանիքները, որտեղ կան աշխատունակ տարիքի աշխատունակ անձինք, նրանք չպէտք է ստանան ընտանեկան նպաստ: Նրանց զբաղուածութեան խնդիրը պէտք է լուծուի:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Ինչպէ՞ս:

0825suzansimonianԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Աշխատատար ճիւղերի զարգացումը՝ պետական սուբսիդիայով (նպաստով-Խմբ.): Նպաստն էլ է պետական ծախս, բայց աւելի լաւ կը լինի, որ աշխատատար ճիւղերը՝ տեքստիլի (հիւսուածեղէնի-Խմբ.), վերամշակող արդիւնաբերութեան, գիւղատնտեսութեան, սուբսիդաւորուեն, եւ պետականի ու մասնաւորի այս գործընկերութեան հիման վրայ աշխատունակ տարիքի մարդիկ աշխատանք ստանան: Գիւղատնտեսութեան ոլորտում պէտք է ստեղծուեն պայմաններ ապահովագրուած, կայուն եկամտաստեղծ գիւղատնտեսութեան համար:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Ի՞նչ էք անելու: Կոլեկտիւ տնտեսութիւննե՞ր էք ստեղծելու:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Նախ պէտք է մարդու եկամուտը լինի ապահովագրուած, յետոյ՝ կայունութեան, իրացման խնդիրներ կան, կայուն իրացման համար պայմաններ պէտք է ստեղծուեն:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Ի՞նչ պէտք է անի պետութիւնը: Իրացման ձեռնարկութիւնների՞ն է սուբսիդաւորելու: Ասում էք՝ սուբսիդաւորում, բայց այդ դէպքում մրցակցային սկզբունքն է խախտւում:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Այն մարզերում, որտեղ բարձր է տնտեսական ռիսկը (վտանգը-Խմբ.), որեւէ մրցակցութեան խնդիր չկայ: Ոչ ոք այնտեղ ներդրում չի անում, որովհետեւ աշխատանքի որակի խնդիր կայ, ռազմական գործողութիւնների ռիսկ: Այստեղ պետութիւնը կարող է հարկերից ազատել կամ սուբսիդաւորել տնտեսութիւններին: Պայման է դնում, որ եթէ գործազուրկ մարդիկ այստեղ գնում են եւ աշխատում, ծախսը, որ պէտք է անէր պետութիւնը՝ նպաստ վճարելով, այլ կերպ է տնօրինւում: Նպաստը, միեւնոյն է, չի վերացնում նպաստառու ընտանիքների աղքատութիւնը, իսկ այս դէպքում մարդը կայուն եկամուտ է ունենում սուբսիդիաների միջոցով: Կարեւոր ոլորտներ կը լինեն, որ մասնաւորը չի անի ներդրումներ: Պետութիւնն այստեղ ինքը պէտք է ներդրում կատարի, ստեղծի ձեռնարկութիւն, հունի մէջ գցի, յետոյ փոխանցի մասնաւորին:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Կենսաթոշակային համակարգի հետ ի՞նչ է լինելու ձեր մոդելում:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Մենք ասում ենք՝ ոչ թէ պարտադիր կուտակային համակարգ պէտք է լինի, այլ պայմանական, կամաւոր: Այն պէտք է հիմնուած լինի սերունդների միջեւ համերաշխութեան սկզբունքի վրայ: Ոչ թէ ես շատ կուտակեմ, շատ ստանամ, դու՝ քիչ, այլ պետութիւնը պէտք է այնպիսի սխեմա (նախագիծ-Խմբ.) ստեղծի, որին մասնակցեն ոչ միայն քաղաքացին ու պետութիւնը, այլեւ գործատուն: Դա նորութիւն չէ աշխարհում:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Բայց գործատուն հիմա նոյնիսկ իր աշխատողին չի գրանցում, որ հարկ չտայ, դուք ո՞նց էք պատկերացնում, որ նա մի բան էլ աշխատողի թոշակաւորման համար վճարի:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Գործատուն այսօր հարկը չի ուզում վճարել, բայց նոյն գործատուն այլ երկրներում շահագրգռուած է, որ իր մօտ մրցակցային պայմաններ ստեղծի՝ կենսաթոշակային մասով, որպէսզի լաւ աշխատողներին իր մօտ ներգրաւի: Բայց եթէ մենք գնանք ձեր ասած կանխավարկածով, կ՛ունենանք խնդիրների հաւաքածու, որոնք անօրինական աշխատանքի պայմաններում չեն լուծուելու: Ամենակարեւոր սկզբունքներից է նաեւ, որ օրինական աշխատանքը խթանուի: Ստաժը (վարժութիւնը, փորձառութիւնը-Խմբ.), աշխատած տարիները եթէ հաշւում ենք թոշակի մէջ, դա աշխատողի համար մեսիջ (պատգամ-Խմբ.) է, խթան է, որ ինքն օրինական ձեւով գրանցուի, իսկ եթէ մենք հանում ենք ստաժը, եւ այն թոշակի հետ կապ չի ունենում, ապա աշխատողի մօտ այդ խթանը վերանում է: Կարեւոր է, որ աշխատողին ձեռնտու լինի օրինական ստաժ ունենալը:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Մի խօսքով, դուք որոշակիօրէն անցնում էք սոցիալիստական տնտեսութեան սկզբունքների՞ն:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Ամբողջ աշխարհը, ամենաազատական երկրներն այսօր վերադառնում են սոցիալական քաղաքականութեանը, պետութեան դերի մեծացմանը: Պատմութիւնը ցոյց է տուել, որ նէոլիբերալ մօտեցումներն աւելացնում են պետութեան պարտքը՝ չլուծելով սոցիալական խնդիրները:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Ունէք նաեւ դրոյթներ անվճար կրթութեան մասնաբաժինը մեծացնելու մասին:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Այո: Այն, որ պետութիւնը պէտք է երաշխաւորի կրթութեան որակն ու մատչելիութիւնը, դրանից բացի պէտք է ունենանք պետական ֆինանսաւորմամբ նախադպրոցական, մասնագիտական կրթութիւն եւ հանրակրթութիւն: Աշխարհի մի շարք զարգացած երկրներ‘ Գերմանիան, Աւստրիան, հետեւողականօրէն անցել են այս մոդելին:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- ՀՅԴն տարիներ շարունակ եղել է կրթութեան ոլորտի պատասխանատուն, բայց դրա որակը նկատելիօրէն չի փոխուել, նոյնիսկ հակառակը՝ կրթութեան համակարգը խճճուել է, անարդիւնաւէտ է գործել: Ի դէպ, սոցիալական քաղաքականութեան պատասխանատու էք եղել, նաեւ՝ բնապահպանութեան: Ի՞նչն է ձեզ խանգարել, որ կիրառէք ձեր մօտեցումները:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Մեր առաջ քաշած մօտեցումները դիսկրետ (գաղտնի, անյայտ-Խմբ.) չեն, այլ ամբողջութեան մէջ են: Հնարաւոր չէ այստեղից վերցնել մէկ-երկու լուծում ու դրանով ապահովել ներառական զարգացում: Արդիւնքները հնարաւոր է ապահովել միայն համալիր մօտեցմամբ: Եթէ վաղը կրթութեան որեւէ նախարար ուզենայ անվճար դարձնել հանրակրթութիւնն ու բարձրագոյն կրթութիւնը, անպայման պէտք է լինեն միջգերատեսչական քննարկումներ՝ որտեղի՞ց գումարը, արդեօք սա առաջնահե՞րթ է, թէ ոչ: Սա առնչւում է զբաղուածութեան, սոցիալական քաղաքականութեանը: Այս մօտեցումները շաղկապուած են եւ պէտք է նոյն սկզբունքների վրայ հիմնուած լինեն: Ինչ վերաբերում է բնապահպանութեանը՝ ՀՅԴն նախորդ տարիներին էլ իր պլատֆորմներում գրել է, որ բնական ռեսուրսների (միջոցներու-Խմբ.) գերշահագործումը հակասում է կայուն զարգացմանը:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Բայց բնապահպանութեան ոլորտում երբեք չի իրագործել այս սկզբունքը, թէեւ նախարար է ունեցել:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Երբեք Դաշնակցութիւնը կառավարութիւնում մեծամասնութիւն չի եղել, եւ որոշումները կայացրել է տուեալ մեծամասնութիւնը կազմող քաղաքական ուժը: Փաստենք, որ անկախութիւնից ի վեր Դաշնակցութիւնը երբեք կառավարութեան մեծամասնութիւն չի ձեւաւորել եւ երբեք չի կարողացել իր կոնցեպտուալ (յղացական, մտայղացումի հետ կապ ունեցող-Խմբ.) միւսներից տարբերուող մօտեցումները կիրառել:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Առողջապահութիւնն ամենաթանկարժէք ոլորտներից է: Ինչպէ՞ս էք այստեղ կիրառելու սոցիալական մօտեցումներ: Բոլոր նախարարները փորձել են եւ ձախողուել:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Ճանապարհը պէտք է լինի էլեկտրոնային կառավարումը առողջապահութեան ոլորտում՝ գումարած առողջապահութեան ապահովագրութիւնը, եւ, որն ամենակարեւորն է՝ առողջապահութիւնը չպէտք է կենտրոնանայ միայն խոշոր քաղաքներում: Հեռաւոր բնակավայրերում պէտք է ունենանք Երեւանի բուժհաստատութիւններին չզիջող հաստատութիւններ:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Շատ լաւ ու դժուար իրագործուող քայլ է…

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Կան բազմաթիւ դրական օրինակներ, որոնք կարող ենք աշխարհից վերցնել ու տեղայնացնել: Այսօր ՀՆԱի ընդամէնը 12 տոկոսն է ուղղւում սոցիալական պաշտպանութեանը՝ առողջապահութեանը, մշակոյթին, կրթութեանը, բայց սոցիալական տնտեսութեան երկրներն այսօր գրանցել են 25 տոկոս:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Պետութիւնը ձեր մոդելում լուրջ ֆինանսական դեր է ունենում, այս ձեր նշած ՀՆԱի 25 տոկոսը կը բաւարարի՞ ձեր նախանշած խնդիրներին:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Կարծում եմ՝ այո: Եթէ 12 տոկոսը դառնա 25, սա նշանակում է ռեսուրսի կրկնակի աւելացում, իսկ եթէ մօտ երկու անգամ էլ աւելանայ ստուերի կրճատման հաշուին, նշանակում է՝ մենք պոտենցիալ ունենք այսօրուայ հնարաւորութիւնը 4ով բազմապատկելու: Այսօր մենք 35 մլրդ. ընտանեկան նպաստ ենք տալիս, որի հասցէականութիւնը 70 տոկոս է:

 

ՍԻՒԶԱՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ.- Այս հիմնադրոյթների յետագայ ճակատագիրը ի՞նչ էք անելու սրանց հետ:

ԹԱԴԵՒՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Առաջիկայ մէկ-երկու ամիսներին ունենալու ենք հանրային քննարկումներ: Նպատակը մասնագիտական առաջարկներ ստանալն է: Նախագիծը կայ ՀՅԴ պաշտօնական կայքում՝ www.arfd.info/hy/?p=45879 յղումով, իսկ առաջարկները կարող են ուղարկել մեզ research@arfd.am էլեկտրոնային հասցէով: Հիմնադրոյթները յետագայում ՀՅԴի կողմից սոցիալ-տնտեսական առաջարկներ անելու համար հիմնարար փաստաթուղթ են լինելու:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top