Միացեալ Նահանգները Ատրպէյճանը Եւ Թուրքիան Ընդգրկած Է Կրօնական Ազատութիւնները Ամէնէն Կոպիտ Ձեւով Խախտողներու Ցանկին Վրայ

1227haroutsassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

1227haroutsassounian29 Ապրիլ 2019ին Միացեալ Նահանգներու Միջազգային կրօնական ազատութեան հարցերու յանձնախումբը (USCIRF) հրապարակեց իր ամէնամեայ զեկոյցը, որուն մէջ անիկա կը թուարկէ «աշխարհի մէջ կրօնական ազատութիւններու ամէնէն կոպիտ ձեւով խախտողները», եւ զարմանալի չէ, որ անոնց շարքին են Ատրպէյճան եւ Թուրքիա: Երկու պետութիւնները կը դասակարգուին՝ իբրեւ «Յատուկ մտահոգութեան երկիրներ»:

USCIRF-ը՝ իբրեւ անկախ, երկկուսակցական յանձնախումբ, խորհուրդներ կու տայ Միացեալ Նահանգներու նախագահին, Քոնկրեսին եւ արտաքին գործոց նախարարութեան՝ կրօնական ազատութեան միջազգային հարցերու մասին: USCIRF-ը իր տարեկան զեկոյցին մէջ կը նկարագրէ աշխարհի կրօնական ազատութիւններուն դէմ ուղղուած սպառնալիքները եւ խորհուրդ կու տայ արտաքին գործոց նախարարութեան՝ «յատուկ մտահոգութեամբ երկիրներ»ու նշանակման գծով «համակարգուած, շարունակական, կոպիտ խախտումներու մէջ» ներգրաւուած ըլլալու կամ հանդուրժելու համար:

Հակառակ Ատրպէյճանի ղեկավարներուն՝ իրենց երկրին մէջ «հանդուրժողականութեան» բազմաթիւ պնդումներուն եւ օտարերկրացի զանազան ռաբբիներու եւ բողոքական առաջնորդներու քարոզչութեան՝ USCIRF-ի զեկոյցը հաստատած է, որ «կառավարութիւնը կը շարունակէ վերահսկել կրօնական գործունէութիւնը՝ «Կրօնի ազատութեան մասին» 2009ի օրէնքի եւ վարչական ու քրէական օրէնսգիրքերու համապատասխան լրացումներու միջոցով, որոնք կրօնական համայնքներէ կը պահանջեն արձանագրուիլ կառավարութեան կողմէ եւ կը քրէականացնեն կրօնական չարձանագրուած ամբողջ գործունէութիւնը: Դրական նկատուած է ոչ մահմետական կրօնական չորս համայնքներու արձանագրութիւնը իշխանութեան կողմէ: Սակայն, տարուան ընթացքին, տեղական ոստիկանական ուժերը շարունակած են ոտնահարել, ստուգման այցեր կատարել, ձերբակալել եւ տուգանքի ենթարկել կրօնական համայնքները, որոնք չեն համապատասխաներ արձանագրութեան պահանջներուն եւ զանազան տեսակի սահմանափակումներ եղած են կրօնական գրականութեան հրատարակման, պահպանման եւ տարածման գործին մէջ, թէեւ համայնք մը զեկուցած է ոստիկանական ոտնձգութիւններու նուազելուն մասին: Տարուան ընթացքին բողոքականները, Եհովայի վկաները եւ մահմետական կարգ մը խմբաւորումներ թիրախ դարձած են, որովհետեւ մահմետական համայնքի քանի մը անդամներ ստիպուած եղած են դիմակայելու իշխանութիւններուն կողմէ լրացուցիչ վերահսկողութիւն. այդ անդամները կասկած ունին եւ երկրին մէջ կը փորձեն սահմանափակել Իրանի իշխանութեան ազդեցութիւնը կամ խմբակային գործունէութիւնը»:

Տարեկան զեկոյցին մէջ նաեւ նշուած է. «Ոչ կառավարական կազմակերպութիւններ պնդած են, որ կան մօտաւորապէս խիղճի ազատութեան 68 բանտարկեալներ, որոնցմէ շատեր Մահմետական միասնութեան շարժման (ՄՄՇ) անդամներ են եւ ձերբակալուած մնացած են Ատրպէյճանի մէջ կրօնական հիմքերով: 2018 տարեշրջանի ընթացքին շարունակուած են «համակարգային» եւ «տեղայատուկ» (endemic) խոշտանգումներու մասին պնդումները, յատկապէս, ՄՄՇի անդամներուն դէմ»:

Ատրպէյճանի բռնատիրական վարչակազմը կը վերահսկէ կրօնական խումբերու գործունէութիւնը՝ անոնցմէ պահանջելով արձանագրուիլ: USCIRF-ը կը հաղորդէ, որ անոնք, որոնք «կը մերժեն արձանագրուիլ կամ կը հրաժարին աստուածաբանական հիմքերով արձանագրուելէ, կը նկատուին «անօրինական» եւ կրնան ենթարկուիլ ոստիկանական ստուգման այցելութիւններու, կալանաւորման, ձերբակալութիւններու կամ տուգանքի»: Ատրպէյճանի մէջ գործող քանի մը քրիստոնէական խումբեր, ինչպէս՝ Մկրտչականները եւ Եհովայի վկաները «կը շարունակեն չկարենալ արձանագրուիլ»: Որոշ պարագաներու, կառավարութիւնը տարիներով կը ձգձգէ արձանագրութիւնը՝ անոնց դիմումներուն մէջ «թեքնիքական թերութիւններ»ու պատճառաբանութեամբ: Օրինակ, Եհովայի վկաները Գեանջա քաղաքին մէջ, 2010էն ի վեր դիմում կատարած են արձանագրութեան եւ մինչեւ այսօր չեն ստացած՝ Մայիս 2016ին ներկայացուցած իրենց վերջին դիմումին պատասխանը: Զաքաթալայէն դուրս՝ Ալիապատ գիւղին մէջ մկրտչականները նոյնպէս դիմած են արձանագրութեան եւ մերժուած են 1994ին: Անոնց ըսուած է, որ նոյնիսկ չեն կրնար հանդիպումներ ունենալ Սուրբ Ծննդեան տօները միասնաբար նշելու համար»…

«2014ին, Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանը նշած էր, որ օրէնքը «անսահմանափակ հայեցողական իշխանութիւն» կու տայ պաշտօնատար մարդոց՝ կրօնական գործունէութիւնը «անօրինական» սահմանելու եւ դատապարտելու համար։ 2018ին Ատրպէյճան իր համընդհանուր պարբերական զեկոյցը ներկայացուցած է ՄԱԿի մէջ: Շարք մը երկիրներ մտահոգութիւն յայտնած են՝ Ատրպէյճանի մէջ կրօնական ազատութիւններու վերաբերեալ տիրող պայմաններուն մասին, ինչպիսիք են՝ պարտադիր արձանագրութեան պահանջները, սահմանափակումները՝ ոչ աւանդական կրօնական համայնքներու նկատմամբ եւ, ընդհանուր առմամբ, կրօնական խումբերու ունակութիւնը մասնաւոր եւ հանրային գործունէութիւն ծաւալելու համար, եւ իրենց հաւատքին համար բանտարկուած եւ խոշտանգուած անհատները: Բացի այդ, քաղաքացիական հասարակութեան կազմակերպութիւնները եւս նմանօրինակ տեղեկութիւններ եւ առաջարկներ ներկայացուցած են Ատրպէյճանի մէջ կրօնական ազատութիւններու մտահոգութիւններու մասին», կ՛ըսուի USCIRF-ի զեկոյցին մէջ:

Զարմանալի է, որ Ատրպէյճանի մէջ նոյնիսկ Սուրբ Քուրան ունենալը կրնայ անօրինական համարուիլ: «Փետրուար 2018ին, Մահմետական միասնութեան շարժման առաջնորդ եւ Շիի մահմետական աստուածաբան Թալեհ Պաղիրով (որ ծանօթ է նաեւ Պակիրզատէ մականունով) ստացաւ լրացուցիչ հինգ ամսուան պատիժ՝ պահելուն համար փոքր չափի սկաւառակներ, որոնք կը պարունակէին Քուրանէն հատուածներ եւ ձայնագրութիւններ», կը գրէ USCIRF-ը:

Մէկ այլ կրօնական լուրջ խախտում է սրբատեղիներու փակումը: «2018ին տակաւին փակ կը մնան այն մզկիթները, զորս կառավարութիւնը տարիներ առաջ փակած էր վերանորոգման պատրուակով եւ անոնց վերանորոգման կամ վերաբացման մասին պաշտօնական ժամկէտներ չեն նշուած: Փակումը քննադատողները կը կարծեն, որ ասիկա «արմատական» նկատուող մահմետականները թիրախաւորելու նպատակով կատարուած՝ կառավարութեան ջանքերուն մէկ մասն է: Հին Պաքուի մէջ գտնուող Աշուր մզկիթը, որ նաեւ ծանօթ է իբրեւ լեզկիներու մզկիթ, փակուած է Յուլիս 2016ին, հակառակ տեղական մահմետական համայնքի բողոքներուն, երբ մտահոգութիւն կը յայտնէին, որ վերանորոգումը կառավարութեան կողմէ համայնքը ցրուելու նպատակով կատարուած փորձերուն մէկ մասն է: Հաշուետու ժամանակահատուածի վերջաւորութեան, մզկիթը տակաւին փակ էր: Տարուան ընթացքին, Պաքուի եւ այլ շրջաններու մէջ բազմաթիւ այլ «ոչ աւանդական» մզկիթներ շարունակեցին ենթարկուիլ ստուգման այցելութիւններու եւ փակման, անոնց շարքին՝ Նաքշպանտիի սուֆի համայնքին հետ կապ ունեցող մզկիթը: Ապրիլ 2018ին աւարտեցաւ Հաճի Ճաւատ մզկիթի նոր շէնքին շինարարութիւնը: Նախկին մզկիթը քանդած էին Յուլիս 2017ին տեղի ունեցած ցոյցերուն ընթացքին», կ՛ըսուի USCIRF-ի զեկոյցին մէջ:

Զեկոյցը նաեւ կը լուսաբանէ ստուգման այցելութիւնները տուներու եւ կեդրոններու, ուր կառավարութեան կողմէ կրօնական ծառայութիւններ կ՛իրականացուին չարձանագրուած խումբերու գծով: Զեկոյցին մէջ կը յիշատակուին Արեւելեան Հոգեգալստեան եկեղեցւոյ եւ Եհովայի վկաներու անդամներու նկատմամբ ոտնձգութիւնները: Աւելին. Եհովայի վկաներու քանի մը անդամներ հետապնդուած են զինուորական ծառայութեան առարկութեան համար, հակառակ Ատրպէյճանի սահմանադրութեան այն դրոյթին, որ թոյլ կու տայ այլընտրանքային ծառայութիւն կատարել խիղճի հիմնաւորումով:

Վերջապէս, Ալիեւի կառավարութիւնը գրաւած է կրօնական բոլոր նիւթերը, որոնք չեն հաստատուած մինչեւ արտադրուիլը կամ Ատրպէյճան ներածուիլը: Ըստ USCIRF-ի՝ «Կրօնական գրականութեան վաճառքը եւ տարածումը կրնան իրականացուիլ միայն նախապէս հաստատուած խանութներու կամ վայրերու մէջ»:

Յառաջիկայ շաբաթ պիտի լուսաբանենք Թուրքիոյ մէջ կրօնական ազատութիւններու խախտումները:

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top