ԱՐՄԻՆԷ ԱՒԵՏԵԱՆ.- ԼՂՀ յատկապէս գիւղաբնակ բնակչութիւնը բաւականին հիասթափուած ու յուսալքուած վիճակում է: Թւում էր, թէ անկախութիւն ձեռք բերած եւ պատերազմ յաղթած ժողովուրդը պէտք է աւելի ոգեւորուած լինէր, բայց հակառակ պատկերն է: Ինչու՞ այդպէս եղաւ:
Լեռնային Ղարաբաղը (ԼՂ) (պատմական Արցախ նահանգի մի մասը), լինելով պատմական Հայաստանի անբաժանելի մաս, խորհրդային կարգերի հաստատումից յետոյ 1921թ. ՌԿ(բ)Կ Կովբիւրոյի (կովկասեան Բիւրոյի-Խմբ.) Յուլիսի 5ի ապօրինի որոշումով բռնակցուեց Խորհրդային Ադրբեջանին (Ադր. ԽՍՀ): Այնուհետեւ, 1923թ. Յուլիսի 7ին Ադրբեջանի Կենտգործկոմն (կեդրոնական գործադիր կոմիտէ-Խմբ.) ընդունեց հռչակագիր «Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի կազմաւորման մասին»:
Ջունկուշ. Խարբերդէն 50 քլմ. հարաւ, Տիգրանակերտէն 87 քլմ. հիւսիս-արեւմուտք: Ֆեթհիէ Չեթինի Մատէնէն՝ 37 քլմ. հարաւ-արեւմուտք: Դեռ հարիւրամեակ մը առաջ, զուտ հայաբնակ գիւղ՝ աւելի քան 10 հազար բնակչութեամբ, այդ «պատահարէն» առաջ: Ոչ մէկ հայ մնացած է հոն, ոչ թէ այսօր, այլ՝ այդ «պատահարէն» անմիջապէս ետք: Հողը, բլուրն ու դաշտը, գետն ու առուակը, ամառն ու ձմեռը հոն են դեռ: Նաեւ բնակուած է ան այսօր:
Հայ ժողովուրդի դէմ 1915-1923 գործադրուած ցեղասպանութեան ժխտումը Թուրքիոյ պետական քաղաքականութեան օրակարգին եղած է հանրապետութեան հիմնադրութեան առաջին օրէն իսկ:
Ցեղասպանութեան ճանաչումն ու արդարահատոյցը կրնային հետեւիլ Պոլսոյ մէջ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս յետոյ օրին իր պարտութիւնը ընդունած Օսմանեան կառավարութեան նախաձեռնած դատական գործընթացի լրումով:
Իրանի հետ երկխօսութիւնից, ՄԱԿը վերակազմելուց մինչեւ գլոբալ տաքացման, վիճելի խնդիրները լուծելու, «մեր միասնական ապագան կազմակերպելու համար» ԱՄՆ-ԵՄ, ԱՄՆ-Ճապոնիա մոդելի նմանութեամբ ԱՄՆ-Չինաստան՝ հզօրագոյն հնարաւորութիւններով երկու երկրների համընդգրկուն գործակցութեան անհրաժեշտութիւնը Զբիգնեւ Բժեզինսկին հիմնաւորում է հետեւյալ իրողութեամբ.