Թուրքիոյ Անդամակցութիւնը ՆԱԹՕի Կրնայ Շուտով Աւարտիլ…

1227haroutsassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

 

1227haroutsassounianՄիացեալ Նահանգներու պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնակատար Փեթրիք Շենըհեն 6 Յունիս 2019ին կոշտ նամակ յղեց իր գործընկերոջ՝ Թուրքիոյ պաշտպանութեան նախարար Հուլուսի Աքարին: Շենըհեն սպառնացած է վերջ դնել Թուրքիոյ մասնակցութեան Միացեալ Նահանգներու օդուժի ամէնէն յառաջատար «F-35» կործանիչներու ծրագիրին եւ պատժամիջոցներ կիրառել, եթէ Թուրքիա շարունակէ յամառիլ յաջորդ ամիս Ռուսիայէն «S-400» հրթիռներու ձեռքբերման հարցով: Ռուսական հրթիռները անհամատեղելի են ՆԱԹՕի զինական համակարգին եւ վտանգի կ՛ենթարկեն «F-35» կործանիչներու աշխատանքը, այսպիսով սպառնալով Միացեալ Նահանգներու ազգային ապահովութեան:

Թուրքիոյ նախագահ Էրտողան բազմիցս մերժած է Միացեալ Նահանգներու բողոքները եւ պնդած՝ ռուսական հրթիռներ ձեռք բերելու վրայ, որոնց համար Թուրքիա 2.5 միլիառ տոլարի վարկային համաձայնագիր ստորագրած է Ռուսիոյ հետ: Քանի մը թուրք զինուորականներ արդէն կը սորվին Ռուսիոյ մէջ, թէ ինչպէ՞ս պէտք է աշխատցնեն նոր հրթիռները: Միեւնոյն ժամանակ, Միացեալ Նահանգները Թուրքիոյ տեղեկացուցած է, որ թուրք օդաչուները, որոնք քանի մը ամիսէ ի վեր «F-35» կործանիչներու վերապատրաստման դասընթացքներու կը հետեւէին Միացեալ Նահանգներու մէջ, պէտք է երկրէն հեռանան 31 Յուլիս 2019ին:

Պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնակատար Շենըհեն նամակը ցնցում յառաջացուց Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութիւնը եւ ապահովութիւնը կառավարող շրջանակներուն մէջ, որովհետեւ Թուրքիա տակաւին չի գիտեր, թէ «ինչպէս պատասխանէ», ըսաւ ապահովութեան գծով բարձրաստիճան թուրք պաշտօնեայ մը «Ալ Մոնիթոր»ին։ Միաժամանակ, Թուրքիա վճարած է աւելի քան մէկ միլիառ տոլար՝ 100 հատ «F-35» կործանիչներ ձեռք բերելու համար: Նախագահ Էրտողան յայտարարեց, որ Միացեալ Նահանգներէն կը պահանջէ վերադարձնել այդ գումարը: Աւելին, Թուրքիա՝ իբրեւ «F-35» ծրագիրի գործընկեր, կ՛արտադրէ կործանիչներու որոշ մասեր, որոնք այլեւս չեն ստացուիր Թուրքիայէն:

Շենըհեն գրած է Թուրքիոյ պաշտպանութեան նախարարին. ««F-35ի» նկատմամբ ձեռնարկուած բոլոր գործողութիւնները հիմնուած են վտանգներու վրայ, կապուած «S-400»ներու առկայութեան հետ Թուրքիոյ մէջ, եւ անոնք անջատ են Ռուսիոյ առնչուող «Պատժամիջոցներու միջոցով Ամերիկայի հակառակորդներուն հակազդելու մասին» օրէնքի (CAATSA) պատժամիջոցներէն: Միացեալ Նահանգներու քոնկրեսը վճռականօրէն տրամադրուած է տեսնել CAATSA-ի պատժամիջոցներու կիրառումը Թուրքիոյ նկատմամբ, եթէ Թուրքիա ձեռք բերէ «S-400»: Բացի «F-35»ի նման ծրագիրներու ապահովութեան սպառնալիքէն, Թուրքիոյ կողմէ «S-400»ի գնումը կը խոչընդոտէ ձեր երկրին հնարաւորութիւնը՝ ամրապնդելու կամ պահպանելու համագործակցութիւնը Միացեալ Նահանգներու եւ ՆԱԹՕի հետ, յանգեցնելով Թուրքիոյ ռազմավարական եւ տնտեսական չափազանց կախուածութեան Ռուսիայէն եւ խոչընդոտելու Թուրքիոյ հզօր պաշտպանական արդիւնաբերութեան եւ տնտեսական զարգացման յաւակնոտ նպատակները: Այս ուղիով երթալը կը յանգեցնէ աշխատատեղերու, համախառն ներքին արդիւնքի եւ միջազգային առեւտուրի կորուստի: Նախագահ Թրամփ պատրաստակամ է երկկողմմանի առեւտուրի ծաւալները 20 միլիառ տոլարէն հասցնելու աւելի քան 75 միլիառի, սակայն այդ կրնայ դժուար ըլլալ, եթէ Միացեալ Նահանգները կիրարկէ CAATSA-ի պատժամիջոցները»:

14 Յունիս 2019ին, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Մեւլուտ Չաւուշօղլու սպառնաց, որ Թուրքիա կը հակադարձէ Միացեալ Նահանգներու պատժամիջոցներուն։ «Երկիր մը չի կրնար ցուցմունքներ տալ ուրիշ երկրի մը, թէ ինչպէս պէտք է վարուի: Միացեալ Նահանգները պէտք է հրաժարի այս վարքագիծէն: Բոլորը մտահոգուած են այս առնչութեամբ: Անիկա որքա՞ն հեռու կրնայ երթալ: Եթէ Միացեալ Նահանգները քայլերու ձեռնարկէ մեր դէմ, մենք ստիպուած կ՛ըլլանք համարժէք քայլերու ձեռնարկելու». յայտարարեց Չաւուշօղլու NTV պատկերասփիւռի ալիքին տուած իր հարցազրոյցին ընթացքին:

Որո՞նք են յաջորդ քայլերը: Էրտողան սորված է նախորդ փորձէն, որ Թրամփ միշտ չէ, որ մտիկ կ՛ընէ կառավարութեան կամ քոնկրեսի անդամներուն: Էրտողան հեռաձայնային քանի մը զրոյց ունեցած է, որպէսզի համոզէ Թրամփը ստեղծելու համատեղ հետազօտական խումբ՝ Թուրքիոյ համար ժամանակ շահելու նպատակով: Այդ ժամանակամիջոցին, բնականօրէն կամ արհեստականօրէն ստեղծուած համաշխարհային իրադարձութիւնները կրնան փոխել ներկայ իրավիճակը: Միացեալ Նահանգներու եւ Թուրքիոյ նախագահները կը նախատեսեն հանդիպիլ Յունիսի վերջը Թոքիոյի մէջ տեղի ունենալիք «G-20» գագաթնաժողովին ընթացքին: Ասիկա կ՛ըլլայ Էրտողանի վերջին առիթը՝ համոզելու Թրամփը, որ փոխէ իր որոշումը՝ Յուլիսին ռուսական հրթիռներ ձեռք բերելու գծով:

Եթէ Էրտողան չկարենայ փոխել Թրամփի միտքը, ան յառաջ կ՛երթայ եւ ձեռք կը բերէ ռուսական հրթիռներ՝ խուսափելու համար Միացեալ Նահանգներու կողմէ նուաստացումներէ: Սակայն, ասիկա միայն սկիզբ կը դնէ աւելի մեծ հակամարտութեան…: Միացեալ Նահանգները պատժամիջոցներ կը կիրարկէ Թուրքիոյ նկատմամբ՝ լրջօրէն վնասելով անոր տնտեսութեան: Էրտողան կրնայ հակադարձել՝ արգիլելով Ինճիրլիքի ռազմակայանին օգտագործումը Թուրքիոյ մէջ: Այնուհետեւ Միացեալ Նահանգները պէտք է տեղափոխէ իր կործանիչները Յորդանան (ինչպէս Գերմանիա ըրաւ), Յունաստան (ՆԱԹՕի անդամ) կամ Կիպրոս:

Հարուածներու եւ հակահարուածներու այս արատաւոր շրջանը կրնայ աւարտիլ կամ ՆԱԹՕէն Թուրքիոյ հեռանալով կամ ՆԱԹՕի որոշումով՝ Թուրքիան հեռացնելով:

Թուրքիոյ հեռացումը ՆԱԹՕէն քայլ մըն է, որ շատոնց կը նախատեսուէր, այն ժամանակուընէ, երբ Էրտողան կը գործէր ՆԱԹՕի համաձայնագիրի տառին եւ ոգիին հակառակ: Թէեւ Թուրքիոյ հեռացումը ՆԱԹՕէն լուրջ որոշում է, յղի՝ ծանր հետեւանքներով, Էրտողան ՆԱԹՕի նկատմամբ Թուրքիոյ պարտաւորութիւններու բազմիցս խախտման պատճառ կը հանդիսանայ՝ անտեսելով անոր բոլոր նախազգուշացումները:

Այս դրութեան ակնյայտ յաղթողը պիտի ըլլայ Ռուսիա, որ կրնայ յաջողութեան հասնիլ ՆԱԹՕի թուլացման գործին մէջ՝ հեռացնելով Թուրքիան, որ զինուորական ծառայողներու թիւով ՆԱԹՕի երկրորդ ամէնէն մեծ անդամն է, միաժամանակ, հրթիռներու վաճառքէն ձեռք բերելով խիստ անհրաժեշտ եկամուտ իր փլուզուած տնտեսութեան համար:

Սակայն Ռուսիոյ յաջողութիւնը կրնայ կարճատեւ ըլլալ: Այն պահուն, երբ աշխարհաքաղաքական հակասութիւն յառաջանայ Ռուսիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ, նոր կազմուած սիրոյ տօնախմբութիւնը կ՛աւարտի՝ վերջ դնելով Թուրքիոյ լարախաղացային շարժումներուն Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ եւ լքուած ըլլալով երկուքին կողմէ…

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top