Անուններու Պատերազմ

Վերջին քանի մը շաբաթներուն բոլորիս ուշադրութիւնը կեդրոնացած էր Հայաստան–Թուրքիա յարաբերութիւններուն վրայ։ Ապտուլլահ Կիւլի եւ Սերժ Սարգսեանի միջեւ պատմական որակուած հանդիպումը, Հայասպանութեան ճանաչման պահանջին վերաբերող մտահոգութիւնները, Արցախի տագնապի լուծման տարբերակներուն մասին լուրերը եւ այսօրինակ այլ նիւթեր թերթերու եւ լրատուական այլ միջոցներու մէջ առաջնահերթ տեղ գրաւեցին։ Քաղաքական ծանրակշիռ իրադարձութիւններու վերլուծութիւնը թողելով աւելի բանիմաց մարդկանց, այսօր ես պիտի անդրադառնամ այլ «կռիւի» մը, որ իր բնոյթով նորութիւն էր Հայաստանի մէջ։

Խօսքը կը վերաբերի Beeline եւ BiLine ընկերութիւններու միջեւ ծայր առած անուններու պատերազմին։ Առաջինը՝ Beeline–ը, քաղաքային եւ բջիջային հեռախօսային ընկերութիւն մըն է, նախապէս ծանօթ «Արմենթել» անունով։ Ընթերցողներու յիշողութիւնը թարմացներու համար ըսեմ, որ ռուսական «Վիմփըլքամ» ընկերութիւնը յոյներէն գնեց «Արմենթել»ը եւ զայն վերանուանեց Beeline։ Իսկ BiLine–ը, Հայաստանեան ընկերութիւն մըն է, որ «Վիմփըլքամ» հայաստանեան ներդրումներէն տարիներ առաջ գրանցած է այս անունը եւ կը զբաղի տեղեկատուական ճարտարագիտութեամբ (IT)։

«Արմենթել» անունը Beeline–ով փոխարինելէ շատ կարճ ժամանակ ետք, հեռախօսային այս ընկերութեան գովազդներն ու յայտարարութիւնները, անշուշտ Beeline անունով, սկսան տարածուիլ ամէն տեղ։ BiLine–ը բողոքեց նոյն հնչիւնը ունեցող իր անունի օգտագործման դէմ եւ դիմեց դատարան՝ հեռախօսային ընկերութենէն պահանջելով փոխհատուցում եւ անուանափոխութիւն։ Դատական երկար–բարակ վէճերէ ետք, BiLine–ը կորսնցուց դատը։ Դատարանը առարկեց, որ BiLine եւ Beeline տարբեր ձեւով կը հնչուին եւ ունին տարբեր ուղղագրութիւն։ Ըստ դատարանին, Beeline պէտք է գրել եւ հնչել Բիլայն (հայաստանեան ուղղագրութիւն), իսկ BiLine պէտք է գրել եւ կարդալ Բայլայն (դարձեալ հայաստանեան ուղղագրութիւն)։ Երկու ընկերութիւններուն միջեւ վէճը, սակայն, դեռ չէ աւարտած։ BiLine–ը որոշած է դիմել եւրոպական դատարան՝ Հայաստանի դատական մարմիններուն որոշումը համարելով անարդար եւ կողմնակալ։

Դատի այս պատմութեան եզրակացութիւնը թողունք եւրոպացի դատաւորներուն եւ վերադառնանք Հայաստանի մէջ անուններու հայաստանեան ուղղագրութեամբ գրելու հարցին։ Ընդհանրապէս, Հայաստանի մէջ, գրեթէ օտար բոլոր անուններու հայերէնով գրելը կը հետեւի տարադարձութեան քարացած օրէնքի մը։ Օրինակ, անգլերէն C–ն, հետեւելով տարադարձութեան այս սկսզբունքին՝ հայերէնով կը գրուի Կ։ Այս պատճառով ալ Քանատա հնչուող Canada-ն Հայաստանի մէջ կը գրուի Կանադա։ Նոյն սկզբունքով՝ d-n կը գրուի դ, p-ն կ՚ըլլայ պ, g–ն՝ ջ, b–ն՝ բ, t–ն կը տարադարձուի իբրեւ տ, եւ այլն։ Նոյն այս սկզբունքին հետեւելով է, որ Հայաստանի մէջ ռուսական Vimplecom–ը Հայաստանի մէջ փոխանակ գրուելու (եւ հնչուելու) «Վիմփըլքամ» կամ «Վիմփըլքոմ», կը գրուի «Վիմպէլգոմ»։

Տարադարձութեան քարացած այս սկզբունքով անունները հայերէն թարգմանել–գրելու զոհերէն են նաեւ բազմաթիւ սփիւռքահայեր, որոնց անունները, հայաստանեան յատուկ կացութեան անձնագիր ստանալու ատեն, կ’ենթարկուին դաժան խեղաթիւրում–աղաւաղումներու։ Վերջերս Լիբանանէն եկած ընկերս՝ Մկրտիչը, անհուն հպարտութեամբ եւ ուրախութեամբ գնաց ստանալու ամիսներէ ի վեր իր սպասած հայկական յատուկ կացութեան անձնագիրը։ Խեղճին յուսախաբութիւնը շատ մեծ եղաւ, երբ տեսաւ, որ անունը խեղաթիւրուած էր եւ եղած՝ Մէգվերդիտչ։ Հայաստանի գաղթականական գրասենեակի պատասխանատուները պարզապէս հետեւելով տարադարձութեան օրէնքին, լիբանանեան անձնագրին մէջ ֆրանսերէնով գրուած Meguerditch–ը վերածած էին Մէգվերդիտչ-ի՝ հետեւելով տարադարձութեան կարծէք թէ երկինքէն իջած սկզբունքին։ Իր անունը ճիշդ ձեւով գրելու ընկերոջս բողոքները մնացին ապարդիւն։ Պաշտօնեաները, անտարբեր եւ անդրդուելի, ըսին, որ իրենք կը հետեւին երկրի օրէնքներուն։ Մէգվերդիտչ դարձած Մկրտիչին յանձնարարեցի դիմել դատարան։ «Դատարաններու ո՛չ ժամանակ, ո՛չ ալ ախորժակ ունիմ, ճանըմ», ըսաւ ընկերս։

Վերջերս տեղեկացանք, որ Հայաստանի Լեզուի պետական տեսչութեան մէջ ներառուած են երկու սփիւռքահայ ներկայացուցիչներ։ Կը յուսանք, որ անոնք եւ ուրիշներ պիտի կարենան պաշտպանել մեր անունները ճիշդ գրուած տեսնելու մեր իրաւունքը, եւ պիտի պայքարին տարադարձութեան օրէնքը քարացած սրբութեան մը պէս անփոփոխելի պահելու անհեթեթ տրամադրութիւններուն դէմ։

Գրեցէ՛ք ինծի:

rafdoud@aol.com