Երկու Անվերջանալի Երեւոյթներ Կեանքի

Church2

ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԵՒ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ ԴԷՄ ԱՌ ԴԷՄ

 

ԳՐԻԳՈՐ ԵՊՍ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

Church2Բոլորիս համար յստակ է, որ իւրաքանչիւր սկիզբ ունի իր աւարտը: Մարդկային կեանքը այս խօսքին բարացուցիչ է, որովհետեւ յանկարծ մահուամբ կը դադրի անիկա, սուգի մատնելով մնացողները: Մարդիկ կը սկսին լալ ու ողբալ իրենց հանգուցեալ հարազատին կամ բարեկամին մահը սգալով, երբեմն յուսահատութեան գիրկը կ՛իյնան եւ անհակակշռելի արարքներ կը գործեն, մինչեւ իսկ անձնասպանական միտքեր որոճալով:

Հայոց պատմութենէն սորված ենք Արտաշէս թագաւորի մահուան տխուր առիթով ստեղծուած ընդհանուր յուսահատութիւնը ժողովուրդին մօտ եւ անչափելի ողբը զայն սիրողներու, որոնք նոյնիսկ անոր յուղարկաւորութեան թափօրին մէջ կ՛իյնային կարեվէր, անձնասպան ըլլալով իրենց սիրելի թագաւորին համար: Այս ընդհանուր կացութեան մէջ, իր ապագայ թագաւորական իշխանութեամբ մտահոգ անոր որդին՝ Արտաւազդը, հօր անէքծը պիտի կրէր, որովհետեւ արքայազնը համարձակեր էր ըսել, թէ մահացողին ետեւէն եթէ այսքան մարդիկ անձնասպան ըլլան, «ես ո՞ւմ թագաւորեցից…»: Սակայն մնացողներուն կեանքը պիտի շարունակուէր, եւ փաստօրէն շարունակուեցաւ մինչեւ այսօր, ու պիտի շարունակուի դեռ մինչեւ վերջ: Իւրաքանչիւրը իր ատենին հրաժեշտ պիտի տայ այս կեանքին եւ անցնի անդենականին:

Կը պատմուի թէ կար անձնաւորութիւն մը, որ չէր հաւատար մահուան: Հոգեւորական բարեկամներ միշտ կը յորդորէին զինք, ըսելով որ եթէ օր մը կանչուիս՝ անկախ քու կամքէդ՝ հրաժեշտ պիտի տաս այս կեանքին: Սակայն ենթական մերժելով կը մերժէր նման իրականութիւն իր ապագային առնչուած: Կը պատահի, որ օր մը սափրիչի աթոռին վրայ նստած, երեսը ածիլել կու տար ան: Ձախ երեսը հազիւ աւարտած, երբ սափրիչը կ՛ըսէ որ միւս երեսը դարձնէ, մարդը ոտքի կը կանգնի եւ կ՛ուզէ դուրս գալ խանութէն: Սափրիչը կը խնդրէ որ մի քանի վայրկեան եւս համբերէ, մինչեւ գէթ գործը աւարտէ, սակայն սափրուողը կ՛ըսէ. «Զիս կը կանչեն»: Ո՞վ կը կանչէ, ո՞ւր կը կանչեն, ինչո՞ւ կը կանչեն հարցումները հարցնելու սեղմ վայրկեաններուն կը յաջորդէ, կէս երեսը սափրուած մարդուն դուրս գալը սափրիչին խանութէն եւ  դրան առջեւ անոր իյնալն ու մահանալը…: Ուրեմն «երբ կանչեն», ինչ վիճակի մէջ ալ գտնուիս, պիտի հնազանդիս ու երթաս կանչուած տեղդ՝ մահուան գիրկը:

Մահուան այսքան յստակ հասցէ ունենալէն տարբեր են կեանքի մէջ պատահող դէպքերը, որոնց անակնկալ տեսակները կը ցնցեն մեր ամբողջ էութիւնը: Բացի մահուան անդառնալի կորուստէն, այս կեանքին մէջ մեզի սարսուռ պատճառողները փորձանքներն են: Չենք գիտեր ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս կամ ինչո՞ւ անոնք կը պատահին մեր կեանքին մէջ, բռնելով ուղղակի մեր օձիքէն:

Փորձանքները մեզմէ ժամադրութիւն չեն առներ, ինչքան ալ պաշտօնական մարդիկ ըլլանք, կամ մեր կեանքը որքան ալ կազմակերպած կամ դասաւորած ըլլանք, անոնք առանց ժամադրութեան եւ նոյնիսկ առանց մեր դուռը թակելու ներս կը մտնեն ու մեզ կը բռնեն ուղղակի մեր օձիքէն: Երբեմն ինչքա՛ն դժուարութեամբ մուտք կը գործենք բարձրաստիճան անձնաւորութիւններու գրասենեակը կամ կառավարական նոյնիսկ երկրորդական մակարդակի պաշտօնեայի մը կը մօտենանք յարգանքով, որպէսզի կարողանանք մեր առջեւ ծառացած խնդրի մը լուծում բերել:

Փորձանքները վերոյիշեալ պաշտօնականութիւններէն շա՜տ հեռու են: Անոնք բնաւ կարեւորութիւն չեն ընծայեր մէկու մը պաշտօնին կամ հանգամանքին, ունեցած հարստութեան կամ չքաւորութեան: Անոնք բոլորին նկատմամբ միեւնոյն դիրքորոշումը կը ցուցաբերեն եթէ որոշած ըլլան անպայման փորձութեան մատնել այս կամ այն անձնաւորութիւնը:

Ո՞վ չի գիտեր, որ փորձանքները անպակաս են այս կեանքին մէջ: Ուրեմն ահա՛ առաջին երեւոյթը, որ անվերջանալի է: Փորձանքները ամէն վայրկեան եւ ամէն երկվայրկեան կրնան յայտնուիլ այս կամ այն մարդու կեանքին մէջ: Ճիշդ է, այսինչ մարդուն մահով անոր կեանքին համար վերջ կը գտնեն փորձանքները, սակայն ուրիշի մը կեանքին մէջ կը յայտնուին եւ այսպէս՝ անվերջանալիօրէն մէկ մարդու կեանքէն միւսին կ՛անցնին: Երբեմն միեւնոյն փորձանքը կը պատահի տարբեր ժամանակներու մէջ ապրած մարդոց: Օրինակ ինքնաշարժի արկած եւ անդամալուծութիւն: Տարբեր սերունդներու պատկանող մարդոց կեանքին մէջ պատահած փորձանքներ են:

Փորձանքներուն անվերջանալիութիւնը, այսինքն սերունդէ-սերունդ փոխադրութիւնը մարդու կամքէն անկախ, ինքնին պատճառ կը դառնայ երկրորդ անվերջանալի երեւոյթին, որն է՝ խրատը:

Խրատ տուող մարդու կարելի է աւելի շատ հանդիպիլ, քան՝ գործող մարդու: Մարդիկ պատասխանատու ըլլան կամ ոչ, ծնող ըլլան կամ սովորական անցորդ, դաստիարակ կամ դպրոցի պահակ, միշտ պատրաստ են խրատ տալու: Ամէնէն շատ բաշխուող եւ ընդհանրապէս չգնուող «ապրանք»ը խրատն է:

Խրատն ալ չսպառող «ապրանք» է: Բաշխուած ժամանակ իսկ կը բազմապատկուի անիկա ու ինչքան դատարկես այն պարկը որուն մէջ լեցուած են խրատները, միշտ կը տեսնես որ հոն դեռ ատկէ կայ բաւարար չափով…: Ուրեմն խրատն ալ այն անվերջանալի երեւոյթն է կեանքի, որ կը հետեւի ուղղակի փորձանքին: Փորձանքի մատնուած մարդը, որ դեռ տուեալ դէպքի ցնցումին խոր ազդեցութեան տակ կը գտնուի, յանկարծ կը սկսի «քարոզախօսութիւն» ունկնդրել, իրեն պատահած դէպքի ընթացքին իր չկարողացած արարքները գործադրելու ձեւերուն մասին, որոնց շնորհիւ իբրեւ թէ կրնար փրկուիլ պատահած դժբախտութենէն: Զարմանալի է նաեւ այն, որ խրատատուն երբեմն նման դէպքի կրնայ երբեք հանդիպած չըլլալ իր կեանքին ընթացքին, սակայն տեսնելով իր բարեկամը, որ նման դէպքի մը զոհ եղած է, լիաթոք կը խրատէ զայն, իր հեղինակաւոր տեսակէտները արտայայտելով:

Երկու անվերջանալի երեւոյթները այս կեանքի՝ փորձանքը եւ խրատը, նոր սերունդին համար մարտահրաւէրներ են: Թէ ո՞ր մէկը միւսին կը հետեւի… պարզ է, որ խրատը պէտք է հետեւի փորձանքին, այլապէս ջուրը չտեսած բոպիկնալը անմիտ նախապատրաստութիւն կը համարուի: Սակայն, տարեց սերունդին մօտեցումը ամբողջութեամբ տարբեր էր ներկայ դարու զարգացած սերունդի մտածելակերպէն: Նախկին սերունդին պատկանողները իրենց խրատատուութեամբ կը փորձէին կանխել նոր սերունդին փորձանքները, միշտ հիմնուած իրենց փորձառութեան վրայ: Սակայն այսօր ո՞վ այդքան կարեւորութիւն կու տայ փորձառութեան: Իւրաքանչիւրը պատրաստ է իյնալ ապա սորվիլ, քան թէ լսել, սորվիլ եւ ուրիշին փորձառութիւնը օգտագործելով շարունակել իր գործունէութիւնը:

Կեանքի այս երկու անվերջանալի երեւոյթները՝ փորձանքն ու խրատը, մեր անբաժան ընկերներն են, մեր կեանքին ամբողջ տեւողութեան: Մէկը իր թակարդին մէջ պիտի ձգէ մեզ, իսկ երկրորդը փրկութեան ձեռք պիտի երկարէ, գէթ երկրորդ անգամ նոյն թակարդին մէջ չիյնալու, կամ նոյնիսկ մեր իյնալը յայտարարելով, ուրիշներուն նոյն թակարդին մէջ բռնուիլը կանխարգիլելու:

Անվերջանալի այս երկու երեւոյթներուն հետ չափաւոր հեռաւորութիւն պահելը իմաստութիւն է, այլապէս անոնց մասին կանխաւ մտածելն ու ըստ այնմ դիրքորոշուիլը՝ ժամավաճառութիւն է:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top