Համազգայինի 25ամեակ 10 Հոկտեմբեր, 1993

0316senopakradouni

0316senopakradouni

ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

 

Երբ կը հրաւիրուէի Քալիֆորնիոյ մէջ Համազգայինի հիմնադրութեան մասին խօսելու այս հաւաքոյթին, ինծի կը յանձնարարուէր 10-12 վայրկեանի մէջ խօսիլ ընդհանրապէս Համազգայինի եւ, ի մասնաւորի, իբրեւ Համազգայինի հիմնադիր կորիզ՝ Լոս Անճելըսի մասնաճիւղի վերջին 25ամեակին իրագործումներուն մասին:

Ինչպէս շարք մը միութիւններու այս ափերուն հաստատուելու պարագային, Համազգայինի հիմնադրութիւնն ալ, գիտակցաբար թէ անգիտակցաբար, կը ձգտէր Միջին Արեւելքի մեր հաստատութիւնները հոս փոխադրելու, մեզի ընտանի շրջապատ վերստեղծելու նպատակին: Պահպանողական քայլ մըն էր որ  կ՛առնէինք, մենք մեզի եւ թերեւս մեր զաւակները պաշտպանելու բնական պահանջն էր որ կը գոհացնէինք:

HamazkayinLogoԼոս Անճելըսի գաղութը, 1968ին շատ հեռու էր այսօրուայ պատկերը ներկայացնելէ: Թէեւ ան արդէն իսկ թուական տեսակէտէ Ֆրեզնոյէն խլած էր Քալիֆորնիոյ հայութեան կեդրոնը ըլլալու յատկանիշը, սակայն գաղութը հազիւ թէ կը հասնէր 50-60 հազարի: Յատկանշական է որ Համազգայինի հիմնադիր կազմին մէջ ոչ մէկ ամերիկածին կամ Ամերիկայի մէջ հասակ նետած հայ կար:

Յատկանշական է նաեւ այն, որ հոն չկար նոյնիսկ ոեւէ  D.P. (տեղահանուած անձեր, այդպէս կը ճանչցուէին Գերմանիոյ մէջ գերի պահուած, ապա ազատուելով Միացեալ Նահանգներ եկած հայորդիները,  որոնք հիմնականօրէն տեղաւորուած էին Մոնթեպելլոյի մէջ-Խմբ.) հակառակ անոր որ Լոս Անճելըսի գաղութին ողնասիւնը անոնք է որ կը կազմէին:

Երբ կը հիմնուէր Համազգայինի մասնաճիւղը, չեմ կարծեր որ մեզմէ ոեւէ մէկը կ՛երեւակայէր որ Մեծն Լոս Անճելըսի շրջանին մէջ, քառորդ դար ետք, պիտի ունենայինք եօթը թէ ութը մասնաճիւղեր. լաւագոյն պարագային, կը յուսայինք թէ կարելի պիտի ըլլայ յետագային մասնաճիւղեր ունենալ Ֆրեզնոյի ու Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ:

Այն օրերուն, եւ մինչեւ այսօր, հայապահպանումն էր ու է մեր նշանաբանը: Բայց Հայաստանի անկախութենէն յետոյ ստեղծուած կացութեան հետեւանքով, առաջին հերթին Համազգայինին կ՛իյնայ մշակոյթի պահպանութեան համեմատաբար նեղ սահմաններէն դուրս գալով, պահպանողական դիրքերը ձգելով, դէպի հայ մշակոյթի զարգացման, վերակերտման ձգտիլը, թերեւս հակասական թուի երբ ըսեմ որ Հայաստանի անկախութեան եւ հոն տիրող համեմատաբար ազատ կարգերու բերմամբ իսկ, Համազգայինը կրնայ այլեւս չխուսափիլ սփիւռքահայ մշակոյթի մը կերտման ուղղութեամբ աշխատելէ:

0831hamazkayin-1Բայց այդ տեսական հարցին գործադրութենէն առաջ իսկ, Հայաստանի ներկայ կացութիւնը Համազգայինին եւ նիւթական ներկայ մեր կարելիութիւնները ի նկատի ունենալով, ի մասնաւորի մեր շրջանին առջեւ կը բանայ գործունէութեան նոր դաշտեր:

Բոլորիս ծանօթ են քաղաքական եւ տնտեսական դժնդակ պայմաններուն հետեւանքով Հայաստանի մտաւորականութեան եւ ստեղծագործող շրջանակին պարտադրուած վիճակը: Համազգայինը կրնայ իբրեւ հրատարակչական ընկերակցութիւն, յանձն առնել տպագրութիւնը եւ ցրւումը հայաստանեան նոր ստեղծագործութիւններու թէ՛ Հայաստանի եւ թէ սփիւռքի մէջ:

Համազգայինը կրնայ ստանձնել նաեւ արեւմտահայ հին թէ նոր մշակութային գանձին տարածման գործը Հայաստանի մէջ: Համայնավար կարգերու տակ, եօթանասուն տարի մեր ժողովուրդը չէ կարողացած խմել արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ մշակոյթի աղբիւրէն: Այդ կենսանորոգ աղբիւրը պէտք է Համազգայինի միջոցով հոսի դէպի հայրենի ժողովուրդը:

Աւելին, հոս թէ այլուր Համազգայինը պէտք է ստանձնէ արեւմտահայ լեզուի պաշտպանութեան պարտականութիւնը: Վտանգուած է արեւմտահայերէնը ոչ միայն սփիւռքահայութեան ուծացման, այլեւ անոր բնական պաշտպաններուն՝ գրագէտներուն ու գրասէրներուն, դպրոցներուն եւ մամուլին պարտազանցութեան պատճառաւ:

Այսօր արեւմտահայերէնը կը դիմագրաւէ նաեւ նոր մարտահրաւէրներ. նախ եւ առաջ կայ արեւելահայերէնի բաղդատմամբ անոր երկրորդական համարուելու եղելութիւնը: Արեւմտահայերէնով սնած գործիչը կ՛երթայ Հայաստան ու անմիջապէս կը սկսի արեւելահայերէն բարբառել . արեւմտահայերէնով եղած հարցազրոյցը Հայաստանի մէջ լոյս  կը տեսնէ արեւելահայերէնով ( վերջին օրինակը՝ Վահէ Օշականինը «Ասպարէզ»ի մէջ) եւ նոյնութեամբ կը փոխադրուի սփիւռքահայ մամուլին մէջ: Եւ ընդհակառակը, Հայաստանէն եկողը կը խօսի արեւելահայերէն եւ այդպէս ալ պէտք է որ ըլլայ, ու կը տպուի արեւելահայերէն: Բայց ոչ միայն այդ, այլ նաեւ արեւելահայերէնի մէջ մտած աղաւաղումներն իսկ, որոնք կու գան ռուսերէնի ճամբով ֆրանսերէնէն, սկսած են ներմուծուիլ արեւմտահայերէնին մէջ:

Արդեօք արեւելահայերէն խօսողները արեւմտահայերէն չե՞ն հասկնար: Չեմ կարծեր, իսկ եթէ չեն հասկնար, ժամանակը չէ՞ որ կարենան վարժուիլ անոր եւ վայելել մեր երկճիւղ լեզուի նաեւ այդ հարստութիւնը:

Համազգայինը պէտք է հրատարակէ գործերը անոնց, որոնք կը պահպանեն ըլլայ ինքնայատկութիւնը, ըլլայ հարազատութիւնը արեւելահայ թէ արեւմտահայ լեզուաճիւղերուն:

Ի հարկէ, ի վերջոյ, լեզուական երկու այդ ճիւղերը պիտի միանան իրարու, բայց այդ համադրումը պէտք է կատարուի երկու համազօր հոսանքներու միջեւ, բնական հոլովոյթով, հայրենի իր միացեալ հողերուն վրայ միախառն ապրող հայ ժողովուրդի գործածութեան ճամբով:

Միւս կողմէն սակայն, կարելի չէ՞ արդեօք յուսալ որ Համազգայինի ճիգերով այդ համակեցութեան եւ ի վերջոյ միացման նախաքայլերը առնուին մեր իսկ գաղութին մէջ, ուր արդէն իսկ բացառաբար կողք կողքի կ՛ապրին արեւելահայերէն ու արեւմտահայերէն խօսող հայ զանգուածներ:

 

ԽԾ.-  «Ասպարէզ»ի նախկին խմբագիր Քրիստափոր Բագրատունին այս ելոյթը ունեցած է Մշակոյթի Ամսուան առթիւ, Համազգայինի 25ամեակի տօնակա-տարութեան ընթացքին, որ տեղի ունեցած է Wilshire Ebel թատերասրահին մէջ:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top