«Վո՞վա»

hrag

1120hragpapazian

ՀՐԱԿ ՓԱՓԱԶԵԱՆ

 

Համշէնցիներու հետ առաջին շփումս վերացական էր՝ «Վովա» ձայնասկաւառակի միջոցով: «Վովա»ն 2005ին թողարկուած երաժշտական ալպոմ մըն է, որ կը պարունակէ տասներեք երգեր ու երկու պարային մեղեդիներ, բոլորն ալ համշէնական: Ազգագրական երաժշտութեան լաւ օրինակ մըն է անիկա. թէ՛ լեզուն (մեծ մասամբ), թէ՛ քերթուածները, թէ՛ երաժշտութիւնը եւ թէ խումբին հիմնական երաժիշտները Համշէնէն սերած են: Անիկա ձեռքս անցած էր 2006նին, շնորհիւ դասընկերոջս, երբ դեռ Պէյրութի մէջ դպրոցական էի: Ինքն ալ իր կարգին ստացած էր Երեւանի մէջ բնակող իր քեռիէն, որ հրաւիրած էր նոյն «Վովա» խումբը այնտեղ՝ համերգ ունենալու: Համշէնի շուրջ հետաքրքրութեան զարգացման առաջին տարիներն էին:

«Ասոնք հին իսլամացած հայեր են, որ դեռ արեւմտահայաստան կ՛ապրին, բայց իրենց գիւղերը, երգերը եւ մշակոյթը ունին: Լեզունին ալ հայերէնի հին բարբառ մըն է: «Ա՛ռ, մտիկ ըրէ՛, շատ աղուոր է», ըսաւ ընկերս եւ երկարեց սկաւառակը. վրան կարդացի «Vo-va», եւ խիստ հետաքրքրուած՝ մտածեցի, թէ որո՞նք են այդ համշէնցիները: «Վովա»ն ալ «Ո՞վ է»ն է, բացատրեց ընկերս: «Ով է»-«Ով ա»-«Վովա»:

Հարցումը մնաց միտքիս մէջ  քանի մը տարիներ, որոնց ընթացքին շարունակեցի լսել Համշէնի երաժշտութիւնը, կարդացի յօդուածներ կամ հարցազրոյցներ, եւ, ամէնէն աւելի, երազեցի Համշէն երթալու մասին:

Վերջապէս, 2013ի ամրան, երկու ընկերներու հետ մեր շրջագայութեան ընթացքին, պատմական Կարինէն (Էրզրում) հանրակառքով ճամբայ ելանք դէպի մշտադալար Համշէն:

Չոր լեռնային աշխարհագրութիւնը հետզհետէ կը զիջէր խոնաւութեան ու կանաչին: Անտառներ, անտառներ, անտառներ…: Նախորդ ժամերու շիջող արեւուն փոխարէն՝ հիմա կար զով ու մաքուր օդ մը, որ կը հպէր պատուհանէն կախուած իմ գլխուն. լեռնանցքներու կանաչ պատերը շուքի տակ կ՛առնէին զայն:

Ի տարբերութիւն հայաթափ Կարինին, Համշէնը, ուր կ՛ուղուէի այդ պահուն, երեւակայութեանս մէջ աւելի հայկական էր ու, թէկուզ մասամբ խաբուսիկօրէն, աւելի հայաբնակ: Ուստի, օտարացած-կորստեալ միջավայրէ մը դէպի կարծես հարազատ ու ջերմ միջավայր անցում մըն ալ էր միջլեռնային այդ ուղեւորութիւնը ինծի համար: Հետեւաբար, ոչ միայն մարմինս, այլ նաեւ այդ ժամանակ դեռ ռոմանթիք սիրտս ալ կը հովանար համշէնեան լեռներ բարձրանալով:

Քիչ-քիչ հասանք գիւղեր, զորս պարզապէս բնակավայր կոչելը աւելի ճիշդ պիտի ըլլար: Ո՛չ, խանութներ, ո՛չ հրապարակ, ոչ փողոց, այլ սոսկ փայտաշէն տուներ՝ կառուցուած լերան զառիթափին, մէկը միւսէն 50-100 մեթր հեռաւորութեան վրայ: Մօտեցանք մէկուն, որ ծանօթ էր մեզի ուղեկցողին: Ներկայացանք՝ հայեր եւ արժանացանք ջերմագոյն ընդունելութեան. տեղական թէյ, զովացուցիչ, պտուղ ու խմորեղէն…: Շնորհիւ բազմիցս Հայաստան գացած ըլլալուն, տանտէրը ունենայ արեւելահայերէն կը խառնէր իր Համշէնի բարբառին, այդպիսով մեզի համար աւելի հասկնալի դարձնելով զայն: «Հայիք, հայիք» («Հայ ենք, հայ ենք»), հաճոյանալու միտումով կ՛ըսէր ան, եւ աւելի՛ն. «այս բարձունքին վրայ բոլորը մեր ցեղախումբէն են, բոլորն ալ հայ են», կ՛աւելցնէր բրդոտ թեւի շարժումով մը այդ «Հայաստան»ը գծելով:

Երկօրեայ այդ այցիս ընթացքին յարաբերութիւն այդ ընտանիքին, մէկ այլ համագիւղացի ընտանիքի, եւ յետոյ Հոփայի մէջ մէկ մարդու հետ միայն: Բոլորին հետ ալ կարճ ու մակերեսային հանդիպումներ էին: Բոլորն ալ՝ իբրեւ հայեր կը ներկայանային, առաւել կամ պակաս ինքնավստահութեամբ: Եթէ հիմնուէինք այս հանդիպումներուն վրայ, «Վո՞վա» հարցումը հաւանաբար «Հայն ա» պատասխանը կը ստանար:

Բայց այդ սահմանափակ մօտեցում պիտի ըլլար հարցին: Ոչ միայն թրքերէն չէի գիտեր ու ժամանակս շատ կարճ էր, այլ նաեւ մեզ ուղորդող մեր ծանօթը յատուկ կը տանէր այն մարդոց մօտ, որոնք իրենք զիրենք կը համարէին հայեր:

Ուստի «Վո՞վա» հարցումը կը մնար հարցում:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top