«Զուարթնոց»ի Բնակիչները

0622ritavorperian

ՌԻԹԱ ՈՐԲԵՐԵԱՆ

 

0622ritavorperianՎերջապէս կարգը եկաւ «Զուարթնոց»ին: Հրատարակուած՝ 1929ին, Փարիզ, տարին 10 պրակներով:

Զուարթնոցը «զուարթուն» գոյականի յոգնակի սեռական հոլովն է:

Իսկ «զուարթուն» կը նշանակէ հրեշտակ:

Արդեօք զուարթնոց կը նշանակէ «Հրեշտակներու Տո՞ւն». քանի զուարթուն կը նշանակէ «հրեշտակ»: Համբերութիւն. հիմա կ՛ըսեմ, «Զուարթնոց»ի խմբագրութեան իսկ բացատրութեամբ:

Զուարթնոցը, առաջին իսկ հայեացքով, տպաւորիչ պարբերաթերթ մըն է: Իսկ, անգամ մը որ մտնես այս տունէն ներս, կ՛անդրադառնաս, որ սովորական տուն մը չէ այս մէկը: Խօսքը տանք խմբագրութեան, որ առաջին էջին վրայ իսկ կու տայ այդ բացատրութիւնը: Ուրեմն, արտագրենք խմբագրականը.

«Նախ ուզեցինք այս բնակարանը անուանել մեր խրճիթը, հոն վառելու համար հայ գրականութեան մեր խարոյկը, եւ, շինականի պարզութեամբ, ուրախութիւն ընելու համար մենք մեզի (Կարծէք, Նիկոլ Աղբալեանի շունչը կայ այս խօսքին մէջ: Բայց ոչ, ստորեւ կու տամ խմբագրական կազմի անունները, ուր չէ յիշուած Աղբալեանը: Կազմի անդամներն են. Գէորգ Բաշինջաղեան (անտիպ), Վարդան Սարգիսեան, Գեղամ Խանամիրեան, Վ. Իրանեան, Բ. Թաշճեան, Ազատունի, Զ. Պլպուլ. նոյնպէս «Զուարթնոց»ի բնակիչներէն՝ Կոստան Զարեան, Նարդունի, Եղիշէ Այվազեան, Պէշիկթաշլեան, Նուարդ Գալբագեան եւ այլն: Ուրիշ երկու անուններ եւս կան, զորս  զգայարանքներու ծայրայեղ սրութեան այդ պահուն, յղացումի մը պէս, մեզի ցուցուց տարբեր շէնքի մը պատկերը):

Եւ անուանեցինք զայն Զուարթնոց:

Այժմ կը պատրաստենք անոր ճակատի տախտակը: Հոս կը բնակին հայ գրականութեան եւ արուեստի ուխտեալները:

«Զուարթնոց»ի բնակիչները, հրեշտակային անմեղութեամբ, մաքրուած են քաղաքական կիրքերէ, կուսակցական թշնամութիւններէ եւ ծիծաղելի հերետիկոսութիւններէ: Սրբագործուած են կրօնքի եւ բարոյական նախապաշարումներէն: Կը հաւատան միայն հայ գրականութեան ու արուեստին:

«Զուարթնոց»ը ապաստանարանն է նաեւ այն երիտասարդներուն, որոնք գերի են մեր գրականութեան ծերացած հոգատարներուն ձեռքը: Երկար ժամանակէ ի վեր մեր երիտասարդները չունէին իրենց բեմը, անկախութեան երդիքը, որպէսզի կարենային գլուխ չծռել «հաւնուելու գացող» պատանիներու պէս, եւ որպէսզի չհամբուրէին գրական ժանգերը: Սերունդ մըն է հասեր արդէն, հոգ չէ թէ խատուտիկ: Ան շուտով կը դառնայ մէկ գոյն, կը բաւէ որ գտնէ իր անկախ հոգիին երկինքը: Կը բաւէ որ հաւատայ, մեզի հետ հայ հոգիին, հայ երեւակայութեան եւ հայ ոճին:

Յանուն այդ հայ ոճին, «Զուարթնոց»ը կը կոչենք «նորերու» այս բնակարանը: Պատրաստ սեղանին վրայ տեղ ունին նաեւ հին սերունդէն անոնք որ կը սիրեն երիտասարդները եւ երիտասարդ շարժումը:

Չենք ներկայացներ գրական վարդապետութիւն մը: Կը բաւէ ճակատին տրուած այս գոյնը: Սակայն կ՛աւելցնենք որ «Զուարթնոց»ի մէջ պիտի ներկայացուին, մեր սերունդին դիմագծութեան հետ, արուեստի նորագոյն որոնումները, յառաջապահ շարժումները, ձախ գրականութիւնը եւրոպականն ու ասիականը, խափշիկեանն ու անմշակը, տալու համար ձեւի զանազանութիւնները, հաւատարիմ մնալով մեր հայ խորքին:

Վաղը, երբ արդէն սերունդը մեծցուցած է իր շուքը, թերեւս բախտն ունենանք բանաձեւելու գրական  վարդապետութիւն մը:

Այժմ, քաոսային այս կացութեան մէջ «Զուարթնոց»ը հանգրուան մըն է ամփոփելու, հաւաքելու  եւ կազմակերպելու: ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԻՒՆ»

«Զուարթնոց»ի բացատրական անունն է «Պարբերաթերթ գրականութեան եւ գեղարուեստի»:  Տարեկան 10 թիւ: Եւ երբ շարունակեցի ընթերցումս, այսինքն յաջորդ էջէն սկսեալ, տեսայ, որ յաջորդական էջերուն վրայ, ցանկը կար նիւթերուն եւ գրողներուն:

Անուններու ցանկին մէջ կը փայլէին քսաներորդ դարու իմ նախասիրած գրողներուս անունները: Անշուշտ շատ ուրախացայ: Անծանօթ անուններ չկային: Բոլորն ալ ժամանակակից գրողներ. թէեւ շատերը արդէն մեկնած այս աշխարհէն: Սկսեալ Կոստան Զարեանէն, Նշան Պէշիկթաշլեանէն, Եղիշէ Այվազեանէն, Նիկողոս Սարաֆեանէն, Վահան Թէքէեանէն, Եղիա Տէմիրճիպաշեանէն, Արշակ Չոպանեանէն, Յակոբ Օշականէն, Ստեֆան Ցուայգէն՝ թարգմանութեամբ Հ. Բալուեանի, Նուարդ Գալփաքեանէն եւ Թորոս Թորամանեանէն: Կարճ ակնարկներով՝ պարի, երաժշտութեան,  թատրոնի եւ ճարտարապետութեան մասին: Առանց մոռնալու երկու զուարթունները՝ թատրոնի մասին:

Կոստան Զարեանին կը պատկանին յաջորդ հատորի առաջին քերթուածները, որոնց լեզուն գրաբարախառն հայերէն է: Նմանապէս գրաբարախառն է Վահան Թէքէեանի «Ովկեան» քերթուածը: Ասոնց  կը յաջորդէ Յակոբ Պարոնեանի նամակը՝ ուղղուած Տիգրան Նազարեանի, որուն կը յաջորդէ Նշան Պէշիկթաշլեանի «Կին Եւ Արուեստ» գրութիւնը ուղղուած տիկին Լոլային, կ՛ենթադրեմ Սասունիին:

Այսպէս, հատորը կեանքով լեցուն գիրք մըն է, տակաւին կենդանի գրողներով: Նախորդ թիւէն կը շարունակուի ուսումնասիրութիւնը Յակոբ Օշականի՝ պատմագիր Եղիշէի մասին: Յաջորդաբար կը կարդանք Նիկողոս Սարաֆեանի «Ազգայինն Ու Միջազգայինը Գրականութեան Մէջ» յօդուածը,  որմէ ետք՝ Շաւարշ Նարդունիի «Գրականութիւն Եւ Զգայարանքները» ուսումնասիրութիւնը:

Դարձեալ Գուրգէն Մխիթարեանի «Շ. Նարդունի Եւ Իր Հեքեաթներու «Ալպոմ»»ը, Թ. Թորամանեանի «Նախաքրիստոնէական Հայ Ճարտարապետութիւն»ը, կը շարունակուի Գ. Զուարթունիի յօդուածով՝ «Գեղարուեստական Կեանքը Փարիզի Մէջ»: Ինչպէս կը տեսնէք, գրագէտներուն կը միանան նաեւ բանաստեղծները:

Ինչպէս կը տեսնէք, շրջանի հեղինակներուն անունները կը յիշուին մէկ առ մէկ:

Ահաւասի՛կ էջ մը եւս, 20րդ դարու մեր գրական հարուստ անցեալէն: Մի՛ մոռնաք. երբեք:

 

20 Յուլիս 2018

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top