Հիմնուած Արաջին Հանրապետութեան Օրերուն

ԹԱՆԳԱՐԱՆԸ

Հիմնադրուել է Հայաստանի Առաջին հանրապետութեան պառլամենտի օրէնքով (N 439,09.09.1919թ.): Կոչուել է Ազգագրական-մարդաբանական թանգարան-գրադարան: Առաջին տնօրէնն էր Երուանդ Լալայեանը: Բացուել է այցելուների համար 1921թ. Օգոստոսի 20ին:

 

 

ԵՐՈՒԱՆԴ ԼԱԼԱՅԵԱՆ

 Երուանդ Լալայեան (1864-1931) ազգագրագէտ, հնագէտ, բանահաւաք եւ Հայաստանի պատմութեան թանգարանի հիմնադիր տնօրէնն է (1919-1927):
 Հիմնադրել է «Ազգագրական հանդէս»ը (1896), Թիֆլիսի Հայոց ազգագրական ընկերութիւնը (1906) եւ Ազգագրական-հնագիտական թանգարանը (1908):
ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԸ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱՌՕՏ ԱԿՆԱՐԿ

 Իւրաքանչիւր պետութեան կրթական եւ մշակութային կարեւոր ձեռնարկումներից մէկը միշտ էլ եղել է համալսարանի հիմնադրումը: Այս առումով բացառութիւն չէր նաեւ Հայաստանի Առաջին հանրապետութիւնը:
 1919ի Մայիսի 16ին Հայաստանի հանրապետութեան նախարարների խորհուրդը Երեւանում համալսարան հիմնելու վերաբերեալ որոշում է ընդունում: 1920ի Յունուարի 31ին Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գիւմրի) առեւտրային դպրոցի շէնքում մեծ շուքով կատարւում է Հայաստանի համալսարանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը:
 Համալսարանի բացմանը մասնակցում էին ինչպէս հանրապետութեան ղեկավարները, այնպէս էլ բազմաթիւ հիւրեր արտասահմանից: Համալսարանում դասերի մեկնարկը տրուեց նշանաւոր հայագէտ Ստեփան Մալխասեանցի՝ 1920ի Փետրուարի մէկին կարդացած դասախօսութեամբ:
 Առաջին ուսումնական տարում համալսարանն ունէր մէկ՝ պատմալեզուաբանական ֆակուլտետ, 262 ուսանող եւ 32 դասախօս: Ի պատիւ համալսարանի առաջին ռեկտոր-տնօրէն Եուրի Ղամբարեանի, պէտք է նշել, որ հիմնադրման առաջին իսկ տարում համալսարանում դասախօսելու հրաւիրուեցին արտասահմանեան բուհեր աւարտած, մանկավարժական ու գիտական աշխատանքի փորձ ունեցող այնպիսի անուանի մասնագէտներ, ինչպիսիք էին Յակոբ Մանանդեանը, Մանուկ Աբեղեանը, Ստեփան Մալխասեանցը եւ ուրիշներ:
 Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից յետոյ, ՀՍՀ առաջին լուսժողկոմ Աշոտ Յովհաննիսեանի «Երեւանի համալսարանի վերակազմութեան մասին» հրամանով, 1920ի Դեկտեմբերի 17ին Հայաստանի համալսարանը վերանուանուեց Երեւանի ժողովրդական համալսարան: Երեւանում վերաբացուած կրթօճախի ռեկտոր է ընտրւում հայագէտ, պրոֆեսէօր Յակոբ Մանանդեանը:
 Նախորդ դարասկզբի 20ական թուականներին համալսարանը գործում էր Աստաֆեան (այժմ՝ Աբովեան) փողոցում գտնուող ուսուցչական սեմինարիայի՝ սեւ տուֆով կառուցուած երկյարկանի շէնքի առաջին յարկում: Ժողովրդական համալսարանում գործում էր ընդամէնը երկու ֆակուլտետ՝ Հասարակագիտական եւ Բնագիտական: Իսկ արդէն 1921ի Հոկտեմբերից համալսարանն ունէր հինգ ֆակուլտետ՝ Բնագիտական, Արեւելագիտական, Տեխնիկական, Մանկավարժական եւ Խորհրդային շինարարութեան: Այնուհետեւ Բնագիտական ֆակուլտետը վերաձեւաւորուեց գիւղատնտեսականի, իսկ 1922ի Մարտին բացուեց նաեւ Բժշկական ֆակուլտետը:
 Կառավարութեան 1923ի Հոկտեմբերի 20ի որոշման համաձայն, համալսարանը վերանուանուեց պետական համալսարան: Ըստ այդմ, բարձրացաւ Մայր բուհի կարգավիճակն ու պատասխանատուութիւնը, ինչպէս նաեւ խստացան կրթօճախին ներկայացուած պահանջները: Համալսարանի ղեկավարութիւնը յատուկ ընտրութեամբ աշխատանքի հրաւիրեց արտասահմանեան բուհեր աւարտած եւ մի քանի օտար լեզուների տիրապետող, մանկավարժական հարուստ փորձ ունեցող գիտնականների:
 1933-34 ուսումնական տարում համալսարանում գործում էին տնտեսագիտական, բնապատմական, պատմալեզուագրական, ֆիզիկամաթեմատիկական եւ մանկավարժական ֆակուլտետները: 1934ին մանկավարժական ֆակուլտետն առանձնացաւ, եւ նրա հիմքի վրայ կազմաւորուեց Մանկավարժական ինստիտուտը (այժմ՝ Խ. Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան): Նոյն տարում բնագիտական ֆակուլտետը բաժանուեց երկու՝ կենսաբանական եւ քիմիական ֆակուլտետների):
 Այսպիսով, 1935-1936 ուստարուանից համալսարանում ձեւաւորւում եւ սկսում են գործել ութ ֆակուլտետներ՝ Պատմութեան, Բանասիրական, Իրաւաբանական, Երկրաբանա-աշխարհագրական, Քիմիական, Ֆիզիկամաթեմատիկական, Կենսաբանական: 1945ին բացւում եւ մինչեւ 1953 գործում է նաեւ Միջազգային յարաբերութիւնների ֆակուլտետը:
 1957ին Պետական համալսարանին՝ որպէս առանձին ֆակուլտետ, միանում է ռուսաց եւ օտար լեզուների ինստիտուտը, որը 1961ին կրկին առանձնանում է:
 1959ին ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետից անջատւում եւ ինքնուրոյն միաւոր է դառնում ֆիզիկայի ֆակուլտետը, որից էլ 1975ին առանձնանում է ռատիօֆիզիկայի ֆակուլտետը:
 1991 թուականին Երեւանի պետական համալսարանն արդէն ունէր 17 ֆակուլտետ, որոնցում կադրեր էին պատրաստւում 32 մասնագիտութիւնների գծով:
 Յատկապէս 1960-1990ական թուականները համալսարանի համար դարձան աննախադէպ զարգացման տարիներ. կազմաւորուեցին նոր ֆակուլտետներ, ստեղծուեցին գիտական նոր լաբորատորիաներ, հիմնուեց հայագիտական կենտրոն: Զգալիօրէն աշխուժացաւ հրատարակչական գործը. ուսումնական դասագրքերից ու ձեռնարկներից բացի, հրատարակուեցին նաեւ անուանի դասախօսների գիտական աշխատութիւններ, գիտական ամսագրեր, բազմաբնոյթ ժողովածուներ եւ այլն:
 1995-1996 ուսումնական տարին Երեւանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) համար նշանաւորուեց նոր ուսումնական գործընթացի սկզբնաւորմամբ: Հանրապետութիւնում միջազգային չափանիշներին համապատասխան նոր եւ որակեալ կրթակարգ ունենալու նպատակով, ԵՊՀն, ինչպէս նաեւ հայաստանեան մի շարք բուհեր (համալսարաններ-Խմբ.) անցան երկաստիճան կրթական համակարգին:
 Մինչ օրս, ԵՊՀն տուել է շուրջ 90 հազար շրջանաւարտ: Համալսարանում այսօր գործող 22 ֆակուլտետներում մասնագիտանում են մօտ 13 հազար սովորողներ: Բուհի աւելի քան 1200 դասախօսներից 200ը գիտութիւնների դոկտորներ են, 500ից աւելին՝ գիտութիւնների թեկնածուներ: Համալսարանում գիտամանկավարժական աշխատանք են կատարում ՀՀ ԳԱԱ աւելի քան երեք տասնեակ ակադեմիկոսներ: Բարձր որակաւորում ունեցող գիտնականների շնորհիւ բուհում իրականացւում են ժամանակակից գիտութեան տարբեր ոլորտներին առնչուող հիմնարար եւ կիրառական կարեւորագոյն հետազօտութիւններ: Ինչ վերաբերում է ուսումնագիտական աշխատանքներին, ապա դրանք կազմակերպւում են աւելի քան 100 ամբիոններում, որոնք համալրուած են նորագոյն տեխնիկայով եւ սարքաւորումներով:

Authors

Discussion Policy

Comments are welcomed and encouraged. Though you are fully responsible for the content you post, comments that include profanity, personal attacks or other inappropriate material will not be permitted. Asbarez reserves the right to block users who violate any of our posting standards and policies.

*

Top