Համազգայինի՝ «Մենք Յաւերժ Ենք Մեր Մշակոյթով» Տոհմիկ Ճաշկերոյթը

Dohmig 1

Կիրակի, 29 Սեպտեմբերը Համազգայինի տարեգրութեան մէջ պիտի արձանագրուի իբրեւ անջնջելի յիշատակ, փայլուն էջ մը եւս աւելցնելով շրջանի պատմութեան մէջ:

Երեկոն իր տեսակին մէջ աննախընթաց էր՝ նախ իբրեւ նախատօնակ կազմակերպուած ըլլալով Հոկտեմբերին իրագործելի այլ մշակութային ձեռնարկներու, նաեւ իբրեւ զօրակցական հաւաք՝ ի նպաստ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային վարչութեան հետզհետէ յարաճուն ծրագիրներուն եւ ապագայի կեդրոնի ընդարձակման կարիքներուն:

Ինչո՞ւ տոհմիկ օր: Ազգագրական մշակոյթի ծալքերուն տակ կենդանի կը մնայ մեր ազգութեան ծննդեան վկայագիրը, մեր զուլալ եւ քաղքենիութեամբ չվարակուած մշակոյթը՝ մեր ինքնութեան տոմսը:

Ճիշդ այս տարի, շուրջ դար ու կէս առաջ ծնած մեծն Կոմիտաս, իր հանճարով գտած էր մեր մշակոյթի՝ այս պարագային երաժշտութեան աղբիւրը՝ ժողովուրդը եւ վեր հանած էր անապական երգն ու խաղը: Հորովելն ու նման ազգագրական երգերը, հայկական ճարտարապետութիւնը, Քարահունջն ու իր տեսակի կոթողները, տոհմիկ տարազները ու նախնիներէն ժառանգուած գրական եւ այլ արժէքներ մեր մշակոյթի անթիւ նմոյշներէն են, որոնք կը ծառայեն ազգային ինքնագիտակցութեան արմատաւորման:

Տեղին է նշել, թէ օրուան սեղանները եւս կը կրէին հայ մշակոյթի, մասնաւորաբար ծննդեան 150ամեակը նշող մեր հանճարներու խօսքերով:

Հայկական գորգերով, հայկական զարդանախշի եւ ձեռարուեստի գործերով, գեղջկական իրերով եւ գեղօններով, մանաւա՛նդ հայկական ազգային տարազի նմոյշներով զարդարուած բեմը պահիկ մը ներկաները տարաւ հայրենի գաւառ, որուն հանդէպ կարօտն ու կապուածութիւնը վառ կը մնան բոլորին մօտ, թէկուզ հայրենի աշխարհէն մղոններ հեռու։

Օրուան հանդիսավարն էր Վիլմա Գույումճեան, որ իր ողջոյնի խօսքէն ետք շեշտեց արուեստին եւ մշակոյթին անհրաժեշտութիւնը մեր կեանքին մէջ։ «Մշակոյթը կը կատարելագործէ կեանքի ապրելակերպ», հաստատեց ան, աւելցնելով. «Համազգայինի առաքելութիւնն է հայ մշակոյթի պահպանումն ու տարածումը եւ կը գործէ ժողովուրդին համար: Մեր ազգը կը ստեղծագործէ, կ՛արարէ, կը հնարէ իր ինքնուրոյն արուեստը, դրսեւորելով իր ինքնութիւնը»: Ան դիւրահաղորդ կերպով վարեց յայտագիրը, անդրադառնալով հայ մշակոյթի հարուստ աւանդին, հայ ժողովուրդի գոյատեւման մէջ անոր անառարկելի դերին եւ այն հարուստ ժառանգութեան, որուն մշտարթուն ու պատնէշի վրայ կանգնած գիշերապահներն ենք‘ իբրեր Համազգայինի անդամներ ու գործիչներ:

Գուսանական երգերով ելոյթ ունեցաւ Հայկուհի Բաբախանեան, որ տարիներ շարունակ մասնակցած է «Ժողովրդային Երգիչ» պատկերասփիւռային ծրագիրին, եւ դարձած անոր առաջնակարգ մրցանակակիրներէն մէկը: Երգչուհիին նուագակցեցաւ ժողովրդական գործիքներու խումբը, (տուտուկ, քամանչա, քանոն, դհոլ, եւ այլն) համադրութեամբ Մերուժան Մարգարեանի, որ իր ազգագրական դրոշմը կնքեց երեկոյին վրայ, եւ բոլոր ներկաները համակեց յաւելեալ համով ու հոտով:

Յանուն Շրջանային վարչութեան խօսք փոխանցեց ատենապետուհի Քնար Գորթոշեան: Ան, ողջունելէ ետք հիւրերն ու ներկաները, շնորհակալութիւն յայտնեց բոլոր անոնց, որոնք՝ հաւատալով Համազգայինի հայապահպանման եւ մշակութանուէր առաքելութեան, միշտ քաջալեր կը հանդիսանան անոր գործունէութեան բարոյապէս եւ սրտաբուխ նուիրատուութիւններով: Ընկերուհին անդրադարձաւ, որ այս նախաձեռնութիւնը Համազգայինի Արեւմտեան շրջանի երկրորդ յիսնամեակի առաջին ճաշկերոյթն է՝ նշելով, որ նոր հանգրուան թեւակոխելով, Համազգայինը պիտի ունենայ իր ամէնամեայ տարեկան ձեռնարկը, որ կը նպատակադրէ գործունէութեան ծաւալում եւ նոր հորիզոններու ընդգրկում: «Ներկայիս ութ մասնաճիւղերէ եւ ինն միաւորներէ կազմուած Արեւմտեան ափին մէջ գործող Համազգայինը օրէ օր աւելի կ՛ընդարձակէ իր գործունէութեան դաշտը, կը ձեռնարկէ նոր մասնաճիւղերու եւ միաւորներու կազմութեան, երիտասարդները ներգրաւելու եւ մանկահասակները մեր մշակոյթին մօտեցնելու յատուկ ծրագիրներու, ինչ որ նոր մարտահրաւէրներու դէմ յանդիման կը դնէ Համազգայինը՝ ահազանգելով աւելի մեծ կեդրոնի մը կարիքն ու այլ առօրեայ անհրաժեշտութիւններ», ըսաւ ան եւ գնահատեց ձեռնարկին կազմակերպիչ յանձնախումբը, մեր միաւորները եւ մասնաճիւղերը, որոնց համագործակցական ոգիով կարճ ժամանակահատուածի մէջ կարելի եղած էր նման հացկերոյթի եւ զուարճախօսութեամբ շաղախուած երեկոն կազմակերպել:

Յայտագիրը շարունակուեցաւ հայկական տարազներու ցուցադրութեամբ եւ շքերթով: Մանկամարդ աղջիկներ ու փոքր տղաք տողանցեցին սրահին շուրջը, ստեղծելով ջերմ ու հաղորդական մթնոլորտ մը, որ դարձաւ վարակիչ, խանդավառելով բոլոր ներկաները:

Զանազան գաւառներու վերաբերող տարազներու գոյներուն եւ ձեւաւորման մասին իւրայատուկ բացատրութիւններ տուաւ Արփի Համբարեան-Ճիէրեան՝ յայտնելով. «Տարազը ժողովուրդի մը կենցաղին եւ մշակոյթին աւանդութեան կենդանի տարրն է: Աւանդական տարազը իր կայուն յատկանիշներով՝ կ՛արտացոլէ ժողովուրդի մը մշակութային ինքնատպութիւնը եւ ազգային առանձնայատկութիւնները: Հայկական տարազին մէջ կը գերակշռէ չորս տարերքի գոյները՝ երկրին սեւութիւնը, ջուրին սպիտակութիւնը, օդին կարմիրը, հուրին դեղինը: Ծիրանին կը խորհրդանշէ խոհեմութիւն, կարմիրը՝ արիութիւն, կապոյտը՝ արդարութիւն, սպիտակը՝ մաքրութիւն»: Ան ընդգծեց, որ հայկական տարազը հայոց բազմաբարբառ լեզուին նման բազմաբնոյթ է: Նահանգները եւ գաւառները ունին իւրայատուկ տարազներ, իրենց բնորոշ զարդանախշերով: Արեւմտեան եւ Արեւելեան Հայաստանի տարազները յստակօրէն տարբեր են իրարմէ: Արեւմտեանը՝ աչքառու էր իր ճոխութեամբ եւ հարուստ՝ ոսկեթել եւ արծաթաթել ասեղնագործութիւններով: Նաեւ այն, որ բոլոր գաւառներու կանանց տարազները պարտադիր գոգնոց կը կրէին:

Հայկական աւանդական համադամ ճաշերու անուններու ծագման մասին բացայայտումներ եւ կարգ մը աւանդութեանց մասին զուարճախօս լուսաբանութիւններ կատարեց Սեդա Գրիգորեան, ինչպէս՝ Վանի հարիսան, որ Խրիմեան հայրիկը իր «Պապիկ Եւ Թոռնիկ» գիրքին մէջ, աւանդազրոյց մը պատմելով՝ բացատրած է, որ այս կերակուրը յառաջացած է «Հարէք զսա» նախադասութենէն: Այս կերակուրին արմատները շատ հին են, անիկա նաեւ կոչուած է քաշիկա եւ եղած է տօնածիսական ճաշ: Տոլման. ուրարտական «տոլի» բառը, որ կը նշանակէ խաղողի տերեւ, այստեղէն՝ տոլմա բառը, որ կը նշանակէ խաղողի տերեւի մէջ լեցուած ճաշատեսակ:

Սեղանները կոչուած էին Յ. Թումանեանի, Կոմիտասի, Լեւոն Շանթի, Երուանդ Օտեանի գործերուն կամ գիրքերու տիպարներուն, կամ հոն տեղ գտած նշանաւոր բառի մը կամ նախադասութեան նշումներով:

Ուրմիոյ հայրենակցական միութեան «Արարատ» պարային համոյթի բազմերանգ պարերու մարգարտաշարէն ետք, պարուսոյց Ալպերթը հաճելի մեկնաբանութիւններ ներկայացուց մեր ազգագրական պարերու կատարումի ձեւերուն եւ անոնց իմաստին մասին, ապա ամբողջական ակնարկով մը ներկայացուց «Թամզարա»ն եւ հրաւիրեց ներկաները մասնակցելու այդ պարին: Պարախումբ եւ ժողովուրդ միաձուլուեցան այս հայկական տոհմիկ պարի կշռոյթներու եւ թոփիւններու տրոփին տակ, առաւել եւս ջերմացնելով մթնոլորտը:

Ժողովրդական երգերու ընտրանիով ելոյթ ունեցան Յովիկ Մէնէշեան, Մանօ Մէնէշեան եւ Երուանդ Քէշիշեան: Խանդավառուած մթնոլորտէն,  անակնկալօրէն ելոյթ ունեցաւ նաեւ Մարալ Գալէմքերեան՝ զուգերգով մը Մանօ Մէնեշեանին հետ:

Տոհմիկ երեկոյթի իւրաքանչիւր մասնակցող ստացաւ այն հոգեկան սնունդը, որ յագուրդ կու տայ հայ մշակոյթի պապակով կարօտակէզ հայու հոգիին ու սիրտին:

Յայտագիրին ընթացքին տեղի ունեցաւ հայկական իրերու եւ ստեղծագործութիւններու կամ արուեստի գործերու լուռ աճուրդ եւ վիճակահանութիւն։

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top