Ռուսաստանը Պատմութիւնը Շրջելու Հնարաւորութիւն Ունի. Թուրքիան Մեծ Խաղ Է Սկսել

HAYRUMYAN-LRAKIR

HAYRUMYAN-LRAKIR

ՆԱԻՐԱ ՀԱՅՐՈՒՄԵԱՆ

Պատճառն այն է, որ թուրքական հետազօտական նաւը մօտեցել է յունական Կաստելորիզոյ կղզու ափերին: Յունաստանի իշխանութիւնները յայտարարել են, որ չեն հանդուրժելու Թուրքիայի գործողութիւնները: Երկու երկրների զինուած ուժերը բերուել են բարձր պատրաստուածութեան վիճակի:

DW-ի հետ զրոյցում Բեռլինի «Գիտութիւն եւ քաղաքականութիւն» հիմնադրամի փորձագէտ Գիւնտեր Զոյֆերտը պատահական չի համարում, որ նոյն օրը, երբ Oruc Reis նաւթը պէտք է դուրս գար Անթալեայի նաւահանգստից, Ստամբուլի Սուրբ Սոֆիայի տաճարում տասնամեակների ընթացքում առաջին անգամ նամազ հնչեց:

«Նախագահ Էրդողանի նպատակը «Մեծ Թուրքիայի» վերածնումն է: Խօսքն այն Թուրքիայի մասին չէ, որն Աթաթուրքը դէմքով շրջեց դէպի Արեւմուտք, այլ Թուրքիա Օսմանեան կայսրութեան կերպով ու նմանութեամբ: Այդ քաղաքականութեան կիրառական հետեւանքներ են թուրքական բանակի ռազմական ներուժի մեծացումը եւ Արեւելեան Միջերկրականում արտաքին քաղաքականութեան ռազմականացումը», – կարծում է նա:

Սուրբ Սոֆիայում խորհրդանշական նամազն Էրդողանի համար դարձաւ տեղեկատուական ծածկոց մի շարք կարեւոր քայլերի համար: Թուրքիան բազմաքայլանոց գործընթաց է սկսել ժամանակակից պատերազմի բոլոր կանոններով: Էրդողանի համար պանօսմանիզմը նպատակ չէ, այլ պաշտպանութեան միջոց, որ գոյատեւի նոր աշխարհակարգի ստեղծման ժամանակ:

Նոր աշխարհակարգը նախատեսում է Թուրքիան լրիւ այլ սահմաններով ու այլ դերով, իսկ Էրդողանը փորձում է ագրեսիւ (յարձակողական- Խմբ.) քաղաքականութեամբ պահպանել նախկին հզօրութեան բեկորները: 2023 թուականին կը լրանայ Լոզանի պայմանագրի 100ամեակը, որը կնքուեց Առաջին Համաշխարհային պատերազմի արդիւնքներով: Կղզիները, որոնց յաւակնում է Էրդողանը, Յունաստանին են անցել հէնց Լոզանի պայմանագրով, եւ Թուրքիան փորձում է իր օգտին վերանայել Լոզանի պայմանագիրը:

Նախքան Լոզանի պայմանագրի ստորագրումը, 1921 թուականին Թուրքիան ամրացրել էր իր սահմանները՝ Խորհրդային Ռուսաստանի հետ պայմանագրեր ստորագրելով Կովկասում հայկական հողերի բաժանման վերաբերեալ: Ռուս-թուրքական պայմանագրերի ճակատագիրը Էրդողանին հետաքրքրում է ոչ պակաս, քան Լոզանինը, կամ միգուցէ աւելի շատ: Թուրքիան փորձում է շահագրգռել Ռուսաստանին երկարաձգելու պայմանագրերը, բայց անցած 100 տարիների ընթացքում շատ բան է փոխուել, եւ Ռուսաստանին գրեթէ բան չի մնացել «աւարի բաժանումից»: Ինչպէս նշում է Ազատ Արշակեանը, Արաքսի այս ափի տարածքներն անցան Ռուսաստանին, այն ափինը՝ Թուրքիային:

Բայց ԽՍՀՄ փլուզումից յետոյ ռուսական աւարն ինքնիշխան դարձաւ, եւ չնայած դեռ հայ-թուրքական սահմանին ռուս սահմանապահներ են կանգնած, ակնյայտ է, որ նրանք արդէն ոչ թէ ռուսական, այլ հայկական սահմաններն են հսկում: Հայաստանը, Ադրբեջանը եւ Վրաստանը, որոնք ռուս-թուրքական պայմանագրերով բաժին հասան Ռուսաստանին, դարձան անկախ պետութիւններ եւ արդէն չեն պատկանում Ռուսաստանին: Մինչդեռ Թուրքիան պահպանել է իր իշխանութիւնը ստացած բոլոր հողերի վրայ, ներառեալ Կարսը, Արդահանը, Արարատ լեռը: Ստացւում է, որ Ռուսաստանը, հաստատելով իր հաւատարմութիւնը Մոսկուայի ու Կարսի պայմանագրերին, պաշտպանելու է Թուրքիայի շահերը, որովհետեւ այդ պայմանագրերով Ռուսաստանն այլեւս շահեր չունի:

Թուրքիան հասկանում է, որ Մոսկուան, ըստ էութեան, պայմանագրերը երկարացնելու պատճառ չունի, եւ այդ ժամանակ Թուրքիան կը սկսի ճաքեր տալ: Ահա թէ ինչու է Անկարան Ռուսաստանի վրայ ճնշման այլ մեթոդներ սկսել կիրառել: Նախ Էրդողանի խորհրդականը խոստացաւ Ռուսաստանը ներսի քանդել 25 միլիոն մուսուլմանների միջոցով: Յետոյ Թուրքիայի հրահրմամբ Ադրբեջանն էսկալացիայ (մագլցում- Խմբ.) սադրեց Տաւուշում՝ այնուհետեւ հակամարտութիւնը տեղափոխելով Ռուսաստան:

Կարելի է ենթադրել, որ կոնֆլիկտի (հակամարտութեան- Խմբ.) տեղափոխումը Տաւուշից Մոսկուա նախապէս ծրագրուած էր Բաքւում եւ Անկարայում եւ ուղղուած է նրան, որ թոյլ չտայ Ռուսաստանին ու Հայսատանին ներդաշնակեցուած քաղաքականութիւն վարել: Մոսկուայի համար իմաստ կ’ունենա՞յ շարունակել Թուրքիայի հետ դաշինքը, եթէ Անկարան ու Բաքուն անթաքոյց օգտագործեն մուսուլմանական գործօնը ռուսական պետութեան հիմքերի սասանման համար: Ռուսաստանը պատմութիւնը շրջելու հնարաւորութիւն ունի:

 

«ԼՐԱԳԻՐ»

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top