«ՓԱՍՏԻՆՖՕ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՀՅԴ ԲԻՒՐՈՅԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՕՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ՏՆՏԵՍԱԳԷՏ ՍՈՒՐԷՆ ՊԱՐՍԵԱՆԻ ՀԵՏ

1.thumb

1.thumb

«Անընդունելի Է, Երբ Պետութիւնը Մի Կողմ Է Քաշւում Եւ Մասնաւորին Ու Բնապահպաններին Իրար Դէմ Տրամադրում». Սուրէն Պարսեան

 

Վարեց՝ ՅԱՍՄԻԿ ԿՕՇԿԱՐԵԱՆ

 

ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւնների գրասենեակի պատասխանատու, տնտեսագէտ Սուրէն Պարսեանի համար անհասկանալի է՝ ինչու է կառավարութիւնը Ամուլսարի հանքի շահագործման փորձաքննութեան համար 400 հազար դոլար վճարել, իսկ յետագայում կասկածի տակ է դնում այդ փորձաքննութիւնն իրականացնող ընկերութեան հեղինակութիւնը: Տնտեսագէտի կարծիքով, հանքի շահագործումն անցած տարի դադարեցուեց քաղաքական դրդապատճառներով. «Գործող իշխանութիւնները որոշեցին չփչացնել իրենց ռէյթինգը (վարկանիշը-Խմբ.), բնապահպանական իրենց իմիջն (պատկերը-Խմբ.) ընտրութիւններից առաջ, ուստի Դեկտեմբերին նշանակուեց այս փորձաքննութիւնը», «Փաստինֆօ»ի հետ զրոյցում ասաց Սուրէն Պարսեանը:

Տնտեսագէտի հետ զրուցել ենք ՀՀ տնտեսութեան մէջ հանքարդիւնաբերութեան դերից, հանքարդիւնաբերութեան օրէնսդրութիւնում փոփոխութիւնների անհրաժեշտութիւնից, ինչպէս նաեւ թէ Ամուլսարի հանքի շահագործումը տեւական ժամանակահատուած ձգձգելու ազդեցութիւնը ինչպիսին կը լինի երկրի տնտեսութեան վրայ:

 

ՅԱՍՄԻԿ ԿՕՇԿԱՐԵԱՆ.- Երկրի տնտեսութեան համար հանքարդիւնաբերութիւնը կարեւոր ոլորտ է համարւում: Ին՞չ բարեփոխումներ են անհրաժեշտ ոլորտում, որպէսզի շրջակայ միջավայրին վնաս պատճառելու ռիսկերը (կորուստի հաւանականութիւնը-Խմբ.) նուազագոյնի հասնեն:

ՍՈՒՐԷՆ ՊԱՐՍԵԱՆ.- Հանքարդիւնաբերութիւնը մեր տնտեսութեան համար կարեւոր նշանակութիւն ունի: Այն կազմում է մեր ՀՆԱի մօտ 3 տոկոսը, իսկ արտահանման՝ 25-30 տոկոսը: Այսինքն հանքարդիւնաբերութիւնից ամբողջութեամբ հրաժարուելու դէպքում, կը հրաժարուենք մեր արտահանման մօտ մէկ քառորդ կամ մէկ երրորդից, ինչն էական ազդեցութիւն կ՛ունենան տնտեսութեան, երկրի մրցակցային առաւելութիւնների վրայ:

Այս համատեքստում պէտք է գնահատենք, որ չունենք հանքարդիւնաբերութեան այլընտրանք, սակայն դա չի նշանակում, որ պէտք է շարունակենք նախորդ շրջաններից եկող հանքարդիւնաբերութեան քաղաքականութիւնը: Պէտք է այն վերանայենք:

 

ՅԱՍՄԻԿ ԿՕՇԿԱՐԵԱՆ.- Յատկապէս ի՞նչն է պէտք վերանայել հանքարդիւնաբերութեան քաղաքականութիւնում:

ՍՈՒՐԷՆ ՊԱՐՍԵԱՆ.- Ամենակարեւորը ընդերքը պէտք է լինի ազգային հարստութիւն: Չնայած օրէնսդրութեամբ հռչակել ենք, որ այն ազգային հարստութիւն է, բայց ընդերքի օգտագործման իրաւունքով տալով մասնաւորին՝ փաստացի մենք հրաժարւում ենք ընդերքից: Հետեւաբար հանքարդիւնաբերութեան գործունէութեան ոլորտում շատ կարեւորում եմ պետութիւն-մասնաւոր համագործակցութիւնը: Պետութիւնը, ազդակիր համայնքները պէտք է դառնան հանքավայրերի կամ հանքեր շահագործող ընկերութիւնների բաժնետէրերը, սեփականատէրերը, ինչը նրանց թոյլ կը տայ վերահսկել հանքի գործունէութիւնն ինչպէս դրսից, այնպէս էլ ներսից: Բացի այդ հանքի գործունէութեան արդիւնքում ստացուած օգուտները բնակչութեանը հասանելի պէտք է դառնան:

Հանքարդիւնաբերութեան օրէնսդրութիւնը վերանայելու անհրաժեշտութիւն կայ: Ներկայիս օրէնսդրութիւնը, մասնաւորապէս ընդերքի օրէնսգիրքը միտուած է գերշահագործմանը: Դրա վառ օրինակը ռոյալթիի (շահաբաժինի-Խմբ.) հաշուարկն է, ըստ որի՝ ռոյալթին գանձւում է կորզուած հանքանիւթի նկատմամբ: Այն չկորզուած մասը, որը գնում է պոչամբարներ, դրա նկատմամբ որեւէ հարկ չի վճարւում: Հետեւաբար ունենք իրավիճակը, երբ տնտեսվարողը շահագրգռուած չէ մինչեւ վերջին գրամը կորզել հանքանիւթը, քանի որ ինքը միայն վճարում է այն ամէնի համար, ինչ կորզել է եւ այդ պոչերի ձեւով մնացած հանքանիւթերն ուղղակի պոչամբարներում կուտակւում են, որը յանգեցնում է մեր ընդերքի բարբարոսաբար գերշահագործմանը:

Բացի այս ամէնը, նաեւ հնարաւորինս պէտք է նուազեցնենք, իսկ առանձին դէպքերում, նոյնիսկ, արգիլենք հանքանիւթի արտահանումը: Պէտք է խրախուսենք, որ այդ հանքանիւթերը մնան երկրում եւ վերամշակուեն, ինչը թոյլ կը տայ աւելի մեծ, յաւելեալ արդիւնք ստանալ: Հայաստանն, ըստ էութեան, դարձել է հանքանիւթ վաճառող երկիր, երբ կարող է հանքանիւթ վերամշակող եւ դրանից ստացուող ապրանքներ արտադրող երկիր դառնալ: Այս ուղղութիւններով մասնագիտական քննարկումներ, կլոր սեղաններ են պէտք կազմակերպել, սակայն, ցաւօք, կառավարութեան կողմից այդ ցանկութիւնը կամ այդ քայլերը չեն նկատւում:

 

ՅԱՍՄԻԿ ԿՕՇԿԱՐԵԱՆ.- Ամուլսարի հանքի շահագործումը ձգձգելն ի՞նչ ազդեցութիւն ունեցաւ ՀՀ տնտեսութեան վրայ:

ՍՈՒՐԷՆ ՊԱՐՍԵԱՆ.- Եթէ հանքը Սեպտեմբերից գործէր, տարեկան պէտք է 260-270 մլն. դոլարի արտահանում ունենայինք: Ըստ էութեան չունենք այդ արտահանումը, ինչպէս նաեւ դրա հետ կապուած վճարուող հարկերը: Սա մեր տնտեսութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն կարող էր ունենալ, յատկապէս այն պարագայում, որ այս տարուայ առաջին 6 ամիսների կտրուածքով արտահանումը նուազել է մօտ կէս տոկոսով: Օտարերկրեայ ուղղակի ներդրումների մասով նոյնպէս այս տարի լուրջ խնդիր ունենք: Տնտեսութիւնը հիմա լուրջ, խոշոր ներդրումային ծրագրերի կարիք ունի: Անհասկանալի է, որ այս ոլորտի լիազօր անձինք՝ ի դէմս շրջակայ միջավայրի նախարարութեան, էկոնոմիկայի (տնտեսութեան-Խմբ.) նախարարութեան, չեն ստանձնում փորձագիտական եզրկացութեան ներկայացման պատասխանատուութիւնը, այլ մի կողմ են քաշուել: Այսինքն՝ տեղեկատուական հոսքն ամբողջութեամբ պտտւում է վարչապետի շուրջ: Այստեղ մարտավարութիւնը սխալ էր: Նրանք ցանկանում են փորձաքննութեան միջոցով աւելացնել մարդկանց վստահութիւնը, սակայն տեղի ունեցաւ ճիշդ հակառակը: Իշխանական տարբեր օղակներից կցկտուր, իրար հակասող տեղեկատուութիւն եկաւ, ինչը մարդկանց մօտ խորացրեց անվստահութիւնը:

 

ՅԱՍՄԻԿ ԿՕՇԿԱՐԵԱՆ.- Ջերմուկի համայնքի ղեկավարը, բնապահպանները պնդում են, որ հանքը եւ առողջարանն անհնար է մէկտեղել: Ին՞չ կարծիքի էք:

ՍՈՒՐԷՆ ՊԱՐՍԵԱՆ.- Նման հարցադրումը սխալ է: Չպէտք է ընտրենք Ջերմուկի եւ հանքի միջեւ: Սխալ է նաեւ իշխանութեան այն մօտեցումը, թէ որքան եկամուտ է բերում Ջերմուկը եւ որքան եկամուտ կարող է բերել հանքը: Ջերմուկը հանքավայրից 8 կմ հեռաւորութեան վրայ է գտնւում: Բնակչութիւնը կարծում է, որ փոշի կարող է նստել համայնքի վրայ, կամ հնարաւոր պայթեցումների հետեւանքով ջրի բաղադրութիւնը փոխուի: Փորձագիտական եզրակացութեան մէջ նշուած է, որ հանքի ջրերը կապ չունեն Ջերմուկի ջրերի հետ: Այդ եզրակացութիւնը, սակայն, այնպէս ներկայացուեց, որ դրա նկատմամբ վստահութիւն չկայ: Մենք սխալ մարտավարութիւն որդեգրեցինք, եւ այս իրավիճակում փորձում ենք մեր տնտեսութեան համար երկու կարեւոր ուղղութիւններն իրար հակադրել: Ջերմուկը մեր ազգային հարստութիւնն է, եւ եթէ հանքը 10 տարի է շահագործուելու, ապա Ջերմուկը հարիւրաւոր տարիներ կարող է մեր երկրի տնտեսութեան համար եկամտի աղբիւր հանդիսանալ:

Անհրաժեշտ է Ջերմուկ համայնքը եւ համայնքի ղեկավարութեանը մասնակից դարձնել Ամուլսարի գործունէութեանը: Այսինքն այս համայնքը պէտք է դառնա այս հանքի սեփականատէրերից մէկը եւ ոչ միայն օգուտ ստանայ դրանից, այլ նաեւ կարողանայ ներքին վերահսկողութիւն իրականացնել հանքարդիւնաբերութեան վերաբերեալ: Իրենց մարդը ներսում պէտք է տեսնի՝ ինչ տնտեսական, արտադրական գործընթացներ են տեղի ունենում եւ արդեօք դրանք կարող են ազդել Ջերմուկի շրջակայ միջավայրի, ազգաբնակչութեան վրայ:

Ներկայումս հանքարդիւնաբերող մի շարք ընկերութիւններ ապահովագրում են իրենց ազդակիր համայնքի առողջութիւնը: Այսինքն առողջական խնդրի ի յայտ գալուն պէս՝ հանքի ղեկավարութիւնը ստանձնում է այդ պատասխանատուութիւնը:

Կարող ենք այս ծրագիրը դարձնել լաւ հարթակ պետութիւն-մասնաւոր համագործակցութեան, բայց անընդունելի է, երբ պետութիւնը մի կողմ է քաշւում եւ մասնաւորին ու բնապահպաններին իրար դէմ է տրամադրում՝ սպասելով, թէ ով կը յաղթի:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top