Ռեչեփ Էրտողանի Սուլթանական Երազը Եւ Մեծ Պատերազմի Մը Ուրուականը

0623erdo geno

ՄԱՐՔ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ

 

0623erdo genoԹուրքիոյ նախագահը կը հետապնդէ սուլթանական ժառանգութեան վերականգնումը եւ իւրացումը: Արդէն ինքզինք կոչած է իսլամութեան առաջնորդի դերին, սպառնալով արեւմուտքին եւ արաբական աշխարհին: Սանձարձակ կը գործէ, քանի որ ոչ ոք կը փորձէ սահման դնել իր կայսերական փառասիրութեան առջեւ:

Յիշեցում. Սուլթան Մեհմէտ Ֆէթիհի ժառանգութեան հաւատարիմ, ինչպէս որ ան ըրած էր ԺԵ. դարուն իր բանակով, Էրտողան հրամանագիրով մը Պոլսոյ Սուրբ Սոֆիա քրիստոնէական տաճարը վերածեց մզկիթի եւ կրօնապետը ճօճելով օսմանեան նուաճողի կեռ թուրը, քարոզեց:

Աշխարհը լսեց, դիտեց, լռեց: Քաջալերա՞նք: Անզօրութի՞ւն: Մեղսակցութի՞ւն:

Ռեչեփ Էրտողան ինքզինքին ամէն բան կրնայ թոյլ տալ, քանի որ իր դիմաց կանգնող չկայ, երբեմն մսկոտ խօսողներ կան: Իրադարձութիւններուն հետեւողը հարց կու տայ, թէ Էրտողան կրնա՞յ գրգռութիւնները շարունակել մինչեւ առճակատում: Ըստ իր հռետորաբանութեան, ինք պատրաստ է առճակատման եւ կը յայտարարէ, թէ «…երբ հարցը կը վերաբերի կռուելու, մենք չենք վարանիր մարտիրոսներ ունենալ»:

Թուրքիոյ դրացիները, Եւրոպան, Արեւմուտքը, արաբական աշխարհը, ծանօթ են այս մարտահրաւէրին, որ դիմակով չի յառաջանար: Ան բացորոշ կերպով նուաճողական է: Պէտք է դիտել քարտէսը: Թրքական բանակը ներկայ է Սուրիա, Իրաք, Լիպիա: Այդ երկիրներուն մէջ կը հաստատուի իբրեւ նուաճող կայսերական ուժ:

Եւրոպական Միութիւնը անզօր եղաւ եւ չկրցաւ արգելք հանդիսանալ իր անդամին՝ Կիպրոսի, տարածքի 38 տոկոսին թրքական բանակին կողմէ գրաւման: Այդ 20 Յուլիս 1974ին էր, գրեթէ կէս դար առաջ, եւ ժամանակի անցքին հետ դարձած է սովորութիւն, այլեւս օրակարգ չէ անդամ 27 երկիրներուն համար, պարտութեան խոստովանութիւն եւ բարենիշ՝ նախայարձակին: Օրակարգ չէ նաեւ ՄԱԿի համար, որուն անդամ են Կիպրոսը եւ Թուրքիան: Ինչպէ՞ս կ՛ըլլայ «Միացեալ Ազգեր»ը, երբ Կազմակերպութիւնը չի պաշտպաներ իր անդամը:

Քանի որ ոչ ոք հաշուետուութեան կը կանչէ Թուրքիան, ան ինքնիրեն կը թոյլատրէ ծաւալապաշտական նոր արշաւանքներ, ճիշդ այնպէս, ինչպէս կ՛ընէին անցեալի հորդաները, որոնք ոչ ոքի հաշուետու էին, ոչ ոք զանոնք կը զսպէր: Այդ ըրաւ, կրկնելով պատմութիւնը, հայութեան դէմ, Արցախեան վերջին պատերազմին ընթացքին, սուրիական ընդդիմութեան մոլեռանդ վարձկանները բերելով Արցախ:

Միջազգային հանրութեան եւ քաղաքականութեան համար Արցախը շատ փոքր է: Թէեւ վերջին քանի մը օրերուն, ֆրանսական պատկերասփիւռի կայաններ եւ թերթեր լայն տեղ տուին Արցախի լեռներուն վրայ անհաւասար կռիւի մէջ պարտուած Արցախի եւ Հայաստանի, գութի եւ կրօնքի շղարշի տակ, ոչ ժողովուրդի մը իր հայրերու հողին վրայ ինքնորոշումով ապրելու իրաւունքին:

Թուրքիա յարձակման ձեռնարկած է բազմաթիւ այլ ճակատներու վրայ ալ: Յունաստանի եւ Կիպրոսի ծովային սահմանները կը խախտէ, կը ցանկայ տիրանալ Թուրքիոյ ծովափին մօտ գտնուող կղզիներուն, անտեսելով միջագային համաձայնութիւնները՝ իր նաւատորմը անոնց մօտերը կը շրջի, Եւրոպայի, մասնաւորաբար Գերմանիոյ եւ Ֆրանսայի թուրքերը կ՛օգտագործէ իր ընտրական շահերուն եւ Եւրոպական երկիրներուն վրայ ճնշում բանեցնելու համար: Այս բոլորը գաղտնիք չեն, բայց ոչ ոք կը հակազդէ:

Միջազգային համայնքը, Ռուսերը ներառեալ, եւ Հայաստան, կը խորհէին, որ Թուրքիա զգոյշ կ՛ըլլայ եւ Կովկասի մէջ զինուորական նախայարձակումներու չի դիմեր: Բայց Թուրքիա այդ լուռ արգելքը շրջանցեց, գործակցելով Ատրպէյճանի հետ, որուն համար ըսած էր՝ «մէկ ժողովուրդ երկու պետութիւն»: Զէնքով եւ խորհրդատուներով օժանդակեց Ատրպէյճանի բանակին: Արցախը եւ Հայաստանը չէին կրնար դիմադրել: Արդիւնքը ծանօթ է:

Թուրքիոյ ինքնակալ նախագահը պարտաւոր է տեւաբար տուրք տալ իր զանգուածի ազգայնամոլական-կրօնամոլական  աւանդական ակնկալութիւններուն, գրաւումներով եւ կրօնական զգացումները հրահրելով: Հայաստանը իրեն համար դիւրին թիրախ էր:

Եւրոպան եւ Ամերիկան չեն հակազդեր, քաղաքական աններելի սխալ մը գործելով, երբ արդէն Կիպրոսի եւ Յունաստանի սահմանները դարձած են ռազմական գօտի: Ո՞վ պիտի բացատրէ թէ ինչպէ՛ս Ատլանտեան Ուխտի անդամ Թուրքիա կը սպառնայ նոյն Ուխտի անդամ Յունաստանին: Ատլանտեան Ուխտը Զինակցութիւն է: Ի՞նչ հասկնալ: Ինչպէ՞ս Եւրոպական Միութիւնը, Ատլանտեան Ուխտը, նաեւ Ամերիկա, Թուրքիոյ սանձարձակութիւններուն դէմ չեն կենար:

Ռուսիա պարզապէս կը զարմացնէ: Թուրքիոյ համաթուրանական փառասիրութիւնը առաջին հերթին կը սպառնայ Ռուսիոյ կայսերական տարածքի ամբողջականութեան, որովհետեւ միտումը պարզ է. միացնել թրքացեղ եւ թրքալեզու ժողովուրդները: Վստահօրէն Ռուսիա գիտակից է սպառնալիքին, բայց կը հանդուրժէ Թուրքիոյ նուաճողական ցանկութիւնները, զինք մեկուսացնելու միտող Արեւմտեաններէն զայն հեռացնելու համար:

Այս ճատրակի խաղին մէջ Հայաստանի համար իր տեղը գտնելը դժուար էր եւ դժուար է. հարկ էր ունենալ ներքին հզօրութիւն եւ արտաքին ճակատի վրայ կէս կամ ամբողջական դաշնակիցներ: Ինչպէ՞ս մշակութային նոյն աւազանին մէջ գտնուող Վրաստան Հայաստանի դաշնակից չէ: Ինչպէ՞ս բացատրել, առաջին հերթին, մեր անկարողութիւնը:

Միշտ նկատի պէտք է ունենալ Ռեչեփ Էրտողանի մեծ երազը. շարունակել Մեհմէտ Ֆէթիհ սուլթանի 1453ի Կոստանդնուպոլսոյ գրաւման յաղթանակը եւ զայն իր լրումին հասցնել Եւրոպայի գրաւումով: Այդ ընելու համար այսօր ռազմավարական զէնք դարձուցած է իսլամութիւնը եւ կ՛ուզէ դառնալ անոր առաջնորդը, խալիֆան: Պոլսոյ գրաւումէն գրեթէ չորս դար ետք, 1914ին, քաղաքի բնակչութեան կէսէն աւելին քրիստոնեայ էր: Տեղի ունեցաւ քաղաքի թրքացումը, իր անունը չըսող ցեղային զտումով, épuration ethnique: Մի՛շտ՝ արեւմտեաններու մեղսակից լռութեամբ: Մարդիկ մեկնեցան, յոյնի եւ հայու բազմադարեան ժառանգութիւնը մնաց: Յոյն եւ հայ պատրիարքութիւնները կը հսկեն, կը փորձեն փրկել ինչ որ կարելի է, բայց այդ ալ՝ մինչեւ երբ:

Թրքական իշխանութիւնները կ՛ուզեն մոռցնել, ջնջել նախաօսմանական շրջանի պատմութիւնը: Թուրքիոյ տարածքին եկեղեցապատկան տարածքներ կ՛իւրացուին, կը վաճառուին, անոնց շարքին՝ եկեղեցիներ:

Ռեչեփ Էրտողան, առանց նկատի առնելու իրաւունք եւ հանրային կարծիք, կը շարունակէ իր նուաճողական քաղաքականութիւնը:

Վաղ թէ ուշ, համաթրքական փառասիրութիւնը զինք պիտի հակադրէ Ռուսիոյ, իսկ Միջերկրականի աւազանի օսմանական նախկին տարածքները վերանուաճելու ցանկութիւնը իր դէմ պիտի հանէ Եւրոպան եւ Արեւմուտքը ընդհանրապէս:

Գումարենք Քրտական մնայուն վտանգը:

Փառասիրութիւններու, նուաճողական քաղաքականութեան, ազգայնամոլական եւ կրօնական մոլեռանդութեան չարաշահման հետեւանքը ի՞նչ կրնայ ըլլալ:

Եւ որովհետեւ ժամանակակից ուժերու դասաւորումը եւ անոնց հզօրութիւնը այնպէս են, որ պատերազմ մը չի մնար աշխարհագրական գօտիի մը մէջ, անխուսափելիօրէն կը դառնայ համաշխարհային:

Մեծ պատերազմ մը: Համաշխարհայի՞ն: Եւ նոր քարտէս մը:

Եւրոպան, Ամերիկան, Ռուսիան, Արաբական Աշխարհը, Չինաստանը, Հնդկաստանը, Իրանը եւ բոլոր միւսները գիտեն վտանգը: Թէ ինչո՞ւ կը հանդուրժեն, որ փտախտը խորանայ. օր մը բացատրող կ՛ըլլա՞յ:

Այդ պիտի ընեն աղէտէն առա՞ջ , թէ վերջ:

 

2 Մարտ 2021, Փարիզ

 

 

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top