Գովելի Գործը Նախընտրելի Է

Church2

Church2

 

 

ԳՐԻԳՈՐ ԵՊՍ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

Մարդկային ողորմելի թերութիւն մը կայ, որ մարդուն կեանքը ողբերգութեան կը վերածէ. գովասանք լսելու տկարութիւնն է այդ:

Լսա՞ծ էք «մարդու լումայափոխ»ներու մասին: Թերեւս անհեթեթ թուի այս արտայայտութիւնը, սակայն նոր ժամանակներու ըսելաձեւ մըն է: Այսինքն մէկը՝ որ դիմացինին հետ մի քանի նախադասութիւն փոխանակելէ ետք կը ճշդէ անոր «արժէքը», կ՛իմանայ անոր կարողութիւնը եւ կը կշռէ խօսակիցին խելքը: Այսինքն վերիվարոյ կը հասկնայ անոր ինչպիսի անձ մը ըլլալը, այնպէս ինչպէս լումայափոխը իրեն տրուած թղթադրամը բթամատներուն եւ ցուցամատներուն միջեւ առնելով կը շօշափէ, անոր իսկական կամ կեղծ ըլլալը ստուգելու համար, նոյնպէս ալ այս մարդը՝ «մարդու լումայափոխ»ը, զրուցատրութեան միջոցաւ «կը շօշափէ» իր խօսակիցը, ստուգումներ կատարելով անոր «վաւերականութեան» մասին:

Ճանչցած եմ շատ իմաստուն անձ մը, որ իսկապէս «մարդու լումայափոխ» էր: Շուտով կը կռահէր թէ իր հետ խօսողը ի՛նչ աստիճանի կարողութիւն ունի ամէն իմաստով: Ան շուտով կրնար թափանցել դիմացինին հոգւոյն մէջ, աչքերու լեզուով խօսելով անոր հետ, տարբեր ձեւի բարոյական ճնշումներու ենթարկելով զայն, հարցումներու անզգալի ծուղակներ լարելով անոր շուրջ եւ այլ միջոցներու դիմելով: Մէկ խօսքով բազմաշնորհ անձնաւորութիւն էր, որուն կարողութիւնը միայն փորձառութեամբ հարստացած չէր, այլեւ բնատուր ազդակներ ունէր, միշտ նոր հնարքներով ճոխացող:

Մօտէն ճանչնալէս ետք զինք, բնա՛ւ չէի պատկերացներ, որ ան եւս օր մը կրնար շողոքորթ մարդու ծուղակը իյնալ: Բայց պատահեցաւ: Զինք տեսայ հաճոյանալու գերզգայուն այն պահուն, երբ քսութեամբ իրեն մօտեցած եւ նոյնիսկ վրան ազդեցութիւն բանեցուցած անձ մը շոգմոգութեամբ հմայած էր իր «որսը», շողոքորթի լեզուն փաթթած աղուէսի թաւամազ պոչին: Այս պոչին քնքշութեամբ այնքան լաւ կը շոյէր «որսին» ճակատը, այտերն ու մանաւանդ ծոծրակը, որ խեղճին մարմինին վրայ պինդ ջիղ մը չէր մնացեր. բոլորը թուլցեր էին:

Աչքերուս առջեւ պարզուած տեսարանը առիթ հանդիսացաւ անգամ մը եւս մտածելու գովասանք բառին ու մանաւանդ գովասանական թատրոնին մասին, որ յաճախ բեմ կը բարձրացուի  մարդկային կեանքի «հանդիսասրահ»ներուն մէջ, ամէնէն աժան եւ ստոր նիւթը հրամցնելով հանդիսատեսին:

Գովասանք ստանալը կամ լաւ եւս՝ գովուիլը բնական երեւոյթ մըն է, նոյնիսկ երբեմն իսկապէս քաջալերական՝ դրական իմաստով: Դրական՝ այսինքն գողի մը, կամ չարագործի մը տրուած գովասանք պէտք չէ՛ ըլլայ այդ գովքը, որպէսզի չարիքի տարածում տեղի չունենայ մարդկային ընկերութեան կեանքին մէջ: Ընդհակառակը, լաւ երեւոյթ մը կամ մէկու մը կատարած բարի արարքը պէտք է գովուի, որպէսզի անոր կատարածը բարի նախանձ արթնցնէ շատերու մօտ, իսկ կատարողը ի՛նք եւս քաջալերուի, կրկնելու եւ բազմապատկելու իր նմանօրինակ գործերը: Միւս կողմէ, սակայն, երեւոյթը ունի իր վտանգաւոր երեսը: Գովասանքի արժանացողը կրնայ մոռնալ իր կատարած գործին իսկական արժէքը եւ զայն շուտով փոխանակել սին գովասանքին հետ:

Հանդիպած եմ մարդոց, որոնք երբ հանդիսութեան մը հրաւէր ստանան, եւ եթէ կազմակերպիչները անպայման պնդեն որ պէտք է ներկայ գտնուին, սկիզբէն՝ ի ծածուկ կը հետաքրքրուին թէ արդեօք գնահատանք կամ պարգեւատրում կա՞յ իրենց համար նախատեսուած: Եթէ կայ՝ կը ներկայանան, իսկ եթէ ոչ՝ շինծու պատճառաբանութեամբ մը կանխաւ ներողամտութիւն կը խնդրեն իրենց բացակայութեան համար: Կազմակերպիչներէն դրական պատասխան ստանալու պարագային կ՛արժէ տեսնել անոնց նախապատրաստական աշխատանքը՝ հագուածքը, արդուզարդը, իսկ հանդիսութեան ատեն՝ սրահի աթոռներու առաջին շարքին վրայ իրենց գրաւած տեղը, բեմին վրայ ապրած կեղծ յուզումները, պարգեւատրումէն ետք յուզումնախառն արտայայտութիւնները, վերջաւորութեան՝ շնորհակալական «համեստագոյն» խօսքը, եւ, եւ, եւ:

Կ՛ըսեն, որ նոյնիսկ ամէնէն կարծր սիրտը փափկացնելու ուժ ունի գովասանքը, որ պահու ազդեցութեան տակ կը փոխէ ամէն ինչ: Գնահատուիլը «մարդկային տկարութիւններ»ու շարքին պէտք է դասենք: Տեսնուած է, որ հրապարակաւ նուազագոյն գնահատանք ստացողը ինչքան կ՛ոգեւորուի, երբեմն չի՛ կրնար զսպել իր արցունքը, իսկ երբեմն ալ այնպիսի ժպիտ կ՛ուրուագծուի դէմքին վրայ, որ ցարդ ոչ ոք տեսած էր: Հպարտ հոգիներ կը խոնարհին այդ պահուն, երբեմն նոյնիսկ անարժան համարելով իրենց անձը, ընծայուած այդ պատիւին:

Գնահատանքը, գովասանքը կամ անձի մը տրուած գովեստը անհիմն կը դառնան եւ նոյնիսկ ծիծաղելի, եթէ անոր ետին գործ չկայ: Այսինքն՝ գովեստը միշտ արժանի գործ կը պահանջէ, որուն ի պատասխան տրուած ըլլայ: Ասիկա նիւթականացած աշխարհի պատկերով մը եթէ ուզենք ներկայացնել, կրնանք ըսել, որ այնպէս ինչպէս ոսկեպահեստ չունեցող դրամատան տպած թղթադրամները արժէք չեն ներկայացներ, այնպէս ալ գովելի գործ չկատարած անձին ընծայուած գովեստը անիմաստ ու անարժէք երեւոյթ է, մինչեւ իսկ ծիծաղելի:

Անցեալին գրել-կարդալ չիմացող, անուս, անգրագէտ մարդիկ շատ կային, որոնք իրենց կատարած գործին համար իրենց արժէքէն աւելի գնահատանք կը լսէին, որպէսզի անոնք ամչնալով, զիրենք գնահատողներն ալ գնահատէին: Ասոնք այնքան կը գնահատէին այդ խեղճ մարդիկը, որ ի վերջոյ այդ միամիտ անուսները այնպէս կը պատկերացնէին, թէ իրենք անկրկնելի ու անփոխարինելի անձնաւորութիւններ են աշխարհի պատմութեան մէջ: Այս իսկ պատճառ դարձած է, որ նոյնիսկ ուսեալ մարդիկ երբեմն վազեն գովասանքի ետեւէն, քան թէ՝ գովելի գործ մը ընելու ետեւէն:

Տեսա՞ք թէ ինչպէս եւ ուրկէ կը սկսի մարդկութեան կեանքի դժբախտ երեւոյթներէն մէկը՝ անիմաստ գովասանքը եւ ո՛ւր կը հասցնէ մարդը: Մենք տեսանք որ գովասանքը լաւ երեւոյթ է, սակայն ատոր չափազանցումը, ահաւասիկ, պատճառ կը հանդիսանայ որ գովելի գործ կատարելու ճիգը մարդուն՝ տեղի տայ սին գովասանքին: Մինչդեռ եթէ համայն մարդկութեան ուշադրութիւնը կեդրոնացած ըլլար գովելի գործ կատարելուն վրայ, նոյնիսկ առանց գնահատանքի ակնկալիքին, իսկական դրախտավայրի կը վերածուէր այս աշխարհը: Այն ատեն, բարութիւնը անգիտակցաբար կը դառնար փոխյարաբերական կեանքի միակ ձեւը մարդոց միջեւ, մարդկային բնաւորութեան տիրական գիծը հանդիսանալով: Գովասանքը կամ գնահատանքը ինքնին երբ ակնկալիք չըլլայ, շատերու կարծիքով յառաջդիմութիւնը կը նուազի այս կեանքին մէջ: Այսինքն գնահատանքի երեւոյթը պէտք է միշտ իբրեւ ակնկալիք ի մտի ունենայ մարդ, որ կարենայ աւելի լաւ գործեր կատարել, գերազանցելով իր նախորդ կատարածները կամ՝ ուրիշներուն կատարածը: Ինչքան ալ համոզիչ ըլլայ այս մտածումը, չի՛ կրնար աւելի բարձր առաքինութիւն համարուիլ, քան՝ առանց գնահատանքի ակնկալութեան գովելի գործ կատարող մարդուն լուռ աշխատանքը:

Հիները կ՛ըսէին. մի՛ վազեր փառքին ետեւէն, թող որ փառքը վազէ քու ետեւէն: Ճիշդ այդպէս ալ, մի՛ վազեր գովասանքին ետեւէն, այլ վազէ գովելի՛ գործ կատարելու ետեւէն:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top