Տակաւին Յուսադրուի՞նք, Թէ Հիասթափուինք…      

0000madlenmardirosian

ՄԱՏԼԷՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

 

«4 տարեկա՞ն ալ եղաւ…», պզտիկ գլուխը շոյելով, զարմացած՝ կ՛ըսեմ.

0000madlenmardirosianԱյո՛, իսկ եթէ գիտնաս, թէ վաղը ի՞նչ պիտի ընէ, առանց ինծի որեւէ ենթադրութեան կամ գուշակութեան առիթ տալու՝ «դպրոց պիտի սկսի երթալու», նոյն ինքն ըրած հարցումին, այնքան ուրախ կը պատասխանէ, առաջին անգամուան համար մայր դարձած երիտասարդ զարմուհիս։

Ուրախութեամբ համեմուած զարմանքս շատ լայն համեմատութիւն սկսաւ առնելու, չէ՞ որ այդ մանչուկին ծնունդով ու մկրտութեամբ էր, որ յաւերժացաւ 23ամեայ, ինքնաշարժի արկածի մը զոհ դարձած՛ քրոջ պսակադրութեան անհամբեր սպասող ու այդ օրուան համար տալիք նուէրն իսկ որոշած, կրտսեր եղբօր մը Ճորճիկ անունը…։

Այո՛, բոլորին, ծանօթին ու անծանօթին հաւասարապէս, փափաքն ու մաղթանքը եղած էր այդ մէկը, որ շատ չանցած, Աստուծոյ կամքով իրականացաւ. ու այսօր, պզտիկ-պզտիկ քայլերով Մեծ Ճորճիկ դառնալու համար դպրո՞ց պիտի երթայ…։

Անբացատրելի ուրախութի՜ւն… հարազատներէ ու բարեկամներէ աւելի, միա՛յն ու մի՛այն ծնողքն է որ կը զգայ, կ՛ապրի ու կը վայելէ զայն. յատկապէ՛ս, երբ երեքը միասին ձեռք-ձեռքի բռնած՝ մանկամսուրներէն լաւագոյնին մէջ աշակերտելու կարգադրութեամբ, առաջին զանգը լսելու համար դպրոց կ՛ուղղուին։

Տարիներ առաջ էր, կը յիշեմ, դպրոցի մը երկրորդ յարկին վրայ եղած ուսուցչարանի մը պատուհանէն դիտելով, ամէն վերամուտի իր նմաններուն բարձրաձայն լացին յաջորդող հեծկլտուքն անգամ լսեցի, իրենց մօր վիզին փաթթուած մնալու, զիրենք դիմաւորող ուսուցչուհիներուն հետ ունեցած քաշքշուքներուն ու պոռչտուքներուն ականատես եղայ, ու հիմա, վստահ եմ, նոյնն ալ Ճորճիկին պիտի պատահի, անկախ իրեն խոստացուած սիրած խաղալիքներէն ու նախընտրած ուտելիքներէն, որոնք, որք՜ան ալ աղուոր ու համով ըլլան, մօրմէ առաջին անգամ բաժնուելու նեղութիւնը պիտի չկարենան մեղմացնել։

Բարեբախտաբար, մեր «ճուտիկին» համար, չեմ գիտեր ինչո՞ւ, բոլորովին տարբեր եղաւ. մէկ երկու օրուան դժգոհութիւն… ու վերջ։ Ամէն ինչ իր հունին մէջ մտած՝ ամէն առաւօտ, ինքնիրեն իր հագուստները ընտրելէ ու հագուելէ ետք, այնքան ուրախ շարունակեց երթալ դպրոց, ուր պատասխանատու ուսուցչական կազմին կարգադրութեամբ՝ նոր աշակերտները անգլերէն, արեւմտահայերէն ու արեւելահայերէն, խօսող ու չխօսող խմբակներու բաժնած՝ Ճորճիկը ինկաւ արեւմտահայերէն խօսող խմբակին մէջ։

Տունէն արդէն իսկ հայերէն խօսելու սկսած, բաւականաչափ բառամթերքով, այնքան հաճելի դարձաւ բոլորիս համար, օրական ունեցած ընկերներուն ու դպրոցին մէջ պատահած ամէն տեսակի անց ու դարձերու մասին պատմելու իր եղանակը. ինչպէ՞ս մոռնալ այն օրը, երբ շնչասպառ ըլլալու չափ ուրախ, ցատկռտելով. «Թալինը տեսայ մա՛մ», ըսաւ։ Դպրոց եկաւ երգեց, երգեց, երգեց ու ուրախութիւնը ուրիշին հետ բաժնել ուզողի մը նման. «Դուն Թալինին գիտե՞ս մա՛մ», աւելցուց։

Թալինը այն երգչուհին է, որուն մանկական երգերը ինքնաշարժին մէջ յաճախ մտիկ ընելով, կարգ մը բառերու իմաստն անգամ առանց հասկնալու, իրեն յատուկ հնչելաձեւով ամբողջութեա՛մբ դպրոց չգացած՝ արդէն իսկ գոց սորված էր։

Իսկ «Հալովէն»ի օրը, բոլոր աշակերտները իրենց ծնողներուն հագուստներէն բան մը իրենց վրայ անցուցած՝ անսովոր տեսքով, «հէյ ճան ղափամա, համով հոտով ղափամա» երգած էին. ու ճիշդ այդ օրն էր, երբ  տուն վերադարձին, մօրը անակնկալի առջեւ դրած. «Ես ղափամա չեմ սիրում, ու չեմ ուզում ուտել», ըսաւ։ Առ քեզի նորութի՜ւն… մտահոգուեցաւ մայրը, «այլեւս արեւմտահայերէնն ու արեւելահայերէնը իրար պիտի խառնէ, բայց ոչինչ, պզտիկ է, ու ամէն ինչ շուտ կ՛ընկալէ», մտածեց։

Նոյն ձեւով, դպրոցին մէջ ալ անակնկալի առջեւ դրած էր ուսուցչուհին, որ մօրը ուրախացուցած՝ կը պատմէր. «Դասարանին մէջ, երբ բոլորին «rainbow» բառին հայերէնը ի՞նչ է հարցուցի, գիտե՞ս, Ճորճիկը միակն էր, որ բարձրաձայն «ծիածան» պոռաց. իսկ երբ, «Ա» գիրով բառ մը կազմել խնդրեցի, անմիջապէս «ամպ» պատասխանեց։ Ասոնք բառեր են, որոնք երեխայի մը խօսակցութեան սահմաններէն դուրս կ՛իյնան. փա՜ռք այսօրուան մանկավարժական արդիականացած խաղալիքային միջոցներուն, որոնց հետ խաղալու ու անոնցմէ օգտուելու հնարաւորութիւններէն ոչինչ խնայած էր ծնողքը։

Ահաւասիկ դպրոցական առաջին օրերու ուրախալի դրուագները, որոնց յաջորդեց վերջին օրերու անսպասելին, երբ մեծ մայրը կարօտցած՝ «actually» ես հիմա «grandma»ին քով կ՛ուզեմ երթալ»,  ըսաւ. օտար բառերու գործածութեան առջեւ, մայրը զարմացուցած՝ ուրկէ՞ կամ որմէ՞ սորված կրնայ ըլլալ այս անգլերէն բառերը՝ մտածեց. «Տունէ՞ն, վստահաբար ո՛չ. դպրոցէ՞ն, շատ հաւանական է», ու  շարք մը «ինչու»ներու եւ «ինչպէս»ներու հարցականին մէջ ինկած՝ անմիջապէս կ՛անդրադառնայ, որ վերջերս, անգլերէն խօսողներու խմբակէն ընկերոջ մը մասին, որուն ծնողքն անգամ, ցաւօք սրտի, հայերէն չի խօսքեր, անդադար կը պատմէր, անոր նմանելու համար անոր պէս հագուիլ կ՛ուզէր, նոյնիսկ իր խմբակէն չըլլալով հանդերձ, զինք իր տարեդարձին փափաքած էր հրաւիրել, այն ընկերը, որուն հետ օրէ օր աւելի մտերմացած՝  անդրդուելիօրէն սկսած էր անտեսել մայրը, եղածին առաջքը առնելու համար, «միշտ հայերէն պէտք է  խօսիս, տղա՛ս»  խրատները եւ խոստումները, ու այսպէս, շարունակաբար, մինչեւ որ  ընկերոջ մէկ տարբերակը դարձած՝ ամէն տեղ եւ բոլորին հետ անգլերէն խօսելու սկսաւ։ Այսքանը իմանալով ու տեսնելով, օր մը բան մը ընելու կամ ըսելու մտահոգութեամբ՝ հոգատարօրէն, երբ «քովս եկուր, Ճորճիկ», ըսի, անմիջապէս  ականջներուն խոռոջներուն մէջ  երկու ցուցամատերը մտցուցած՝ ոչինչ մտիկ ընելու պատրաստակամութեամբ՝ գլուխը երկու կողմի վրայ սկսաւ շարժել, իսկ երբ «ի՛նչ գիտես, քեզի ի՛նչ պիտի ըսեմ», հարցուցի. «Այո՛, պատասխանեց. հայերէն խօսիր պիտի ըսես, բայց ես հայերէն չեմ ուզեր խօսիլ, որովհետեւ ընկերս չի խօսիր, Ճորճիօն (զարմիկը) չի խօսիր, ես ալ չեմ ուզեր խօսիլ»։

Ինքզինք շուրջիններէն տարբեր զգացած էր երեխան. 4 տարեկան ըլլալով հանդերձ, ըրածը արդարացնելու համար, կարծես մեծ մը ըլլար, պատճառներ անգամ տուաւ, որմէ ետք անմեղ երեսին նայելով՝ «ո՞վ է մեղաւորը», ես ինծի կ՛ըսեմ. ծնո՞ղքը, որ նախքան դպրոց երթալը զաւակին հայերէն սորվեցնելու համար ոչինչ խնայած էր, դպրո՞ցը, որ իր ստացած ու ղրկած գնահատականներով ու թելադրանքներով, հայկական դպրոցէ մը սպասուած՝ քիչ մը աւելի քիչ մը պակաս արդիւնքով, իրեն վստահուած պարտականութիւնը կատարած էր. ուրեմն՝ անկասկա՛ծ իր անմիջական ու պզտիկ շրջապատն էր զինք խանգարողը. այն շրջապատը, որուն մէջ իրարմէ վարակուած՝ անզգալաբար իրարու հետ նոյնանալով, իրարմէ օգտուելու փոխարէն՝ զիրար կը վնասեն. այն շրջապատը, որուն մէջ մեծցած՝ թացն ու չորը միասին այրելով՝ օտար լեզուն ու օտարինը. ամէն ինչէ վեր պիտի դասուին, իսկ հայերէն եւ հայկականը… անտեսուած ու արհամարհուած  մնալով, կենդանի մեռել դարձած՝ ամէն օր անկասկա՛ծ քիչ մը աւելի ժամանակին ետեւ պիտի անցնին։

Եթէ այսօր, հայերէն խօսող 4 տարեկան երեխան  դպրոց երթալով՝ անոր վերջին զանգին հետ  անգլերէն խօսած դուրս գայ եւ այնքան հաստատակամ ու վճռականօրէն «հայերէն չեմ ուզեր խօսիլ», կ՛ըսէ, ուրեմն վաղուան հայկական դպրոցներով եւ անոնց գալիք սերունդներով, չեմ գիտեր, դուք ըսէ՛ք, տակաւին յուսադրուի՞նք, թէ հիասթափուինք… ու «ծագումով միա՛յն հայ» մնալու սպառնալիքին առջեւ, գործնական քայլ առած՝  «դէպի տուն» կարգախօսով, օր առաջ հայրենիք հասնինք…։

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

2 Comments

  1. Vartan Agnerian said:

    Տեղին հարցում մըն է՛ յուսադրուինք՞ թէ հիասթափուինք՛ այժմէական դժուար իրավիճակի մը դէմ հանդիման՛ Հայ լեզուի նահանջի՛ արևմտահայերէնը՛ սփիւրքահայ գաղութներու փոքրամասնութիւն մը միայն զաւակներուն Հայ դպրոց յաճախելը առաջնակարգ նկատելով՛ արևելահայերէնը՛ խառն օտար բառերը այբուբէնով գրելով հայերէն սեպելով․․․
    Հաւանաբար մանկավարժական նոր մօտեցում մը ի գործ դնելու է՛ մանուկի մը հոգեբանութեան թափանցելու ու անոր ինքնավստահութիւն ներշնչելու թէ՛ իր շուրջիններէն քիչիկ մը տարբեր ըլլալը ՛ քիչիկ մը յատուկ ու եզակի ըլլալը ՛ իր անձնական ընտանեկան օրէնքներով՛ տկարութիւն մը չէ՛ այլ առաւելութիւն մը՛ ․․․․ Ըսելը դիւրին՛ գործադրելը պայքար՛ յարատև աշխատանք հոսանքն ի վեր․ ․ ․

    • Varouj Garabedian said:

      Ասի ցաւ մըն է, որուն մասին ամմէն մարդ կը խօսի, բոլորնիս աս ցաւը կըզգանք, բայց երբ մէկը ըսէ որ եկէք, գործնական բան մը ընենք, ամէն մարդ մուկին ծակը կը մտնէ, ասի մեր գործը չէ կըսէ: Ասի դարման չիգտներ, եթէ աս պզտիկին ծնողքին պէս միայն մէկերկու ծնողք հայերէն խօսեցնեն իրենց պզտիկներուն, իսկ մեծ մասը անանկ չընէ: Մեծ խելք ունենալու պէտք չունինք, որպէսզի գիտնանք, որ պզտիկները իրարմէ աւելի շուտ կը սորվին, քան թէ մեծերէն: Ես իմ զաւակներէս գիտեմ: Բայց եթէ շատերը նոյնը ընեն, պզտիկները շատերուն հետ կը քալեն: Անշուշտ ասի ըսել չէ, որ միայն տունին մէջ պէտք է հայերէն մղել. ես լսած եմ, որ Ամերիկայի հայկական դպրոցներուն մէջ հայերէնի դասին, զբոսանքին եւ ամէն տեղ անգլերէն կը խօսին, հայերէն ուսուցիչներն ալ կըստիպուին անգլերէն խօսիլ: Ուրեմն, աս հարցումները կամ աւելորդ են, կամ ալ բոլորիս միասին պատասխան մը պէտք է փնտրենք:

*

Top