Եւրոպական Միութիւնը Եւ Միացեալ Նահանգները Կը Պատժեն Թուրքիան՝ Երկու Տարբեր Խախտումներու Համար

1227haroutsassounian

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

1227haroutsassounianԱնորոշութեամբ եւ հակասութեամբ յատկանշուող քանի մը ամիսներ ետք, թէ՛ Եւրոպական  Միութիւնը (ԵՄ), թէ՛ Միացեալ Նահանգները նոյն շաբթուան ընթացքին որոշեցին պատժել Թուրքիան՝ երկու տարբեր խախտումներու համար:

«Ըսոշիէյթըտ Փրէս» գործակալութիւնը 16 Յուլիսին հաղորդեց, որ Եւրպական Միութեան արտաքին գործոց նախարարները «հաստատեցին պատժամիջոցներ Թուրքիոյ դէմ՝ կազի հորատման աշխատանքներ կատարելուն համար այն ջուրերուն մէջ, ուր Եւրպական Միութեան անդամ Կիպրոսը ունի տնտեսական իւրայատուկ իրաւունքներ: Անոնք յայտարարեցին, որ կը կասեցնեն օդային փոխադրումներու մասին համաձայնագիրին բանակցութիւնները, ինչպէս նաեւ բարձր մակարդակի Թուրքիա-Եւրպական Միութիւն երկխօսութիւնները եւ կոչ կ՛ընեն Եւրոպական ներդրումային դրամատան՝ վերանայելու իր վարկաւորումը» Թուրքիոյ:

Եւրպական Միութեան արտաքին գործոց նախարարները դժգոհեցան, որ «հակառակ  Եւրոպական Միութեան բազմաթիւ կոչերուն՝ դադրեցնելու անօրինական գործունէութիւնը Միջերկրական ծովու արեւելեան հատուածին մէջ, Թուրքիա շարունակեց իր հորատման աշխատանքները Կիպրոսի արեւմտեան մասին մէջ եւ սկսաւ երկրորդ հորատման աշխատանքին՝ Կիպրոսի հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ, կիպրական տարածքային ջուրերուն մէջ»:

Անգարայի իշխանութիւնները, թրքական յատուկ ամբարտաւանութեամբ՝ Եւրպական Միութեան որոշումը «անպէտք» անուանեցին: Աւելին, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Մեւլութ Չաւուշօղլու յայտարարեց. «Մենք երեք նաւ ունինք Միջերկրական ծովու արեւելեան հատուածին մէջ, պիտի ղրկենք չորրորդը»:

Եւրոպական Միութեան արտաքին գործոց նախարարները զգուշացուցին, որ Թուրքիոյ նկատմամբ պիտի կիրարկուին լրացուցիչ պատժամիջոցներ, եթէ Թուրքիա չհրաժարի Կիպրոսի շուրջ ծաւալող անօրինական հորատման աշխատանքներէն:

Նոյն ժամանակ, ամիսներու ան-վճռականութենէ ետք, նախագահ Թրամփ վերջապէս որոշեց արգիլել Թուրքիոյ՝ ձեռք բերել Միացեալ Նահանգներու նորագոյն F-35 կործանիչները, հակառակ անոր, որ Թուրքիա արդէն վճարած էր մէկ միլիառ տոլար՝ 116 կործանիչ ստանալու համար եւ մասնակցած ինքնաթիռի որոշ մասերու արտադրութեան ծրագիրին, որուն դադրեցման իբրեւ հետեւանք՝ Թուրքիոյ պաշտպանական արդիւնաբերութեան կը հասցուի մօտաւորապէս 10 միլիառ տոլարի վնաս:

Քանի մը առիթներով Թրամփ արդարացուցած էր Թուրքիոյ կողմէ ռուսական S-400 հրթիռներու ձեռքբերումը՝ սխալմամբ մեղադրելով Օպամայի վարչակազմը, որ ամերիկեան «Փեթրիըթ» հրթիռները Թուրքիոյ ծախելու գաղափարէն հրաժարած էր: Իրականութեան մէջ,  Թուրքիան է, որ չէր ընդունած Միացեալ Նահանգներու առաջարկած վաճառքի պայմանները:

Միւս կողմէ, Թրամփ գովեստի շռայլ խօսքեր կ՛ըսէր Թուրքիոյ նախագահ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողանի հասցէին այն պահուն, երբ ՆԱԹՕի ղեկավարները, Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը եւ ապահովութեան պաշտօնեաները նախազգուշացուցած էին Թրամփը, որ Թուրքիոյ F-35ներու վաճառքը կրնայ վտանգել ինքնաթիռներու մասին գաղտնի համաձայնութիւնը եւ խախտել ՆԱԹՕի զինական համակարգին հետ ռուսական հրթիռներու գործնական միացումը:

Նկատի ունենալով Միացեալ Նահանգներու ազգային ապահովութեան ակնյայտ սպառնալիքները, Թուրքիոյ՝ ռուսական հիթիռներ ստանալու հարցին վերաբերեալ, Թրամփ այլընտրանք չունէր, եթէ ոչ չեղեալ համարել F-35 ինքնաթիռները Թուրքիոյ ծախելու համաձայնագիրը: Հակառակ պարագային, Թրամփ կը յայտնուէր ծիծաղելի իրավիճակի մը մէջ՝ կիրարկելով «Առաջինը Թուրքիան», այլ ոչ թէ իր սիրելի՝ «Առաջինը Ամերիկան» կարգախօսը:

17 Յուլիսին, Սպիտակ Տունը յայտարարեց, որ «F-35ը չի կրնար տեղ գտնել ռուսական հետախուզական տուեալներու հաւաքագրման ծրագիրին մէջ, որ կ՛օգտագործուի Ռուսիոյ նորագոյն կարելիութիւնները հասկնալու համար»: Կը նշուէր, որ Թուրքիոյ կողմէ ռուսական S-400 հակաօդային պաշտպանութեան համակարգի ձեռքբերման որոշումը անկարելի կը դարձնէ անոր հետագայ մասնակցութիւնը F-35 կործանիչներու համատեղ ծրագիրին:

«Ամերիկան եւ F-35ի գծով գործընկերները համաձայն են կասեցնելու Թուրքիոյ մասնակցութիւնը այս ծրագիրին, ինչպէս նաեւ՝ Թուրքիան այդ ծրագիրէն պաշտօնապէս հեռացնելու համար յատուկ գործընթացի մը նախաձեռնելու որոշումին».  յայտարարեց Միացեալ Նահանգներու պաշտպանութեան նախարարի գնումներու եւ կայուն զարգացման հարցերու տեղակալ Էլըն Լորտ:

Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Մեւլութ Չաւուշօղլու իր ամբարտաւանի սովորական ոճով զգուշացուց Միացեալ Նահանգները, որ եթէ վերջինս պատժամիջոցներ կիրարկէ Թուրքիոյ դէմ, իր երկիրը վրէժխնդիր կ՛ըլլայ իր սեփական պատժամիջոցներուն փաթեթովը՝ ընդդէմ Միացեալ Նահանգներու: Եկէք տեսնենք, թէ արդեօք Թուրքիա իր բարձրակոչ յայտարարութիւններէն բացի՝ կ՛իրականացնէ՞ իր սպառնալիքները: Ակնյայտ է, որ Ամերիկայի տնտեսական պատժամիջոցները կրնան յանգեցնել Թուրքիոյ փխրուն տնտեսութեան ամբողջական փլուզման:

Նախագահ Թրամփ, որ շատ յաճախ կ՛անտեսէ Միացեալ Նահանգներու ազգային շահերը՝ գործարարական շահութաբեր համաձայնութիւններու հաշուոյն, յայտարարած էր, որ Թուրքիա կը փափաքի գնել միլիառաւոր տոլարի արժողութեամբ F-35 կործանիչներ: Ըստ սովորութեան, Թրամփ չափազանցած է թիւերը: Իրականութիւնը այն է, որ Թուրքիա կը ծրագրէր ծախսել միայն մէկ միլիառ տոլար F-35 ինքնաթիռներ ստանալու համար, այլ ոչ թէ միլիառներ: Բացի այդ, կարգ մը երկիրներ, որոնց շարքին՝ Հոլանտա, Իսրայէլ եւ Պարսկական Ծոցի երկիրներէն մէկը, արդէն նշած են, որ լրացուցիչ կործանիչներ ստանալու միջոցով փոխհատուցում պիտի կատարեն՝ Թուրքիոյ կողմէ ձեռք չբերուած կործանիչներուն դիմաց:

Այսուամենայնիւ, F-35 կործանիչներ ձեռք բերելու արգելքը միակ պատժամիջոցը չէ, որ կրնայ կիրարկուիլ Թուրքիոյ դէմ: Թրամփ 2017ին ստորագրած է «Պատժամիջոցներու միջոցով Ամերիկայի հակառակորդներուն հակազդելու մասին» օրէնքը (CAATSA): Ան պարտաւոր է այս օրէնքով պատժամիջոցներ կիրարկելու Թուրքիոյ դէմ՝ Ռուսիայէն հրթիռներ գնելուն պատճառով: Նման որոշում մը կախուած չէ Թրամփէն: Այսուհանդերձ, «Ուոլ Սթրիթ Ճըրնըլ»ը 21 Յուլիսին հաղորդեց, որ Թրամփ դէմ է Թուրքիոյ նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրարկելու հարցին: Նախագահը այս շաբաթ կը նախատեսէ տեսակցիլ խումբ մը ծերակուտականներու հետ եւ քննարկելու Թուրքիոյ դէմ հնարաւոր պատժամիջոցները, որովհետեւ օրէնսդիրներու կողմէ ճնշում կը գործադրուի Անգարան պատժելու համար: Թրամփ ունի երեք տարբերակ. առաջին՝ խուսափիլ որեւէ պատժամիջոցէ, երկրորդ՝ յետաձգել պատժամիջոցները եւ երրորդ՝ առաջարկել պատժամիջոցներու աւելի մեղմ տարբերակ: Ամենայն հաւանականութեամբ, Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը պատժամիջոցներ կը կիրարկէ Թուրքիոյ դէմ, եթէ նախագահը նման բան չընէ…

Նոյնիսկ առանց պատժամիջոցներու, Թուրքիա արդէն վնաս կրած է միլիոնաւոր տոլարներու բացասական գովազդէն: Անցեալ շաբաթ Միացեալ Նահանգներու շարք մը մեծ  հրատարակութիւններ խմբագրականներ գրեցին՝ հարցականի տակ դնելով Թուրքիոյ անդամակցութիւնը ՆԱԹՕին:

«Միացեալ Նահանգները եւ ՆԱԹՕն այժմ այլընտրանք չունին՝ բացի վերանայելէ, թէ արդեօք Թուրքիա կը շարունակէ մնալ իբրեւ դաշինքի անդամ», գրեց «Ուոլ Սթրիթ Ճըրնըլ»ի խմբագրութիւնը:

«Պլումպըրկ» հրապարակեց խմբագրական մը՝ «Թուրքիան Կը Լքէ Արեւմուտքը: Երթաս Բարով» վերնագիրով:

Ճետ Պապպին «Ուաշինկթըն Թայմզ» թերթին մէջ խմբագրական յօդուած գրեց՝ «Թուրքիան Վռնտեցէ՛ք ՆԱԹՕէն» վերնագիրով:

Անցնող իւրաքանչիւր օրուան հետ Թուրքիա աւելի ու աւելի կը հեռանայ ՆԱԹՕէն՝ յօգուտ Ռուսիոյ: Եւրոպական Միութեան եւ Միացեալ Նահանգներու պատժամիջոցներու համադրումը մահագոյժ կ՛ըլլայ Թուրքիոյ տնտեսութեան եւ ՆԱԹՕի անդամակցութեան համար…:

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top