ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Թուրքիան հզօր պետութիւն ըլլալու համար, պէտք է դէմ յանդիման գայ իր սեփական պատմութեան. այսպէս յայտարարած է Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի, Ֆրանսայի հրեաներու միութեան ներկայացուցչական խորհուրդին հետ անոր ունեցած հանդիպման ընթացքին:

Ըստ «Նուվել տ՛Արմէնի»ի, Սարքոզի ըսած է. «Ամէն անգամ, երբ մեր հանրապետութեան տարածքին ոեւէ հրեայ կը վիրաւորուի, այդ մէկը մեր եռագոյնին վրայ բիծ մը կը ձգէ: Մէկ հրեայի վրայ յարձակումը ոչ թէ Ֆրանսայի հրեաներուն, այլ 65 միլիոն ֆրանսացիներու հարցն է»:

Անդրադառնալով Հայոց Ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացնելու քայլին՝ Սարքոզի նշած է, որ Թուրքիա պէտք է գիտակցի, թէ իրապէս հզօր ըլլալու համար, իւրաքանչիւրը պէտք է նայի իր պատմութեան: «Պէտք է նայիլ պատմութեան թէ՛ մութ եւ թէ լուսաւոր հատուածներուն», ընդգծած է ան՝ յիշեցնելով Ֆրանսայի օրինակը:

Դիմելով հաւաքուած հրէական համայնքի ներկայացուցիչներուն՝ ան հարց տուած է, թէ ի՞նչ պիտի զգային անոնք, եթէ Ողջակիզումի ժխտումը թոյլատրելի ըլլար:

Միւս կողմէ՝ Ֆրանսայի խորհրդարանի անդամ եւ բանաձեւը հեղինակած Վալերի Պուայէ յոյս յայտնած է, որ Սահմանադրական խորհուրդը հաւանութիւն կու տայ Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին՝ անոր վերաբերեալ բոլոր թեր եւ դէմ կարծիքները հաշուի առնելով:

Ըստ «Նուվել տ՛Արմէնի»ի, Պուայէ ըսած է. «Մենք կը շարունակենք հետեւիլ իրադարձութիւններու զարգացման, սակայն մտավախութիւններ ունիմ՝ նկատի ունենալով Սահմանադրական խորհուրդին վրայ բանեցուող մեծ ճնշումները»:

Ան աւելցուցած է, թէ օրինագիծը ուժի մէջ դնելով՝ Ֆրանսա պիտի վերահաստատէ հանրապետութեան արժէքները՝ ազատութիւն, եղբայրութիւն եւ հաւասարութիւն:

Նիստէն ետք լրագրողներու հետ կայացած զրոյցին ընթացքին արդարադատութեան փոխնախարար Գրիգոր Մուրադեան պարզաբանեց, որ իւրաքանչիւր երկրի մէջ ընտրակարգը կ՛որոշուի ոչ թէ ըստ այն հանգամանքին, թէ համամասնակա՞նը պէտք է հարիւր տոկոս ըլլայ, թէ մեծամասնականը, այլ՝ թէ այդ երկրին մէջ ինչպիսի՞ անհրաժեշտութիւն կայ: Նախագիծին ընդունումը, ըստ փոխնախարարին, ժամանակավրէպ է, քանի որ ընտրական գործընթացները, ըստ էութեան, արդէն մեկնարկած են, եւ այս անցումը կրնայ պարզապէս խոչընդոտել զանոնք։

Անոր համաձայն, ընտրակարգը ոչ մէկ ձեւով անդրադարձ կրնայ ունենալ ընտրական գործընթացին վրայ: «Ըստ էութեան, ո՛չ մեծամասնական, ո՛չ համամասնական ընտրակարգը ինքնին չեն երաշխաւորում ընտրութիւնների գործընթացի արդիւնաւէտութիւնը եւ ընտրուելու իրաւունքի կենսագործումը: Ոչ թէ ընտրակարգն է սա ապահովում, այլ ընտրական գործընթացների կազմակերպումը՝ արդարութեան պահանջների, շանսերի հաւասարութեան պահպանման, ընտրարշաւի ընթացքում պատշաճ հնարաւորութիւնների երաշխաւորման եւ այլ երաշխիքների ապահովման միջոցով», նշեց ան:

Արդարադատութեան նախարարի առաջին տեղակալը նաեւ անդրադարձաւ մեծամասնական ընտրակարգի անհրաժեշտութեան՝ նշելով, թէ ներկայիս անիկա ունակ է որոշ կապ ապահովելու պատգամաւորին եւ տարածքի բնակչութեան միջեւ, ինչ որ զուտ կուսակցութիւններու պարագային այնքան ալ կարելի չէ, որովհետեւ այնտեղ խօսքը համապետական ծաւալով հանրութեան շահերու ներկայացման մասին է, ոչ թէ՝ յստակ տարածքի յստակ շահերու ներկայացման: Այս պարագային համամասնական եւ մեծամասնական ընտրակարգերու զուգակցումը եւ մեծամասնականի պահպանումը արդարացուած է:

Անդրադառնալով ընդդիմախօսներու այն արտայայտութիւններուն, որ մեծամասնականով կեղծիքներ ընելու կարելիութիւնները աւելի մեծ է, Գրիգոր Մուրադեան ըսաւ, որ ընտրակարգի եւ ենթադրեալ կամ իրական կեղծիքներու միջեւ որեւէ կապ չի կրնար ըլլալ:

Ինչ կը վերաբերի այն պնդումներուն, թէ մեծամասնական ընտրակարգով առաւելապէս կրնան ընտրուիլ գործարար շահեր ներկայացնող անձեր՝ Մուրադեան յայտնեց, որ ատիկա չի բացառուիր նաեւ համամասնական ընտրակարգի պարագային, երբ գործարարները պարզապէս կրնան ընդգրկուիլ կուսակցութիւններու ցանկերուն վրայ։

ՊՈԼԻՍ, «Մարմարա», «Արմէնփրէս».- Թրքական «Սթար» թերթին մէջ լոյս տեսած է յօդուածագիր Էրկուն Պապահանի մէկ ակնարկը, որուն խորագիրն է՝ «1915ը Ցեղասպանութիւն է»։ Այս խորագիրէն յայտնի կը դառնայ արդէն, որ յօդուածագիրը ցեղասպանութիւն կը նկատէ 1915ի հայոց տեղահանութիւնը։

Ակնարկին մէջ կը կարդանք հետեւեալը. «Երբ Զուիցերիա Թուրքիոյ պետական նախարար Էկեմեն Պաղըշի դէմ դատ բացաւ՝ «Ցեղասպանութիւն չէ պատահած» ըսած ըլլալուն համար, յանկարծ մեր մօտ ամէն մարդ մտածումի ազատութեան կողմնակից դարձաւ։ Բոլոր անոնք, որոնք մէջտեղերէն կորսուած էին, երբ կը դատուէին Հրանդ Տինքերն ու Օրհան Փամուքները, երբ գաղափարի ազատութիւնը պաշտպանողները կ՛ենթարկուէին «Էրկենեքոն»ի անդամներու յարձակումներուն, հիմա մէջտեղ ելած են ու Եւրոպային դաս կու տան կարծիքի ազատութեան ու մարդու իրաւունքներուն մասին։ Թո՛ղ տան։ Բայց նայինք, թէ մեր երկիրը ինչպէ՞ս է այս նիւթին մէջ։ Ես ալ կը պաշտպանեմ այն տեսակէտը, որ 1915ին պատահածը ցեղասպանութիւն է։ Իթթիհատականներու հրոսախումբը տեղահանութեան որոշում մը ընդունեց ու այն շրջաններուն մէջ, որոնք այնքան ալ տեսանելի չեն Արեւմտեան աշխարհին համար, հարիւրհազարաւոր մարդիկ ճամբայ հանուեցան դէպի մահուան ճամբորդութիւն։ Այս սպանդը պաշտպանելը կամ զայն հերքելը համազօր է ֆաշիզմը պաշտպանելուն»։

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Մարդկային իրաւունքներու եւ տարրական ազատութիւններու պաշտպանութիւնը, ինչպէս նաեւ ձգձգուած հակամարտութիւններու կարգաւորումը կը հանդիսանան ԵԱՀԿի նախագահութիւնը ստանձնած Իրլանտայի առաջնահերութիւնները, Հինգշաբթի, Փետրուար 9ին յայտարարեց ԵԱՀԿի գործող նախագահ, Իրլանտայի արտաքին գործոց եւ առեւտուրի նախարար Էյմոն Կիլմորը, Ուաշինկթընի Հելսինքեան յանձնաժողովին առջեւ ունեցած ելոյթի մը ընթացքին:

Ձգձգուած հակամարտութիւններուն անդրադառնալով՝ ան խօսեցաւ նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի իրավիճակին մասին եւ շեշտեց, թէ հակամարտութիւններու կարգաւորման գործընթացը պէտք է արագացնել:

Ընդգծելով հակամարտութիւններու կարգաւորման գործին մէջ Իրլանտայի ունեցած փորձը՝ ան խոստացաւ զայն օգտագործել ԵԱՀԿ տարածքին մէջ առկայ խնդիրներու կարգաւորման նպատակով: Ան աւելցուց, թէ իրլանտացիներուն ծանօթ են հակամարտութիւններու մէջ ներգրաւուած ազգերուն ձգտումները եւ շեշտեց, թէ կողմերուն առաջնորդները պէտք է քաջութիւնը ունենան բանակցութիւններ վարելու եւ փոխզիջումներ կատարելու, տագնապին խաղաղ կարգաւորումը ապահովելու համար:

Ան յայտնեց, թէ հակամարտութիւններու կարգաւորման վերաբերեալ Ապրիլ 27ին, Տուպլինի մէջ ԵԱՀԿի հովանիին տակ պիտի կազմակերպուի միջազգային համաժողով մը:

ԱՆԳԱՐԱ, «Արմէնփրէս».- Ֆրանսայի մէջ ցեղասպանութիւններու, որոնց շարքին նաեւ՝ Հայոց Ցեղասպանութեան, ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի վաւերացումէն ետք, Թուրքիոյ պատկերասփիւռի կարգ մը կայաններ սկսած են ցուցադրելու Թուրքիոյ պատմագիտական ընկերակցութեան պատուէրով ամերիկացի բեմադրիչ Մարթի Քալըհենի նկարահանած «Հայերու Ապստամբութիւնը. 1894-1920» կոչուած «վաւերագրական» ֆիլմը:

Ֆիլմին մէջ կը պնդուի, թէ Համաշխարհային Ա. պատերազմի տարիներուն, արեւելեան Անատոլիայի մէջ հայերը ապստամբած են Օսմանեան կայսրութեան դէմ, որուն հետեւանքով սկսած հակամարտութիւնը 2 միլիոնէ աւելի զոհ խլած է. անոնց մէջ եղած են հայեր, թուրքեր, քիւրտեր եւ ատրպէյճանցիներ:

Ֆիլմին մէջ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ուրացող յայտնի դէմքեր իրենց տեսակէտները կը յայտնեն: Անոնց շարքին են՝ տխրահռչակ թուրք պատմաբաններ Եուսուֆ Հալաճօղլու, Քեմալ Չիչեք, Եուսուֆ Սարընայ եւ ամերիկացի յայտնի հակահայ փրոֆ. Ճասթին ՄըքՔարթի: Մէկ ժամ տեւողութեամբ ֆիլմը թարգմանուած է թրքերէնի, արաբերէնի եւ ֆրանսերէնի:

ԵՐԵՒԱՆ, «Նիուզ».- Հայաստանի Ազգային ժողովի Փետրուար 8ի նիստին ընթացքին ԱԺի ՀՅԴ խմբակցութեան ղեկավար Վահան Յովհաննիսեան յայտնեց. «Մեր ամենափայլուն գաղութներից մէկը՝ Սիրիայի հայկական գաղութը, շատ լուրջ վտանգի տակ է. վտանգը խաժամուժն է, որը նման իրավիճակներում գլուխ է բարձրացնելու եւ արդէն բարձրացրել է»։ Յովհաննիսեան նաեւ նշեց, որ թէեւ հարցը ունի քանի մը երես, բայց զինք ամէնէն աւելի կը  հետաքրքրէ հայրենի կառավարութեան կողմէ այդ գծով ունենալիք ծրագիրը՝ իրավիճակի կատարեալ վատթարացման պարագային օգնութեան ձեռք երկարելու նպատակով։

Պատասխանելով Վ. Յովհաննիսեանի կողմէ առաջադրուած մտահոգութեան՝ վարչապետ Տիգրան Սարգսեան վստահեցուց, որ հարցը կառավարութեան ամէնօրեայ հարցերուն կարգին է, եւ իրենք կ՛աշխատին համայնքին հետ: «Բնականաբար, մեզ առաջին հերթին մտահոգում է հէնց համայնքի անվտանգութեան խնդիրը: Ուզում եմ Ձեզ հաւաստիացնել, որ հնարաւոր բոլոր միջոցները կ՛օգտագործենք մեր հայրենակիցներին օգնելու հարցում», ըսաւ վարչապետը:

Վահան Յովհաննիսեան, իր հերթին, նշեց, որ առնուազն բաւարարուած է, որ խնդիրը կառավարութեան կողմէ լուսարձակի տակ առնուած է եւ հետաքրքրուեցաւ այն մասին, թէ արդեօք կա՞ն վերաբնակեցման ծրագիրներ: Վարչապետը վստահեցուց, որ խնդիրը կ՛ուսումնասիրեն, իսկ նախապատուութեան գծով ան նշեց. «Ուղղորդելու ենք, որ նախապատուութիւնը տրուի մայր հայրենիքին», նշեց ան:

Պատասխանելով այն հարցումին, թէ դէպքերու ծայրայեղ վատթարացման պարագային կառավարութիւնը ի՞նչ կը նախատեսէ՝ վարչապետը ըսաւ, թէ անհրաժեշտութեան պարագային պիտի քննարկուի ունեցուածքային իրաւունքներու եւ վերաբնակեցման նախընտրելի վայրերու հարցը: «Մեծաւ մասամբ մեր հայրենակիցները ձգտելու են վերաբնակուել այնտեղ, որտեղ աւելի շատ հարազատներ ունեն: Մեր ծրագրերում մենք կ՛աշխատենք, որ նախապատուութիւն տրուի հայրենիքին», ըսաւ վարչապետը:

«Առաջին հերթին, Եւրոպական Միութեան մօտեցումը ուղղուած է քաղաքացիներու միջեւ յարաբերութիւններու զարգացման եւ հակամարտող կողմերու միջեւ վստահութեան մթնոլորտի ձեւաւորման», ըսած է ան։

Ըստ Քոպիայի, Եւրոպական Միութեան առաջարկները տակաւին կը քննարկուին Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի կառավարութիւններուն կողմէ, եւ առաջին իսկ հնարաւորութեան պարագային՝ պիտի ներկայացուին լայն հասարակութեան։

Ըստ պատուիրակին, ղարաբաղեան խնդիրը եղած է նաեւ Հարաւային Կովկասի մէջ Եւրոպական Միութեան յատուկ ներկայացուցիչ Ֆիլիփ Լըֆորի Ատրպէյճան այցելութեան քննարկման հիմնական նիւթը։ Վերջինս Պաքուի մէջ հանդիպումներ ունեցած է նախագահ Իլհամ Ալիեւի, արտաքին ու ներքին գործոց, ինչպէս նաեւ արդարադատութեան նախարարներուն հետ։

Քոպիայի համաձայն, հակամարտութեան կարգաւորման հարցին մէջ առաւել աշխոյժ դեր խաղալու Եւրոպական Միութեան մտադրութիւնը հաստատած էր նաեւ Եւրոպական Միութեան արտաքին գործոց եւ ապահովական քաղաքականութեան հարցերով գերագոյն յանձնակատար Քեթրին Էշթընը, 2011ի վերջաւորութեան Պաքու իր այցելութեան ընթացքին:

«Ուրախ եմ, որ Եւրոպական Միութեան այս ձգտումը մեծ ուշադրութեան արժանացաւ Սոչիի մէջ նախագահներու եռակողմանի հանդիպման ժամանակ։ Անիկա նաեւ ընդունուեցաւ ԵԱՀԿի Մինսկի խմբակին կողմէ», ըսած է Քոպիա։

ԱՆԳԱՐԱ, «Արմէնփրէս».- Թուրքիոյ վարչապետ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողան ատրպեճանական «Էյ.Էն.Էս.» կայանին հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին յայտարարած է, որ թուրքերն ու ատրպէյճանցիները Հայկական Հարցին դէմ պէտք է միացեալ ճակատ կազմեն:

Էրտողան շնորհակալութիւն յայտնած է Ատրպէյճանի ղեկավարութեան ու հասարակութեան, Ֆրանսայի մէջ վաւերացուած ցեղասպանութիւններու ուրացումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ քայլեր ձեռնարկելու գործով Թուրքիոյ աջակցելուն համար:

«Մենք պէտք է համատեղ աշխատինք նման հարցերու մէջ: Պայքարը չէ աւարտած եւ մենք պէտք է շարունակենք զայն: Թուրքիան եւ Ատրպէյճանը պէտք է ոչ միայն այս, այլ նաեւ անոր կապուած բոլոր հարցերուն մէջ աշխատին համերաշխաբար եւ իրարու աջակցելով», ըսած է Էրտողան:

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Փետրուար 8ի Ազգային ժողովի նիստին Հայաստանի արտաքին գործոց նախարար Էդուարդ Նալբանդեան անդրադարձաւ Իսրայէլի արտաքին գործոց նախարար Աւիկտոր Լիպըրմանի վերջերս կատարած  յայտարարութեան, ըստ որուն,  Հոլոքոսթի (Ողջակիզումի-Խմբ.) եւ պատմական որեւէ այլ դէպքի միջեւ կարելի չէ զուգահեռներ գծել։ Նալբանդեան այս գծով յայտարարեց, թէ ոչ ոք «Հոլոքոս»չ եզրը կ՛օգտագործէ բնութագրելու համար Հայոց Ցեղասպանութիւնը, որ կը բնութագրուի «կենոսիտ» (ցեղասպանութիւն-Խմբ.) բառով: «Կենոսիտ» եզրոյթն օգտագործւում է տասնեակ երկրներում եւ բազմաթիւ միջազգային կազմակերպութիւններում, որոնք ճանաչել են Հայոց Ցեղասպանութիւնը», նշեց նախարարը:

Նալբանդեանի համաձայն, Ռաֆայէլ Լեմկինը երբ առաջին անգամ առաջարկեց օգտագործել «կենոսիտ» եզը, հիմք ունէր Հայոց Մեծ եղեռնի օրինակը: Հետագային այդ եզրը օգտագործուեցաւ նաեւ միջազգային տարբեր կառոյցներու կողմէ՝ միջազգային տարբեր փաստաթուղթերու մէջ:

Նախարարը նաեւ յիշեցուց, որ Երուսաղէմի Հոլոքոսթի եւ ցեղասպանութեան ուսումնարանի տնօրէն Իսրայէլ Չարնի ըսած է, թէ բա՛ւ է բառախաղերով զբաղիլ եւ կոչ ուղղած է Իսրայէլին՝ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը: «Կարծում եմ, ակնյայտ է, որ այսպիսի յայտարարութիւնը Չարնին ինչ որ քաղաքական հաշուարկներով չի արել: Ակնյայտ է բոլորին, այդ թւում Իսրայէլում, որ Չարնին լաւ գիտի, թէ ի՛նչ է նշանակում Հոլոքոսթը եւ Կենոսիտը», ըսաւ Նալբանդեան

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Թուրքիա պէտք է առերեսուի սեփական պատմութեան հետ՝ հետեւելով Գերմանիոյ օրինակին. այսպէս յայտարարած է Եւրոպական խորհրդարանի նախագահ Մարթին Շուլց, Եւրոմիութեան հարցերով Թուրքիոյ պետական նախարար Էկեմեն Պաղըշի հետ հանդիպման ընթացքին:

Ըստ ֆրանսական «Ա.Էֆ.Փէ.» լրատու գործակալութեան, Շուլց ըսած է. «Լաւագոյն խորհուրդս Թուրքիոյ այն է, որ ան դէմ յանդիման գայ սեփական պատմութեան հետ, որովհետեւ միայն այդ պարագային կարելի պիտի ըլլայ կայուն ապագայ մը մէջտեղ բերել»:

Գերմանացի երեսփոխանը յայտնած է, թէ իր երկիրը եւս «բաւական բարդ» պատմութիւն ունեցած է, սակայն շատ նրբօրէն կը վերաբերի իր պատմութեան հետ, մինչեւ այսօր»:

«Դուք պէտք է արտօնէք, որ ազատ հետաքննութիւններ կատարուին 1915ի առնչութեամբ, եւ եթէ այդ հետաքննութիւնները յստակացնեն, թէ տեղի ունեցածը ցեղասպանութիւն էր, ապա դուք պէտք է զայն ընդունիք», ըսած է Շուլց այն նախարարին, որ վերջերս Ցեղասպանութիւնը ուրանալուն համար կը հետապնդուի Զուիցերիոյ արդարադատութեան կողմէ:

Անդրադառնալով Ֆրանսայի մէջ ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին՝ Եւրոխորհրդարանի նախագահը նշած է, թէ ինք տեղեակ է, որ Եւրոմիութեան մէջ նման օրէնք մը բաւական շատ աջակիցներ ունի, եւ ի՛նք եւս կը յարգէ ֆրանսական խորհրդարանին որոշումը:

ԵՐԵՒԱՆ.- Հայաստանի Ազգային վիճակագրական ծառայութեան նախագահ Ստեփան Մնացականեան Փետրուար 7ին տեղի ունեցած ասուլիսին ընթացքին յայտնեց, թէ  Հայաստանի մէջ 2011ի մարդահամարին սկզբնական տուեալներուն համաձայն, հաշուեգրուած է 3.285.767 մարդ, ներկայի բնակչութեան սկզբնական թիւը կազմած է 2.871.509 մարդ:

Ըստ Մնացականեանի, մնայուն կերպով Հայաստանի մէջ բնակողներուն թիւը պիտի յստականայ բոլոր հարցաթերթիկներու տուեալներու ամփոփումէն եւ համախմբումէն ետք, որ կը  նախատեսուի աւարտել 2012 Հոկտեմբերին:

Հայաստանի 2011ի մարդահամարի նախնական ցուցանիշները ամփոփուած են մարդահամարի նպատակով ստեղծուած 11.548 կեդրոններու ամփոփ տեղեկագիրներուն հիման վրայ:

Մնացականեան նշեց, որ աւելցած են նաեւ Հայաստանի արտաքին գործոց, արդարադատութեան, պաշտպանութեան նախարարութիւններու, կառավարութեան առընթեր Հայաստանի ոստիկանութեան եւ ազգային անվտանգութեան ծառայութեան կողմէ յատուկ կարգով հաշուառուած անձերուն  վերաբերող ամփոփ տուեալները:

Ստեփան Մնացականեանի համաձայն, մարդահամարին վերջնական արդիւնքները շատ քիչ կրնան տարբերիլ նախնական ցուցանիշերէն:

Նշենք, որ վերջին՝ 2001ի մարդահամարին ընթացքին հաշուեգրուած բնակչութեան նախնական ցուցանիշը կազմած է 3.458.303 մարդ, իսկ ներկայի բնակչութեան սկզբնական թիւը 3.002.598 մարդ է:

Այսպիսով, տասը տարուան ընթացքին հանրապետութենէն վերջնականօրէն հեռացած է 173 հազար մարդ, իսկ ներկայիս հաշուեգրուած բնակչութեան 12.6  առ հարիւրը կամ 414 հազար մարդ բացակայած է հանրապետութենէն:

Մալաթիոյ հայերու բարեգործական միութեան նախագահ Խոսրով Քէօլեթավիթօղլու կայքին հետ զրոյցի մը ընթացքին յայտնած է, որ իրենք մօտէն պիտի հետեւին վերակառուցման աշխատանքներուն։ «Այդ համալիրը մենք կառուցած էինք Պոլսոյ եւ Սփիւռքի մէջ ապրող մալաթիացիներէն հաւաքուած գումարներով։ Համալիրը քանդուցեաւ, երբ շինարարարական աշխատանքները գրեթէ աւարտին կը մօտենային։ Մենք մինչեւ վերջ պիտի երթանք», ըսած է ան։

Փետրուար 3ին յայտնի դարձաւ, որ Մալաթիոյ հայկական գերեզմանոցին կից համալիրը քանդուած է։ Քաղաքապետարանի ներկայացուցիչները աւելի ուշ յայտարարեցին, թէ սխալմունք տեղի ունեցած է. իրենք շրջանի բնակիչներու բողոքներուն հիման վրայ հրահանգած էին քանդել պահակակէտը, սակայն աշխատաւորներու խումբը, «սխալ հասկնալով» հրահանգը՝ ամբողջ համալիրը քանդած էր։

Միւս կողմէ՝ Թուրքիոյ կառավարութեան գլխաւոր ընդդիմադիր կուսակցութեան՝ Հանրապետական ժողովրդային կուսակցութեան Մալաթիոյ նահանգի մասնաճիւղի նախագահ Էնվեր Քիրազ, քաղաքապետութեան խորհուրդի կարգ մը անդամներուն հետ Մալաթիոյ հայոց գերեզմանատան մէջ մամլոյ ասուլիս մը կազմակերպելով՝ Երկուշաբթի օր բուռն կերպով քննադատեց քանդումի գործողութիւնը։ Ան ըսաւ. «Մալաթիոյ քաղաքապետը մեզ խայտառակեց ամբողջ աշխարհին առջեւ։ Երբ մեր քաղաքին անունը շատերու միտքին մէջ տակաւին կը շարունակէ կապուած մնալ «Զիրվէ» հրատարակչատան մէջ գործուած սպանդին հետ, ուստի կարելի չէ հասկնալ քաղաքապետին վերջին նախաձեռնութիւնը։ Ան այս շէնքերը քանդեց ուղղակի մալաթիացի ժողովուրդին վրայ։ Քաղաքապետը ըսաւ, որ միայն պահակին բնակարանը պիտի քանդուէր, սակայն պաշտօնեաները սխալմամբ միւս բաժիններն ալ քանդեցին, ինչ որ արդէն ցոյց կու տայ, թէ քաղաքապետութիւնը որքա՜ն լաւ կը գործէ։ Այսպիսի զգայուն հարցի մը մէջ քաղաքապետ մը ինչպէ՞ս «լուր չունէի» կրնայ ըսել։ Մալաթիոյ մէջ տակաւին քիչ թիւով հայեր կ՛ապրին։ Բայց նոյնիսկ մէկ հատ հայ մնացած ըլլայ, մենք պէտք է պաշտպանենք անոր իրաւունքները, որովհետեւ մալաթիացի հայերն ալ Մալաթիոյ զաւակ են։ Հիմա քաղաքապետը քանդուած մասերը անձամբ վերակառուցելով՝ պէտք է հատուցանէ մեր հայրենակիցներուն կրած վնասը»։

Այս մամլոյ ասուլիսի ընթացքին ոստիկանութիւնը ապահովական խիստ միջոցառումներու դիմած էր, կը հաղորդէ «Մարմարա»:

ՊԱՔՈՒ, «Արմէնփրէս».- Հարաւային Կովկասի մէջ Եւրոպական Միութեան յատուկ ներկայացուցիչ Ֆիլիփ Լըֆոր Երեքշաբթի, Փետրուար 7ին Պաքուի մէջ հանդիպումներ ունեցաւ նախագահ Իլհամ Ալիեւի, արտաքին գործոց նախարար Էլմար Մամետեարովի եւ քաղաքացիական հասարակութեան ներկայացուցիչներու հետ՝ խորհրդակցութեան հիմնական նիւթ ունենալով Յունուար 23ին Հայաստանի, Ատրպէյճանի եւ Ռուսիոյ նախագահներու վերջին եռակողմանի հանդիպման արդիւնքները, ինչպէս նաեւ ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորումն ու Արեւելեան գործընկերութիւն ծրագիրի իրականացումը։

«Եւրոպական Միութիւնը Սոչիի հանդիպումը կը նկատէ իբրեւ քայլ մը դէպի խաղաղութիւն։ Յոյս ունինք, որ այդպիսի հանդիպումներ ապագային եւս պիտի շարունակուին», ըսաւ եւրոպացի պաշտօնատարը։

ՊՈԼԻՍ.- Ինչպէս հաղորդած էինք, Զուիցերիոյ մէջ հետաքննութիւն մը սկսած է Եւրոպական Միութեան հարցերով Թուրքիոյ պետական նախարար եւ Եւրոպական Միութեան մօտ աւագ բանագնաց Էկեմեն Պաղըշի դէմ, որովհետեւ ան Զուիցերիոյ մէջ յայտարարած էր, թէ Հայկական Ցեղասպանութիւնը տեղի չէ ունեցած: Թուրքիա այս կապակցութեամբ բացատրութիւններ պահանջած է Զուիցերիոյ իշխանութիւններէն:

Զուիցերիական «Նէօ Ցիւրիխըր Ցայթունկ» օրաթերթը հաղորդած էր, թէ Զուիցերիոյ հայ համայնքէն ստացուած բողոքագիրի մը հիման վրայ, Ցիւրիխի աւագ դատախազի գրասենեակը Զուիցերիոյ մէջ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ժխտող Պաղըշի յայտարարութեան շուրջ հետաքննութեան ձեռնարկած է։

Պաղըշի մամլոյ քարտուղար Ճիհանկիր Շահին, իր կարգին յայտնեց, որ թուրք նախարարը, նախքան դատախազին կողմէ նախնական հետաքննութեան աւարտը, այս հարցին շուրջ յայտարարութիւն պիտի չկատարէ, սակայն Պաղըշ Երեքշաբթի օր, նախքան Պրիւքսէլ մեկնիլը նշեց, թէ զուիցերիացի դատախազը իրեն հանդէպ հետաքննութիւն կատարելով՝ ժամանակ պէտք չէ վատնէ։

«Անշուշտ, ասիկա տակաւին նախնական հետաքննութիւն է։ Պաշտօնապէս ինծի որեւէ գրութիւն չէ եկած տակաւին։ Ես ալ այդ մասին տեղեկացած եմ լրատուամիջոցներէն։ Ցիւրիխի գլխաւոր դատախազը թող ժամանակ չկորսնցնէ քննելու համար, թէ ես ատիկա ըսա՞ծ եմ, կամ ոչ։ Ես Ցիւրիխի մէջ ըսի, որ 1915ի դէպքերը ցեղասպանութիւն չեն։ Եւ այսօր այստեղ կը կրկնեմ զայն. խօսքս փաստաթուղթերու եւ արխիւներու վրայ հենուած է։ Հիմա ալ կը յայտարարեմ, որ Զուիցերիա կատարելիք իմ այցելութիւններուս ընթացքին եթէ նոյն հարցումը ուղղեն, ես նոյն կերպ պիտի պատասխանեմ։ Ըստ եւրոպական օրէնքներու՝ մարդը ազատ արտայայտուելու իրաւունք ունի։ Բացի ատկէ, ես չեմ ճանչնար ուժ մը, որ պիտի կարենայ ձերբակալել Թուրքիոյ հանրապետութեան ոեւէ նախարար», յայտարարեց ան՝ աւելցնելով, որ Թուրքիոյ պատմութիւնը մի՛շտ «աւելի մաքուր է քան անոնցը, որոնք կը համարձակին Թուրքիան հարցաքննել»։

«Ոչ ոք պէտք է փորձէ մեզի մարդկային իրաւանց, ազատ արտայայտութեան կամ անցեալին ապրուած ցաւերուն մասին դասեր տալ», յայտնեց թուրք նախարարը։

Պաղըշ ընդգծեց նաեւ, որ Թուրքիա ոչ մէկ տատամսում կամ մտահոգութիւն ունի եւ իր երկիրը այդպիսի նախաձեռնութիւնները անկարեւոր կը նկատէ։ Թուրք նախարարը Գերմանիոյ, Միացեալ Նահանգներու, Ֆրանսայի, Հայաստանի, Ռուսիոյ եւ Բրիտանիոյ կոչ ուղղեց՝ իրենց արխիւները բանալու, ինչպէս նաեւ բոլոր պատմաբաններէն խնդրեց Հայոց Ցեղասպանութեան հարցին շուրջ ակադեմական ուսումնասիրութիւններ կատարելու։ «Ապա մենք՝ քաղաքագէտներս, կրնանք պատմութեան մասին զեկուցումները ստանալ եւ ապագային կարգ մը քայլերու դիմել», նշեց Պաղըշ:

Թուրքիոյ փոխվարչապետ Պեքիր Պոզտաղ նոյնպէս ըսաւ, որ Թուրքիոյ կառավարութեան նախարարներէն մէկուն դէմ դատ բանալը Ցիւրիխի դատախազի մը լիազօրութիւններէն շատ վեր կը մնայ։ «Ասիկա ցոյց կու տայ, թէ Զուիցերիան տակաւին շատ հեռու է իրաւական պետութիւն մը ըլլալէ։ Ուրիշ երկրի մը նախարարը Զուիցերիոյ մէջ իր կարծիքը յայտնելու, դատի մը մասին իր տեսակէտը արտայայտելու իրաւունք չունի՞, այսպիսի անիմաստ բան կ՛ըլլա՞յ։ Կ՛երեւի, թէ Զուիցերիա տակաւին չի հանդուրժեր առաւել ազատութիւնները, բայց անոնք ալ պիտի սորվին ի վերջոյ», պնդեց Պոզտաղ։

Վերջինս հիւրին ներկայացուցած է տարածաշրջանին մէջ ստեղծուած ռազմաքաղաքական իրավիճակը, նաեւ Ղարաբաղեան հակամարտութեան առնչուած խնդիրները: Նախարարը նշած է, որ «քանի որ Մինսկի խումբը յստակ արդիւնքներու չէ յանգած, Ատրպէյճան կանգնած է այլ միջոցներով գրաւուած տարածքները վերադարձնելու անհրաժեշտութեան դէմ յանդիման եւ այդ պատճառով զինուած ուժերը հետզհետէ կը զօրանան»:

Հանդիպման ժամանակ քննարկուած է թուրք-ատրպեճանական ռազմական համագործակցութիւնը եւ անոր խորացման կարեւորութիւնը:

Ռապըրթ Տոլտ եւ Էտըմ Շիֆ

ՈՒԱՇԻՆԿԹԸՆ.- Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբը կը տեղեկացնէ, թէ Ներկայացուցիչներու տան ներկայացուցած Հայկական Ցեղասպանութեան ճանաչումը պահանջող թիւ 304 բանաձեւի գլխաւոր հեղինակներ Էտըմ Շիֆ եւ Ռապըրթ Տոլտ ստորագրահաւաքի մը սկսած են՝ արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընի դէմ յղուելիք նամակի մը համար, ուր կը քննադատուի Հայկական Ցեղասպանութեան մասին Քլինթընի վերջերս կատարած յայտարարութիւնը:

Քլինթըն յայտարարած էր, թէ «պատմական բանավէճ» մը տեղի պէտք է ունենայ Հայկական Ցեղասպանութեան հարցով: Այդ յայտարարութեան ակնարկելով՝ քոնկրեսականները կը գրեն, թէ Քլինթըն պէտք է ետ քաշէ իր այդ խօսքը, որովհետեւ անոր կեցուածքը սկսած է գրեթէ նոյնանալու Թուրքիոյ ուրացման քաղաքականութեան: Անոնք կ՛աւելցնեն, թէ Քլինթըն պէտք է յստակօրէն ընդունի Հայկական Ցեղասպանութեան պատմական իրողութիւնը՝ յիշեցնելով, թէ «ցեղասպանութիւն» բառը ստեղծուած էր՝ օրինակ ունենալով Հայկական Ցեղասպանութիւնը:

Քաջալերելու համար ձեր շրջանի քոնկրեսականները, որ սոյն նամակը ստորագրեն, այցելեցէք http://anca.org/press_releases/press_releases.php?prid=2098 կայքէջը:

գործակալութեան Երկուշաբթի, Փետրուար 6ին յայտնած է, թէ Եւրոպական Միութեան հարցերով Թուրքիոյ պետական նախարար Էկեմեն Պաղըշի դէմ հետաքննութիւն մը սկիզբ առած է։

«Անցեալ շաբաթ մեր դատարանը ստացած է դիմում մը, ըստ որուն՝ Պաղըշ Զուիցերիոյ մէջ Քրէական օրէնսգիրքի 261րդ յօդուածին մէջ գոյութիւն ունեցող ազգայնամոլութեան օրէնքին դէմ արտայայտուած է։ Հետաքննութիւն սկսած է, որովհետեւ դատարանը այդ պնդումը հիմնաւոր նկատած է։ Հիմա մենք պիտի քննենք Հայոց Ցեղասպանութիւնը ուրանալու մասին Էկեմեն Պաղըշի արտայայտութիւնը։ Պիտի ուսումնասիրենք նաեւ անոր դիւանագիտական անձեռնմխելիութեան հետ կապուած հարցը։ Դատական գործ պիտի բանանք, եթէ այս բոլորը օրէնքին համապատասխան ըլլան եւ դիւանագիտական անձեռնմխելիութեան խնդիր չըլլայ»։

Նշենք, որ Պաղըշ Յունուար 30ին Զուիցերիոյ մէջ ըսած էր. «Մենք այժմ Զուիցերիոյ մէջ ենք, եւ ես կը յայտարարեմ, որ 1915ի դէպքերը ցեղասպանութիւն չեն։ Թող գան ու ձերբակալեն զիս»։

Անգարայի մօտ Զուիցերիոյ դեսպանը Երկուշաբթի օր իսկ կանչուեցաւ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւն, ուր անկէ խնդրուեցաւ պարզաբանումներ տալ Ցիւրիխի դատախազին կողմէ Պաղըշի նկատմամբ քննութիւն բանալու լուրերուն վերաբերեալ: Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը աւելի կանուխ յայտարարած էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ժխտելուն համար Պաղըշի նկատմամբ Ցիւրիխի դատախազին սկսած հետաքննութիւնը «անընդունելի է»:

Միւս կողմէ, Պաղըշ «Ճազիրա» պատկերասփիւռի արբանեակային կայանին հետ զրոյցի մը ընթացքին յայտարարած է, թէ Հայոց Ցեղասպանութեան՝ «փաստերով ապացուցման պարագային, Թուրքիա հայերէն ներողութիւն պիտի խնդրէ»։ Ապա լրագրողի այն հարցումին, թէ Թուրքիան արդեօք պիտի ճանչնա՞յ Հայոց Ցեղասպանութիւնը՝ թուրք նախարարը ըսած է. «Եթէ ատիկա (Հայոց Ցեղասպանութիւնը) պատմականօրէն, գիտականօրէն, եւ ինչ որ աւելի կարեւոր է՝ միաձայնութեամբ ճանչցուի իբրեւ իրական փաստ, ապա ինչու ո»չ, աւելցնելով, որ իւրաքանչիւր ժողովուրդի պատմութեան մէջ մութ պահեր կան. «Կրնա՞նք նշել ժողովուրդ մը, որ իր պատմութեան մէջ մութ էջեր կամ ցաւեր չունենայ»։

Պաղըշ նաեւ նշած է, որ թրքական կողմը պատմութեան արխիւները բանալու եւ ուսումնասիրութիւն կատարելու առաջարկով դիմած էր հայկական կողմին, սակայն առաջարկը մերժուած էր։ «Ցաւ ի սիրտ, Հայաստանի կառավարութիւնը այդ առաջարկը ընդունելու խիզախութիւն չունեցաւ», յայտարարած է ան։

Անդրադառնալով Ֆրանսայի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրումին՝ Պաղըշ ըսած է, թէ ատիկա Թուրքիոյ համար «անարժէք է»։

ԹԵԼ ԱՒԻՒ.- Իսրայէլեան «Իզրուս» ռուսալեզու կայքէջը կը հաղորդէ, թէ Իսրայէլի արտաքին գործոց նախարար Աւիկտոր Լիպըրման անցնոaղ շաբաթավերջին առաջին անգամ ըլլալով հրապարակաւ խօսած է Իսրայէլի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման մասին՝ դէմ արտայայտուելով Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւին:

«Իսրայէլի պետութեան հիմնադրումէն ի վեր որեւէ այլ պատերազմի կամ այլ ողբերգութեան առնչութեամբ «ողջակիզում» եզրի օգտագործման համաձայն չենք եղած։ Մենք կը կարծենք, որ այն, ինչ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի տարիներուն հրեայ ժողովուրդին հետ տեղի ունեցաւ՝ ամհամեմատելի է։ Ափրիկէի, Ասիոյ, Պալքաններու մէջ տեղի ունեցածները իբրեւ ցեղասպանութիւն չենք ընդունիր։ Մենք կողմնակից ենք այն բանին, որ բոլոր փաստերը, պատմութեան տխուր էջերը ներկայացուին այնպէս, ինչպէս որ են», յայտարարած է ան։

Լիպըրման նաեւ անդրադարձած է Ֆրանսայի Ծերակոյտին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրման։ «Մենք պէտք չէ միջամտենք։ Այսօր այդ հարցը պատմական իրադարձութենէն քաղաքական վէճի վերածուած է, ուստի չեմ կարծեր, որ Իսրայէլ այժմ պէտք է այդ բոլորին միջամտէ», ըսած է ան։

Մայիս 2011ին, Լիպըրմանի կուսակիցներէն՝ Իսրայէլի արտաքին գործոց փոխնախարար Տանի Այալոն յայտարարած էր, որ Իսրայէլի խորհրդարանը պիտի չճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը: «Ատիկա անկարելի է. մենք չենք կրնար թոյլատրել, որ պատմութեան վիճելի հարցերը իսլամական աշխարհին մէջ մեր ռազմավարական գործընկերոջ՝ Ատրպէյճանի հետ, մեր յարաբերութիւնները փճացնեն», ըսած էր ան։

Լըքոնթ այն ծերակուտականներէն է, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը քրէականացնող օրինագիծի քուէարկութեան չէր մասնակցած: Ֆրանսայի հայ քաղաքացիներու հետ անոր հանդիպման ընթացքին ան նշած է, թէ համաձայն է, որ ցեղասպանութիւններու ժխտումը պատժուի օրէնքով, սակայն այն պարագային, երբ օրէնքը թերի չէ եւ ատոր որդեգրումը չի կապուիր Ֆրանսայի նախագահական ընտրութիւններուն հետ։

«Կը կարծեմ, որ օրէնքը իրաւաբանօրէն թերի է։ Ֆրանսայի արտաքին քաղաքականութիւնը այսօր փխրուն վիճակի մէջ է. ես չէի ուզեր, որ Ֆրանսայի ու Թուրքիոյ բարեկամական կապերը վատթարանան եւ տարածաշրջանին մէջ մեր երկրի քաղաքական դերը տկարանար, յատկապէս այն պարագային, երբ այժմ կը խօսուի Ֆրանսայի՝ Մինսկի խմբակի համանախագահութեան մէջ մնալ-չմնալու հարցին մասին։ Այս բոլորը հաշուի առնելով՝ որոշեցի չքուէարկել, հակառակ անոր, որ կը կարծեմ, թէ Ցեղասպանութեան ժխտումը պէտք է պատժուի», ըսած է Իվ Լըքոնթ։

Հետաքրքրական է նաեւ, որ թրքական զայրացկոտ սպառնալիքներէն ետք նշեալ երկիրներուն հետ առեւտուրը ոչ միայն վնաս չի կրեր, այլ սովորաբար՝ զգալիօրէն կ՛աճի:

Օրինակի համար, Հայկական Ցեղասպանութիւնը 1995ին ճանչցած Ռուսիոյ պարագային, Թուրքիոյ հետ անոր առեւտուրը այդ թուականէն ի վեր 912 տոկոսով աճած է, իսկ Ցեղասպանութիւնը 1996ին ճանչցած Յունաստանի պարագային, այդ աճը 399 տոկոսով եղած է: Պարագան նոյնն է Սլովաքիոյ (2004էն ի վեր 298 տոկոսի աճ), Ֆրանսայի (2001էն ի վեր 257 տոկոսի աճ), Պելճիքայի (1998էն ի վեր 174 տոկոսի աճ) եւ Գանատայի (2004էն ի վեր 148 տոկոսի աճ):

Թուրքիոյ առեւտրական յարաբերութեանց մասին մանրամասնութիւններ կարելի է կարդալ Հայ Դատի հետեւեալ կայքէջէն՝ www.anca.org/assets/pdf/misc/turkey_bilateral_trade.pdf:

մամլոյ ասուլիսի մը ընթացքին յայտարարուեցաւ, թէ Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբը յառաջիկայ Մայիս 20ին պիտի իրականացնէ իր պատկերասփիւռային դրամահաւաքը:

Մամլոյ ասուլիսին ընթացքին ելոյթներ ունեցան Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբի հիմնադրամի նախագահ Քեն Խաչիկեան, առաջնորդ Մուշեղ արք. Մարտիրոսեան, ինչպէս նաեւ թելեթոնի յանձնախումբի անդամներ Սթիւ Արթինեան, Վանա Կիտցինեան-Տէր Օհաննէսեան եւ դոկտ. Վիգէն Յովսէփեան՝ ներկայացնելով դրամահաւաքի մանրամասնութիւնները եւ համայնքային աննախընթաց մասնակցութիւն ապահովելու համար տարուող ջանքերը:

Յիշեցնենք, թէ 2006ին եւ 2009ին կայացած երկու դրամահաւաքներուն ընթացքին կարելի եղած էր գոյացնել աւելի քան 4.5 միլիոն տոլար, որ ի սպաս դրուեցաւ ամերիկահայ կրթական, երիտասարդական, քաղաքացիական եւ այլ ծրագիրներու իրականացման:

«Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի վաւերացումը համաշխարհային մակարդակի յաղթանակ պիտի ըլլայ Թուրքիոյ ժխտողականութեան քաղաքականութեան դէմ, որ այս ճակատումին մէջ իր վերջին ուժերը ներդրած է», ըսուած է յայտարարութեան մէջ:

Ֆրանսահայերը նաեւ կը նշեն, որ թրքական իշխանութիւնները ճնշում կը գործադրեն Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդի անդամներուն վրայ: «Արդեօ՞ք օրինագիծը հակասահմանադրական է: Մեր պատասխանը շատ յստակ է՝ ո՛չ: Մենք ոչ թէ կարեկցութիւն կը պահանջենք, այլ՝ արդարութիւն: Մենք կը պայքարինք ոչ թէ թրքական ծագումով Ֆրանսայի քաղաքացիներու, այլ՝ Թուրքիոյ պետական ժխտողականութեան դէմ», ըսուած է յայտարարութեան մէջ:

Ֆրանսայի հայկական կազմակերպութիւններու համակարգող խորհուրդը վստահութիւն կը յայտնէ, թէ նախագահ Նիքոլա Սարքոզի վճռական է սկսած գործը աւարտին հասցնելու համար: Ֆրանսահայերը նաեւ վստահութիւն ունին Սահմանադրական խորհուրդի անդամներու դատողութեան վրայ, եւ իրենց գործի ճշմարտացիութիւնն ապացուցելու նպատակով, պատրաստ են նոյնիսկ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական ատեան դիմելու:

Յայտնենք, թէ Ֆրանսայի աշխարհիկ հրեաներու կեդրոնը եւս յայտարարած է, թէ թրքական ազգայնականութիւնը դիմակայելու համար, հրեաները այս հարցին մէջ պէտք է աջակցին հայերուն:

Էտըմ  Շիֆ եւ Հաուըրտ Պըրմըն կոչ ուղղած են Վրաստանի նախագահին՝ Ջաւախքի խնդիրներու լուծման յաւելեալ ուշադրութիւն դարձնելու:

Սահակաշվիլի պատրաստակամութիւն յայտնած է համագործակցելու Շիֆի եւ Պըրմընի հետ՝ միեւնոյն ժամանակ ընդգծելով, որ համաձայն է շրջանին ամերիկեան օգնութեան տրամադրելու նախաձեռնութեան:

Յիշեցնենք, որ ՀՅԴ Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբի նախաձեռնած Վրաստանի կառավարութեան, ինչպէս նաեւ Ուաշինկթընի մէջ Վրաստանի դեսպանութեան հետ երկխօսութեան իբրեւ արդիւնք այս գծով արդէն կայացած են շարք մը հանդիպումներ: Երկխօսութեան առանցքը կը կազմեն Ջաւախքի տնտեսական զարգացումը, վրացական–հայկական յարաբերութիւններու ընդլայնումը, որ կը ներառէ վրացական եւ հայկական կողմերու ներդրումներու ծիրին ընդարձակում, ինչպէս նաեւ Ջաւախքի մէջ աշխատատեղիներու ստեղծման նպատակով ամերիկեան յաւելեալ աջակցութեան տրամադրում։

Յիշեցնենք, որ Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբի անդամները հանդիպում ունեցած էին Ուաշինկթընի մէջ Վրաստանի դեսպան Թեմուրի Եակոբաշվիլիի հետ, իսկ նախորդ տարուան Սեպտեմբերին Վրաստան այցելած էր Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբի ատենապետ Քէն Խաչիկեանը, որ հանդիպումներ ունեցած էր Վրաստանի իշխանութիւններուն եւ վրացական համայնքի ներկայացուցիչներուն հետ:

Տաւութօղլու նաեւ հանդիպումներ պիտի ունենայ քոնկրեսականներու հետ եւ պիտի քննարկէ Հայոց Ցեղասպանութեան հարցը, որ հաւանաբար մինչեւ Ապրիլ կրկին ներկայացուի Քոնկրեսին՝ առ ի քննարկում։

«Սի.Էն.Էն. Թուրք»ին համաձայն, ճանապարհային աշխատանքներու ժամանակ մասամբ քանդուած էր հայկական գերեզմանատան մէջ գտնուող մատուռը:

Մալաթիացի հայերու միութիւնը (ՀԱՅՏԵՐ) որոշած էր վերականգնել զայն: Մալաթիոյ քաղաքապետը բանաւոր թոյլատուութիւն տուած էր կատարելու վերակառուցման աշխատանքներ, որոնք սկսած էին երեք ամիս առաջ՝ Թուրքիոյ մէջ յայտնի ճարտարապետ Գէորգ Օզքարակէօզի կողմէ։ Գործը վերջինիս վստահած էր Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանը:

Վերջերս, սակայն, Մալաթիոյ քաղաքապետարանը հարիւրաւոր բողոքներ ստացած է տեղւոյն բնակչութենէն, որ կը բողոքէ, թէ «նոր կառոյցն ու անոր շինարարութիւնը կը խանգարեն մօտակայքը ապրողները»:

Քաղաքապետարանն ու բնակիչները որոշած են վերջնականապէս քանդել հայերու կիսակառոյց շինութիւնը, եւ առանց տեղեակ պահելու՝ հիմնովին քանդած են զայն:

Մալաթիացի հայերու միութեան նախագահ Խոսրով Քէօլեթաւթիօղլու իր խիստ դժգոհութիւնը յայտնած է այս տմարդի քայլին առնչութեամբ. «Առաջին անգամ քանդելով արդէն վիրաւորած էին, իսկ երկրորդ պարագային՝ ցաւը աննկարագրելի է: Զո՞վ կը խանգարէ մահացածներուն յիշատակը յարգելը: Չեմ հասկնար: Շատ վրդովուած եմ», ըսած է ան:

Չի բացառուիր, որ այս բոլորը հետեւանք ըլլան Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ ընդունուած Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնքին:

«Սի.Էն.Էն. Թիւրք»ը յօդուածին մէջ նաեւ կը նշէ, թէ «այս բոլորը ցոյց կու տայ հայերուն իրական վիճակը Թուրքիոյ մէջ»:

Նոյն օրը, առեւտուրի նախարարութիւնը հաղորդեց, թէ երկրի գործարաններուն ստացած ապսպրանքները Դեկտեմբեր ամսուան ընթացքին 1.1 տոկոսի աճ մը արձանագրած են՝ ամբողջ տարուան աճը հասցնելով 12.1 տոկոսի, ինչ որ առողջ աճ մըն է:

ՍԹՈՔՀՈԼՄ.-  Շուէտի խորհրդարանի խումբ մը պատգամաւորներ դիմած են Նոպէլեան խաղաղութեան կոմիտէին՝ 2012ի Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակը թուրք յայտնի իրաւապաշտպան, «Պելկէ» հրատարակչատան սեփականատէր Ռակըպ Զարաքօլուին յանձնելու առաջարկով:

Թրքական «Էվրենսել» կայքի փոխանցմամբ՝ Շուէտի պատգամաւորներու դիմում-առաջարկին մէջ նշուած է, որ Ռակըպ Զարաքօլուն գիրքեր հրատարակած է Թուրքիոյ մէջ «թապու» (արգիլուած) հանդիսացող Հայոց Ցեղասպանութեան եւ քրտական հարցին վերաբերեալ, որոնց համար քանի մը անգամ դատապարտուած է:

«Թուրքիոյ մէջ 1980ի Սեպտեմբեր 12ի ռազմական յեղաշրջումէն ետք Զարաքօլուն մտած է Մարդու իրաւունքներու միութեան մէջ եւ յանուն ժողովրդավարութեան եւ մարդու իրաւունքերու անդադար պայքարած է, որու համար պետութեան թիրախ դարձած է եւ 2011ի Նոյեմբեր 1ին կալանաւորուած՝ ահաբեկչական կազմակերպութեան անդամ ըլլալու մեղադրանքով», նշուած է դիմումին մէջ:

Նշենք, որ Զարաքօլուն մէկ ամիս առաջ փաստաբաններու միջոցով կոչ-նամակ  մը ուղարկած էր Թուրքիոյ խորհրդարանի նախագահութեան՝ յորդորելով ճանչնալ Հայոց Ցեղասպանութիւնը:

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Ատրպէյճան սպառնալիք է Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետութեան ժողովրդավարութեան եւ հոն ձեւաւորուած համամարդկային արժէքներուն, որոնց հիմքը դրուած է վերջին երկու տասնամեակներու ընթացքին. այսպէս գրած է «Ուաշինկթըն Թայմզ» թերթը՝ «Ատրպէյճան Սպառնալիք Է Լեռնային Ղարաբաղի Համար» խորագրուած յօդուածին մէջ:

«Ամերիկացի փորձագէտ Սթեֆըն Պլենքի կարծիքը, թէ Իրանի սպառազինումը կրնայ վտանգ ներկայացնել Ատրպէյճանին, իրականութեան չի համապատասխաներ: Ատրպէյճան շարունակաբար կը խորացնէ իր տնտեսական ու քաղաքական կապերը Իրանի հետ: Ասոր վառ օրինակներն են վերջերս յաճախ հրաւիրուող եռակողմանի հանդիպումները՝ Իրանի, Ատրպէյճանի եւ Թուրքիոյ միջեւ, որոնց վերջինը տեղի ունեցած է Նախիջեւանի մէջ», նշուած է յօդուածին մէջ, ուր կը շեշտուի նաեւ, թէ Պաքու ինքզինք այնքան վստահ ու անվտանգ կը զգայ շրջանին մէջ, որ շատ յաճախ, Մինսկի խմբակի շրջանակներով բանակցային գործընթացին զուգահեռ՝ հանդէս կու գայ հակամարտութիւնը բորբոքող հռետորաբանութիւններով:

«Այն յաջողութիւնները, որոնք արձանագրուած են Լեռնային Ղարաբաղի մէջ, կրնան օրինակ ծառայել Ատրպէյճանի համար», կ՛եզրակացնէ թերթը:

Անցեալ շաբաթ Տիարպաքըրի Իչքալէ շրջանին մէջ կատարուած հնագիտական պեղումներու ընթացքին ոսկորներ գտնուեցան ու այս հարցը բաւական զբաղեցուց հանրային կարծիքը։ Նախ կարծուեցաւ, որ այս ոսկորները կը պատկանէին այն անձերուն, որոնք ԺԻԹԷՄի կողմէ այս շէնքերուն մէջ սպաննուեցան առանց դատավարութեան։ Բայց աւագ դատախազի տեղակալ Ահմէտ Գարաճա ըսաւ որ այս ոսկորները 1990ական թուականներու սպանդներուն չէր կրնար պատկանիլ, ասոնք աւելի հին թուականներէ կու գային։

Կրթական Նախարար Կիւնայ, Իչգալէի մէջ քննութիւններ ընելու ընթացքին ըսեր է. Եթէ հոս իրապէս սպանդ մը կատարուած է, կամ եթէ այս շէնքերը սպանդի մը որպէս կեդրոն գործածուեր են, անշուշտ որ չենք ուզեր որ անոնք բոլորովին մոռացութեան տրուին։ Որպէսզի մարդիկ օրինակ առնեն ասոնցմէ, մենք այս հարցերը պիտի կենդանացնենք ու  պիտի փոխանցենք յաջորդ սրունդներուն։ Բայց այս մասին ամէնէն առաջ Դատական բժշկութիւնն է որ կարծիք պիտի յայտնէ»։

Ա-Գէ-Փէի Տիարպաքըրի երեսփոխան Կալիպ Էնսարիօղլու իր կարգին ըսաւ որ այստեղի բանտը կառուցուած է 1880ին։ Գտնուած ոսկորները ուրեմն այդ թուականէն աւելի վերջուան կը պատկանին։ Գերեզմանի մը ձեւով տեղաւորուած չեն,  վրայ վրայի նետուած դիակներ են։ Եթէ դուրսէն նայիք, այնպէս կ՛երեւի որ ասոնք շատ հին շրջանի մը կը պատկանին։ Ասոնց վրայ հագուստ չկայ, մինչդեռ 90ական թուականներուն դիակները հագուստով կը նետուէին հողին մէջ։ Իմ անձնական կարծիքս այն է որ ասոնք կը պատկանին 1910-25 թուականներուն։ Անկախութեան Դատարանները այդ շրջանին հազարաւոր մարդիկ մահապատիժի ենթարկեցին առանց դատավարութեան»։

Իչգալէի բանտը կը կարծուի որ կառուցուած է Բ. Ապտիւլհամիտի շրջանին։ 1915ին քաղաքի հայ մեծամեծները այս բանտին մէջ արգելափակուեցան եւ աւելի վերջ ալ սպաննուեցան։

Թարգմանութիւնը՝

«ՄԱՐՄԱՐԱ»ՅԻ

«Փարիզի մօտ Թուրքիոյ դեսպանատունը, հիւպատոսութիւնները, թրքական կազմակերպութիւններն ու Արտասահմանի թուրքերու նախագահութիւնը կատարած են խիստ եւ աշխոյժ լոպիական աշխատանք, որուն հետեւանքով՝ կարելի եղած է օրինագիծը բողոքարկել: Թուրքիա կը շարունակէ իր այդ դիւանագիտութիւնը՝ իրաւական գործընթացին վրայ ազդելու եւ զայն իր օգտին շրջելու համար», աւելցուցած է կայանը:

Կը նշուի, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդի 9 անդամներէն են Ֆրանսայի նախկին նախագահներ Ժագ Շիրաքն ու Վալերի Ժիրսքար Տ՛Էսթան, որոնցմէ առաջինը անցեալին յայտարարած էր, թէ Թուրքիա պէտք է ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, իսկ երկրորդը դէմ արտայայտուած էր Թուրքիան Եւրոմիութեան անդամ դարձնելու ջանքերուն եւ յայտարարած, թէ Թուրքիա եւրոպական երկիր չէ:

Թրքական կողմը «Թուրքիոյ բարեկամ» կը համարէ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդի նախագահ Ժան Լուիս Տեպրէին, որ Ֆրանսայի խորհրդարանի նախագահ եղած օրերուն՝ 2006ին, կանխած է նմանատիպ օրինագիծի վաւերացումը, ինչպէս նաեւ՝ ելեւմուտքի նախկին նախարար Միշել Շարազին, որ անցեալին ձեռնպահ մնացած է նման օրինագիծերու գծով: Թրքական կողմը նաեւ կ՛ակնկալէ, որ խորհուրդի անդամ Փիեռ Շթայնմեց օրինագիծը հակասահմանադրական պիտի նկատէ:

Միւս կողմէ՝ Հայ Դատի Փարիզի գրասենեակի տնօրէն Հրաչ Վարժապետեան յայտնած է, թէ ֆրանսահայ համայնքի բոլոր հոսանքներու ներկայացուցիչները ներկայ պիտի ըլլան Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզիի հետ ծրագրուած հանդիպումի մը՝ քննելու համար Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին հետ կապուած հարցեր:

Թրքական «Միլլիյէթ» թերթը կը նշէ, որ պաշտօնի այդ բարձրացումով, Աքիւրեք փաստօրէն պիտի վարէ ապահովութեան գլխաւոր տնօրէնի տեղակալին հաւասար պաշտօն մը:

Նշենք, որ Յունուար 19, 2007ին տեղի ունեցած Հրանդ Տինքի սպանութեան օրերուն, Աքիւրեք Տրապիզոնի ոստիկանապետն էր, եւ հարցաքննութեանց ընթացքին կասկածեալներ ու վկաներ յայտնած էին, թէ Աքիւրեք նախապէս տեղեակ եղած է Տինքի նկատմամբ մահափորձ կազմակերպուելու մասին:

ՊՈԼԻՍ, «Նիուզ».- Թուրքիոյ մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Ֆրենսիս Ռիքարտոնէ առաջին անգամ ըլլալով «Թուիթըր»ի միջոցով, թրքերէնով պատասխանած է քաղաքացիներու հարցումներուն: Մօտ մէկ ժամուան ընթացքին  դեսպանը պատասխանած է տարբեր նիւթերու վերաբերող հարցումներուն, որոնց կարգին՝ Հայոց Ցեղասպանութեան գծով Միացեալ Նահանգներու նախագահ Օպամայի Ապրիլ 24ին ունենալիք ելոյթին:

«Չէ՞ք կարծեր, թէ արդէն իսկ մօտիկ ապագային կայանլիք ընտրութիւններուն պատճառով, նախագահ Օպամա Ապրիլ 24ին կրնայ արտասանել «ցեղասպանութիւն» բառը», հարցումին իբրեւ պատասխան՝ դեսպանը նշած է, թէ ինք չի կրնար գիտնալ, թէ նախագահը ի՛նչ պիտի ըսէ: «Սակայն ինչպէս նախապէս ըսած է նախագահ Օպամա, հայ եւ թուրք ժողովուրդները պէտք է հաշուի առնեն անցեալի իրականութիւնը եւ յառաջ ընթանան: Անհրաժեշտ է կողմերուն միջեւ կապի հաստատումը։ Երկու կողմերուն պատմաբանները պէտք է հանդիպին», գրած է Ռիքարտոնէ:

Բանաձեւը ներկայացուած է Քալիֆորնիոյ խորհրդարանի պատգամաւոր Ֆելիփէ Ֆուենթեսի կողմէ, ի յիշատակ Սումգայիթի, Քիրովապատի եւ Պաքուի ջարդերուն զոհ գացած հայերուն. բանաձեւը կոչ կ՛ընէ օրէնսդիրներուն՝ յիշելու Ատրպէյճանի մէջ հայերու նկատմամբ կիրառուած ճնշումները, ինչպէս նաեւ ջարդերէն բոլոր տուժածները, որոնցմէ շատերը փախստականի կնիքով հասած են Միացեալ Նահանգներ:

«Ես պատիւ ունիմ առաջնորդելու նահանգային ժողովը, յիշելու Ատրպէյճանի մէջ գրեթէ 25 տարի առաջ տեղի ունեցած հայերու ջարդերը: Հայ ժողովուրդը իր ամբողջ պատմութեան ընթացքին ենթարկուած է հալածանքներու եւ Ցեղասպանութեան, եւ այդուհանդերձ, ան կը շարունակէ ծաղկիլ ու դարձած է Քալիֆորնիա նահանգի անբաժանելի մէկ մասը: Մենք միասնաբար կը յիշենք անցեալի վայրագութիւնները, որպէսզի ապագային անոնք դարձեալ չկրկնունին», նշած է Ֆուենթես:

Աշխատանք կը տարուի բանաձեւը վաւերացնելու մինչեւ Փետրուար 27, որ Սումգայիթի ջարդերուն տարելիցն է:

Յաւելեալ տեղեկութեանց համար, դիմել Հայ Դատի գրասենեակ՝ (818) 500-1918 թիւով:

Ֆրանսայի նախագահը նաեւ նախազգուշացուցած է, որ եթէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը չեղեալ համարուի, ապա Հրէական Ողջակիզումի ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ եւս դիմում  պիտի ներկայացուի։

«Ա.Էֆ.Փէ.» լրատու գործակալութիւնը, յղում կատարելով երկու անանուն նախարարներու՝ կը հաղորդէ, որ Սարքոզի Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը պատժող նոր օրինագիծ պիտի ներկայացնէ, եթէ Ֆրանսայի դատական գերագոյն մարմինը հակասահմանադրական նկատէ ցեղասպանութիւններու հերքումը քրէականացնող օրինագիծը։

Թրքական «Միլլիյէ»չ օրաթերթը իր «Սարքոյի (Սարքոզիի) համար ցնցում մը» խորագիրով լրատուութեան մէջ կը յայտնէ, որ 77 ծերակուտականներ եւ 65 երեսփոխաններ սահմանադրական խորհուրդին դիմում ներկայացուցած են՝ օրինագիծը վիճարկելու համար։ Օրաթերթը կը նշէ, որ երեսփոխաններու շարքին էին Սարքոզիի ղեկավարած Միութիւն յանուն ժողովրդային շարժումի կուսակցութենէն 52 երեսփոխաններ եւ ծերակուտականներ։ Օրաթերթը կը նշէ, որ մեծ հաւանականութեամբ Սահմանադրական խորհուրդը օրինագիծը չեղեալ պիտի նկատէ։

Նշենք, որ ըստ «Փարիզիըն» օրաթերթին մէջ հրապարակուած վերջին հարցախոյզին՝ նախագահութեան Ընկերվարական թեկնածու Ֆրանսուա Հոլանտի ժողովրդականութիւնը, բաղդատմամբ Յունուար 14ի արդիւնքներուն, երեք կէտով աւելնալով՝ հասած է 31 առ հարիւրի, իսկ Սարքոզիի ժողովրդականութիւնը կէս կէտ նահանջելով՝ հասած է 24.5 առ հարիւրի, մինչ ազգայնական Մարին լը Փենի ժողովրդականութիւնը մէկ կէտ նահանջելով՝ հասած է 19 առ հարիւրի:

Միւս կողմէ, Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի հեղինակ Վալերի Պուայէ կը յայտնէ, թէ ինք զարմացած չէ այս օրինագիծը Սահմանադրական խորհուրդ հասցնելու կարգ մը ֆրանսացի ծերակուտականներու որոշումէն։ Երեսփոխանը կը յայտարարէ. «Հիասթափուած եմ անկէ, որ որոշ խորհրդարանականներ օրինականութիւնը կը գերադասեն մարդասիրութենէն։ Հակառակ անոր, որ կը յարգեմ անոնց որոշումը, որովհետեւ ատիկա անոնց իրաւունքն է, ես միեւնոյն ատեն կը կիսեմ Ցեղասպանութեան զոհերու ընտանիքներուն ցաւը»։ Ան կը նշէ նաեւ, որ որեւէ պետութեան կողմէ ճնշում չի կրնար մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան վերաբերեալ իր որոշումին վրայ ազդել՝ աւելցնելով. «Ես պայքարը մինչեւ վերջ պիտի շարունակեմ»։

Ֆրանսական «Ֆիկարօ» օրաթերթը կը գրէ, թէ երեսփոխան Պուայէ յայտնած է, որ «օտար պետութեան ճնշումը չի կրնար ազդել մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան եւ Ֆրանսայի վեհութեան վրայ։ Առաքելութիւնը տակաւին աւարտած չէ։ Այժմ սահմանադրականները պէտք է ներկայացնեն իրենց փաստերը եւ գիտեմ, որ անոնցմէ շատեր օրէնքին սահմանադրականութիւնը կը պաշտպանեն»։

Օրաթերթը կ՛աւելցնէ նաեւ, որ ծերակուտականները եւ երեսփոխանները Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը կը բողոքարկեն՝ ի երջանկութիւն Անգարայի եւ ի տխրութիւն Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզիի։

Թրքական «Հիւրրիյէ»չ օրաթերթը կը հաղորդէ, որ Ֆրանսացի մէկ այլ խորհրդարանական Նաթալի Կուլէ յայտարարած է. «Ուրախ եմ օրինագիծի բողոքարկման առնչութեամբ։ Խորհրդարանին կողմէ այսպիսի օրինագիծի որդեգրումը սխալ էր, եւ մեր այս որոշումով մենք մեր խիզախութիւնը ցոյց տուինք»։

Ամերիկեան «Նիւ Եորք Թայմզ» օրաթերթը, իր կարգին կը գրէ, թէ «Սարքոզի յարձակումի կ՛ենթարկուի թրքական կառավարութեան կողմէ, որ կը պնդէ, թէ մէկ դար առաջ Օսմանեան կայսրութեան մէջ հարիւր հազարաւոր հայերու մահը ցեղասպանութիւն չէր. կեցուածք մը՝ որ կը հակասէ պատմաբաններու եզրակացութեանց եւ միջազգային կարծիքին»։

Նշենք, թէ խումբ մը ֆրանսացի երեսփոխաններ դիմած են Սահմանադրական խորհուրդին, որ Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը քննէ արագացուած ընթացակարգով, այսինքն՝ մէկ շաբթուան ընթացքին եւ ոչ թէ մէկ ամսուան, որովհետեւ կացութիւնը խիստ լարուած է:

Իր կարգին, Թուրքիոյ վարչապետ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողան յայտարարեց, թէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը ուղղուած է Թուրքիոյ դէմ եւ անոր նկատմամբ թշնամական վերաբերմունքի դրսեւորում է։ Էրտողան աւելցուցած է, որ Թուրքիան «հակաիսլամութեան հիւանդութեան» դրսեւորումները պիտի չհանդուրժէ, եւ Եւրոպային կոչ ուղղած է՝ այդ ուղղութեամբ անհրաժեշտ միջոցառումներու ձեռնարկելու։

Նաեւ, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Ահմետ Տաւութօղլու յայտարարեց, թէ ամէն ջանք պիտի թափէ Ֆրանսայի հետ յարաբերութիւնները սերտացնելու, եթէ Սահմանադրական խորհուրդը հակասահմանադրական նկատէ օրինագիծը:

Ան Կովկասի մէջ «հակամարտութեան հաւանական օճախ» նկատած է նաեւ Լեռնային Ղարաբաղը։ «Ռազմաշունչ յայտարարութիւնները, կողմերու միջեւ անվստահութիւնը եւ շփման գիծին չդադրող բռնութիւնները սխալելու վտանգը կը մեծցնեն, ինչ որ իր կարգին՝ կրնայ պատճառ դառնալ իրավիճակի վատթարացման՝ գրեթէ առանց նախազգուշացման», նշած է ան:

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Ֆրանսայի նախագահը չ՛արտօներ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակը ոտնահարել: Ֆրանսական «Նուվել տ՛Արմէնի»ի համաձայն, այս պատասխանը ստացած է Ֆրանսայի Հայ Դատի յանձնախումբի անդամներէն մէկը, որ պաշտօնական նամակ յղած է նախագահական պալատ՝ խնդրելով դիւրացնել նախագահին կողմէ Ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին վաւերացումը։

«Ֆրանսայի նախագահը վճռական է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակը ժխտողականութեան ոտնահարումէ պաշտպանելու գծով», կը նշուի նախագահական պալատէն ուղարկուած պաշտօնական պատասխանին մէջ: Նամակին մէջ նաեւ կը շեշտուի, որ Ֆրանսայի նախագահը յանձնառու է հայ-ֆրանսական յարաբերութիւններու զարգացման՝ հաստատելով, որ այս կապերը առաւել եւս կ՛ամրապնդուին Ֆրանսայի մէջ՝ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու ժառանգորդներուն ունեցած անգնահատելի ներդրումով։

Ըստ «Ա.Էֆ.Փէ.» լրատու գործակալութեան, դիմումը ստորագրած 72 ծերակուտականներուն մեծամասնութիւնը ծայրայեղ ձախակողմեան՝ Եւրոպական ժողովրդավարական եւ ընկերային միաւորման անդամներ են: Նախաձեռնութիւնը կը պատկանի միաւորման նախագահ Ժագ Մեզարին: Ստորագրողներուն մէջ կան նաեւ իշխող կուսակցութեան, ինչպէս նաեւ ընդդիմադիր Ընկերվարական կուսակցութեան անդամներ:

Ֆրանսայի Հայ Դատի գրասենեակի տնօրէն Հրաչ Վարժապետեան Երեքշաբթի օր յայտարարեց, թէ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը յառաջիկայ մէկ ամսուան ընթացքին պէտք է քննարկէ եւ վճիռ արձակէ ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրէնքի սահմանադրականութեան հարցով, եւ եթէ օրէնքը հակասահմանադրական նկատուի, ապա հանրապետութեան նախագահը վերջին հնարաւորութիւնը ունի հարցը անգամ մը եւս՝ երկրորդ ընթերցումով՝ խորհրդարան հասցնելու: Այդ պարագային, օրէնքը պէտք է անցնի նոյն ընթացակարգով, այսինքն՝ քննարկուի եւ վաւերացուի նախ խորհրդարանին, ապա՝ Ծերակոյտին մէջ:

Ֆրանսական օրէնսդրութեան համաձայն, հանրապետութեան նախագահը օրէնքը ստորագրելու համար ունի 15 օր ժամկէտ, սակայն նոյն ժամանակամիջոցին, բողոքի իրաւունք ունեցող կողմերը կրնան դիմել Սահմանադրական խորհուրդ: Այդ դիմումը կրնան կատարել հանրապետութեան նախագահը, խորհրդարանի նախագահը, Ծերակոյտի նախագահը եւ, ըստ 2008ին վաւերացուած նոր օրէնքին համաձայն՝ 60 խորհրդարանականներ կամ ծերակուտականներ:

«Հայ համայնքը եւ Հայ Դատի գրասենեակը որեւէ նախաձեռնութեան չէ դիմած եւ յառաջիկայ օրերուն պիտի քննէ հարցը ու իր դիրքորոշումը պիտի ճշդէ», ըսաւ Վարժապետեան:

Թուրքիոյ նախագահ Ապտուլլահ Կիւլ եւ վարչապետ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողան, անդրադառնալով այս դիմումին՝ յոյս յայտնեցին, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը կը մերժէ օրինագիծը: «Յոյս ունիմ, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը Թուրքիան գոհացնող «ճիշդ» որոշում կ՛արձակէ», ըսաւ Կիւլ, իսկ Էրտողան յոյս յայտնեց, որ «Ֆրանսա կ՛ընէ այն, ինչ անհրաժեշտ է»:

Միւս կողմէ, Ֆրանսայի հայկական կազմակերպութիւնները համակարգող խորհուրդը կոչ ըրաւ շարունակելու Ցեղասպանութիւններուն ժխտումը քրէականացնող օրէնքի վաւերացման համար պայքարը: «Կոչ կ՛ընենք օրէնքին ի նպատ քուէարկած պատգամաւորներուն եւ արդարութեան կողմնակից Ֆրանսայի քաղաքացիներուն, որ դիմադրեն Թուրքիոյ կողմէ կազմակերպուած այս «շանթաժ»ին», նշուած է կոչին մէջ, ուր նաեւ կը շեշտուի, թէ Սահմանադրական խորհուրդին դիմելու քայլը նոր վիրաւորանք մըն է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին:

«Ատրպեճանական եւ թրքական հանրութիւններու կողմէ կատարուող՝ Ֆրանսան Մինսկի խմբակի համանախագահութենէն զրկելու առաջարկը, ԵԱՀԿի քննարկման հարցն է: Իմ կարծիքով, վերջին օրերուն կատարուած նման առաջարկները եւ յայտարարութիւնները շատ հեռու գացած են», ըսաւ ան:

Քոպիա նաեւ շեշտեց, թէ Ֆրանսայի մէջ Հայկական Ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացնելու օրինագիծը վաւերացուցած է ազգային մակարդակով, եւ ԵԱՀԿը կամ Եւրոմիութիւնը ազգային որոշումներու միջամտելու լիազօրութիւններ չունին:

«Անկասկած, որ շատ լուրջ քայլ առնուած է: Ոմանք զայն դրական կը համարեն, իսկ ոմանք՝ բացասական, սակայն Եւրոմիութիւնը չի կրնար միջամտել այդ որոշումներուն», ընդգծեց Քոպիա:

«Արմէնփրէս»ը, Ֆրանսայի միջնորդական առաքելութիւնը հարցականի տակ դնող Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Ահմետ Տաւութօղլուի յայտարարութեան մասին Փարիզի կեցուածքը յստակացնելու համար, դիմած է Ֆրանսայի արտաքին գործոց նախարարութեան մամլոյ քարտուղար Պեռնար Վալերոնին: Ան դիւանագիտական պատասխան մը տալով՝ բաւարարուած է ըսելով. «Թուրքիան մեր ռազմավարական գործընկերն է, որուն հետ չենք դադրած սերտօրէն աշխատելէ, ինչպէս երկկողմանի, այնպէս ալ բազմակողմանի ձեւաչափերով՝ ՆԱԹՕի, «20ի Խմբակ»ի շրջանակներուն մէջ: Կը համագործակցինք նաեւ Սուրիոյ մէջ բռնութիւնները դադրեցնելու, Աֆղանիստանի մէջ խաղաղութիւն ու կայունութիւն ապահովելու եւ Միջերկրականի աւազանին մէջ համագործակցութեան զարգացման ուղղութեամբ»:

Մանոյեան հաստատեց այն տեղեկութիւնը, որ Ֆրանսայի Ծերակոյտի 72 անդամներ յաջողած են հաւաքել անհրաժեշտ 72 ստորագրութիւնը եւ մտնել Սահմանադրական խորհուրդ:

Ըստ Մանոյեանի, Սահմանադրական խորհուրդը մէկ ամիս ժամանակ ունի քննարկելու եւ եզրակացութեան յանգելու: «Եթէ Խորհուրդը եզրակացնէ, որ «Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը» հակասահմանադրական է, անիկա պիտի վերադարձուի Ազգային ժողով, որպէսզի վերջինս քննարկէ եւ վերացնէ օրինագիծին հակասահամանդրական կէտերը», պարզաբանեց Մանոյեան:

Սակայն, ըստ անոր, Ազգային Ժողովը մէկ ամիսէն արձակուրդ պիտի առնէ՝ նախապատրաստուելու նախագահական ընտրութիւններուն: «Կրնայ նաեւ չմեկնիլ եւ հրատապութեան կարգով քննարկել նշեալ կէտերը», ըսաւ Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատուն: Միւս տարբերակը, ըստ անոր, քննարկումը արձակուրդէն վերադարձին կատարելն է։

Կիրօ Մանոյեան ներկայացուց իրադարձութիւններու զարգացման երեք տարբերակ. առաջին այն է, որ Սահմանադրական Խորհուրդը վճռէ, թէ օրինագիծը չի հակասեր Սահմանադրութեան, երկրորդ՝ կրնայ վճռել, որ օրինագիծի որոշ դրոյթներ կը հակասեն Սահամանադրութեան: «Այդ պարագային է, որ ԱԺն վերստին հաւաքուելու պատճառ պիտի ունենայ», ըսաւ Կիրօ Մանոյեան:

Երրորդ տարբերակը, ըստ անոր, յոռեգոյնն ու ամէնէն անփափաքելին է. այն է, որ Սահմանադրական խորհուրդը  որոշէ, որ օրէնքը ամբողջութեամբ հակասահմանադրական է: «Եթէ մերժէ ամբողջ օրէնքը, գործընթացը զրոյէն պիտի սկսի», պարզաբանեց ՀՅԴ Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատուն: Ան նաեւ տեղեկացուց, որ փաստօրէն այսօրուընէ սկսած մէկ ամսուան ընթացքին նախագահ Նիքոլա Սարքոզին չի կրնար ստորագրել օրէնքը, այնքան ատեն որ Սահմանադրական Խորհուրդը որոշում չէ կայացուցած:

Մանոյեան նաեւ տեղեկացուց, որ օրինագիծը հակասահմանադրական նկատող 72 պատգամաւորներէն 62ը Ծերակոյտի ծայրայեղ ձախ անդամներն են՝ համայնավարներ, մարքսիստներ եւ նախկին կանաչներ: Մնացածը իշխող կուսակցութենէն են եւ սոցիալիստներ:

Ժողովին ողջոյնի խօսք ըսաւ Քոսթա Ռիքայի հանրապետութեան նախագահ Լաուրա Չինչիլլա, որմէ ետք ժողովը քննարկեց ներկայ տնտեսական ճգնաժամն ու կլիմայական փոփոխութիւնները եւ ընկերվար-ժողովրդավարութեան համաշխարհային շարժման հիմնական խնդիրները:

Ժողովը նաեւ քննարկեց Ընկերվարական միջազգայնականի կազմակերպական հզօրացման խնդիրը՝ այս տարուան ընթացքին գումարուելիք կազմակերպութեան 24րդ Քոնկրեսին ընդառաջ:

Ժողովը յայտարարութիւն տարածեց Թուրքիոյ մէջ խօսքի ազատութեան եւ դատական համակարգի անկախութեան մասին, ըստ որուն Ընկերվար միջազգայնականը կը դատապարտէ իր անդամ եւ Թուրքիոյ մէջ գլխաւոր ընդդիմադիր Ժողովրդահանրապետական կուսակցութեան ղեկավարին դէմ յարուցուած դատական գործը, իր անդամ եւ Թուրքիոյ խորհրդարանին մէջ քրտամէտ BDP կուսակցութեան անդամ ընտրուած պետական պաշտօնեաներուն ձերբակալութիւնները, խօսքի ազատութեան սահմանափակումներն ու գործադիր իշխանութեան կողմէ դատական համակարգին վրայ հաստատուած ամբողջական հակակշիռը:

Ժողովին ելոյթ ունեցաւ նաեւ ՀՅԴ ներկայացուցիչ Մարիօ Նալպանտեան: Դաշնակցական գործիչը բազմաթիւ հանդիպումներ ունեցաւ տարբեր պատուիրակութիւններու անդամներու հետ՝ ՀՅԴն ու հայութիւնը շահագրգռող հարցերու վերաբերեալ:

Նշենք, որ Ընկերվար Միջազգայնականը (Socialist International) ընկերվար-ժողովրդավարական, ընկերվարական եւ աշխատաւորական կուսակցութիւններ համախմբող համաշխարհային կառոյց է: Անիկա կը համախմբէ բոլոր մայրցամաքներէն աւելի քան 140 երկիրներու 170 քաղաքական կուսակցութիւններ եւ կազմակերպութիւններ:

ԱՊՀ երկիրներու կուսակցութիւններէն միայն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը ունի լիիրաւ անդամի կարգավիճակ: ՀՅԴ անդամ Մարիա Թիթիզեան կազմակերպութեան փոխ-նախագահն է, իսկ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Մարիօ Նալպանտեան՝ ԱՊՀ, Կովկասի եւ Սեւ Ծովեան երկիրներու յանձնախումբի համանախագահը:

ԵՐԵՒԱՆ, ՓԱՐԻԶ, ԱՆԳԱՐԱ, «Արմէնփրէս».- Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը Երկուշաբթի, Յունուար 30ին ընդունած է ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին դէմ հայցը:

Ըստ «Ա.Էֆ.Փէ.» լրատու գործակալութեան, դիմումը ստորագրած 72 ծերակուտականներուն մեծամասնութիւնը ծայրայեղ ձախակողմեան՝ Եւրոպական ժողովրդավարական եւ ընկերային միաւորման անդամներ են: Նախաձեռնութիւնը կը պատկանի միաւորման նախագահ Ժագ Մեզարին: Ստորագրողներուն մէջ կան նաեւ իշխող կուսակցութեան, ինչպէս նաեւ ընդդիմադիր Ընկերվարական կուսակցութեան անդամներ:

Ֆրանսայի Հայ Դատի գրասենեակի տնօրէն Հրաչ Վարժապետեան Երեքշաբթի օր յայտարարեց, թէ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը յառաջիկայ մէկ ամսուան ընթացքին պէտք է քննարկէ եւ վճիռ արձակէ ցեղասպանութիւններու ժխտումը քրէականացնող օրէնքի սահմանադրականութեան հարցով, եւ եթէ օրէնքը հակասահմանադրական նկատուի, ապա հանրապետութեան նախագահը վերջին հնարաւորութիւնը ունի հարցը անգամ մը եւս՝ երկրորդ ընթերցումով՝ խորհրդարան հասցնելու: Այդ պարագային, օրէնքը պէտք է անցնի նոյն ընթացակարգով, այսինքն՝ քննարկուի եւ վաւերացուի նախ խորհրդարանին, ապա՝ Ծերակոյտին մէջ:

Ֆրանսական օրէնսդրութեան համաձայն, հանրապետութեան նախագահը օրէնքը ստորագրելու համար ունի 15 օր ժամկէտ, սակայն նոյն ժամանակամիջոցին, բողոքի իրաւունք ունեցող կողմերը կրնան դիմել Սահմանադրական խորհուրդ: Այդ դիմումը կրնան կատարել հանրապետութեան նախագահը, խորհրդարանի նախագահը, Ծերակոյտի նախագահը եւ, ըստ 2008ին վաւերացուած նոր օրէնքին համաձայն՝ 60 խորհրդարանականներ կամ ծերակուտականներ:

«Հայ համայնքը եւ Հայ Դատի գրասենեակը որեւէ նախաձեռնութեան չէ դիմած եւ յառաջիկայ օրերուն պիտի քննէ հարցը ու իր դիրքորոշումը պիտի ճշդէ», ըսաւ Վարժապետեան:

Թուրքիոյ նախագահ Ապտուլլահ Կիւլ եւ վարչապետ Ռեչեփ Թայիփ Էրտողան, անդրադառնալով այս դիմումին՝ յոյս յայտնեցին, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը կը մերժէ օրինագիծը: «Յոյս ունիմ, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական խորհուրդը Թուրքիան գոհացնող «ճիշդ» որոշում կ՛արձակէ», ըսաւ Կիւլ, իսկ Էրտողան յոյս յայտնեց, որ «Ֆրանսա կ՛ընէ այն, ինչ անհրաժեշտ է»:

Միւս կողմէ, Ֆրանսայի հայկական կազմակերպութիւնները համակարգող խորհուրդը կոչ ըրաւ շարունակելու Ցեղասպանութիւններուն ժխտումը քրէականացնող օրէնքի վաւերացման համար պայքարը: «Կոչ կ՛ընենք օրէնքին ի նպատ քուէարկած պատգամաւորներուն եւ արդարութեան կողմնակից Ֆրանսայի քաղաքացիներուն, որ դիմադրեն Թուրքիոյ կողմէ կազմակերպուած այս «շանթաժ»ին», նշուած է կոչին մէջ, ուր նաեւ կը շեշտուի, թէ Սահմանադրական խորհուրդին դիմելու քայլը նոր վիրաւորանք մըն է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին:

Վերջապէս, ի պատասխան Ֆրանսայի Հայ Դատի յանձնախումբի անդամներէն մէկուն կողմէ կատարուած մէկ գրաւոր հարցումին՝ Ֆրանսայի նախագահական պալատը գրած է, թէ նախագահ Նիքոլա Սարքոզի պիտի չարտօնէ, որ ոեւէ մէկը ոտնակոխ ընէ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակը: «Ֆրանսայի նախագահը վճռական է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը ժխտողականութեան ոտնահարումէն պաշտպանելու հարցով», նշուած է պաշտօնական պատասխանին մէջ:

Նամակին մէջ նաեւ շեշտուած է Ֆրանսայի նախագահի յանձնառութիւնը զարգացնելու հայ-ֆրանսական կապերը, որոնք աւելի կ՛ամրապնդուին Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու ժառանգորդներուն անգնահատելի ներդրումներով՝ Ֆրանսայի զարգացման գործին մէջ:

ՊԷՅՐՈՒԹ, «Ազդակ».- ՀՅԴ Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէն ուրախութեամբ կը յայտարարէ, որ Սեդա Դեղարարեան, իր տասնամեակներու արդար աշխատանքի արգասիքը՝ 550 հազար ամերիկեան տոլար, ամբողջութեամբ կը նուիրէ ՀՅ Դաշնակցութեան Լիբանանի կազմակերպութեան:

Գումարը պիտի յատկացուի Պուրճ Համուտի մէջ հաստատելու երիտասարդական կեդրոն մը, որ պիտի կոչուի «Սեդա Դեղարարեան երիտասարդական կեդրոն», ինչպէս նաեւ Լիբանանի մէջ կուսակցական նպատակային նախատեսուած ծրագիրներու իրականացման:

Սեդա Դեղարարեան ծնած է 1925ին, Հալէպ, ապա տեղափոխուած է Լիբանան: Մասնագիտական իր ուսումը ստացած է Փարիզի մէջ, ուրկէ ստացած է հիւանդապահութեան իր վկայականը: 48 տարի շարունակ ծառայած է Պէյրութի ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ՝ հասնելով պատասխանատու հիւանդապահի աստիճանին: Ազնուութեամբ, անխտրական ոգիով եւ նուիրուածութեամբ ծառայած է բոլորին, հայ վիրաւոր երիտասարդին թէ ալեհեր կարիքաւորին եւ կամ լիբանանցի թէ արաբ տարբեր շրջանակներու: Անձնական հոգածութեան համար իրեն դիմած են զանազան մակարդակի քաղաքական դէմքեր, Լիբանանի մէջ թէ այլուր: Սիրուած եւ յարգուած եղած է հիւանդանոցի անմիջական շրջանակէն ու բոլոր պատասխանատուներէն: Հայ անհատի յաջողութեան եւ խրոխտ կեցուածքներու լաւագոյն օրինակն է ան:

Իշխանական այս նուիրատուութեամբ, Սեդա Դեղարարեանի անունը միշտ պիտի մնայ Լիբանանի հայութեան եւ ՀՅ Դաշնակցութեան յիշողութեան մէջ:

Ֆրանսայի եւ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարներ Ալա Ժիւփէ եւ Ահմետ Տաւութօղլու (արխիւ)

ՊԱՔՈՒ, ՊՈԼԻՍ.- Ատրպեճանական «1նիուզ.ազ» կայքը կը հաղորդէ, որ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Ահմետ Տաւութօղլու յայտարարած է, թէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնելու մասին օրինագիծի որդեգրումով՝ Փարիզ ԵԱՀԿի Մինսկի խմբակին մէջ կորսնցուց իր անկողմնակալութիւնը։ «Անհրաժեշտ է ԵԱՀԿի Մինսկի խմբակի համանախագահներուն կազմը (Միացեալ Նահանգներ, Ֆրանսա, Ռուսիա) վերատեսութեան ենթարկել եւ Ֆրանսան դուրս հանել այդ կազմէն», ըսած է ան։

Թուրքիոյ դիւանագիտութեան պետը աւելցուցած է, որ Թուրքիա կը պատրաստուի այդ առնչութեամբ համապատասխան նամակ ուղարկելու կառոյցին։ «2011ին հարաւկովկասեան տարածաշրջան իր կատարած այցելութեան ընթացքին, Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի Հայաստանի մէջ երկու օր մնաց, իսկ Ատրպէյճանի մէջ՝ քանի մը ժամ։ Ատիկա առարկայականութեան բացակայութեան ցուցանիշ է», ընդգծած է Տաւութօղլու։ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարը նշած է, որ եթէ Ֆրանսա շարունակէ Մինսկի խմբակին մէջ իր առաքելութիւնը, ապա Թուրքիա եւս պէտք է այդ խումբին անդամ դառնայ։

Նշենք, որ Դեկտեմբեր 22ին Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրումէն ետք, ատրպեճանական եւ թրքական կողմերէն բազմաթիւ անգամ հնչած են այնպիսի կարծիքներ, թէ Ֆրանսա ԵԱՀԿի Մինսկի խումբի կազմին մէջ «չէզոք գործել» չի կրնար, ուստի պէտք է այդ խմբակի կազմէն ներս իր գործունէութիւնը դադրեցնէ։

Միւս կողմէ՝ «Սի.Էն.Էն. Թիւրք»ի հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին, Տաւութօղլու դատապարեց ֆրանսական օրինագիծը՝ զայն Թուրքիան «նազիականացնելու» փորձ մը նկատելով, որուն իսկական նպատակն է Թուրքիան Եւրոմիութենէն դուրս պահել: Ան նաեւ ցաւ յայտնեց, որ Եւրոմիութիւնը լուռ մնացած է ֆրանսական այս օրինագիծին նկատմամբ, մինչ Ուաշինկթըն «աւելի յստակ դիրքորոշում մը» որդեգրած է: Այս առնչութեամբ, նախարարը Շաբաթ, Յունուար 28ին հեռաձայնային զրոյց մը ունեցած է Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընի հետ, շնորհակալութիւն յայտնելով անոր, որ քննադատած էր ֆրանսական բանաձեւը:

Յիշեցնենք, որ Քլինթընի Յունուար 26ին յայտարարած էր, թէ Ուաշինկթընի կողմէ Հայկական Ցեղասպանութեան ճանաչումը «շատ վտանգաւոր դուռ մը պիտի բանայ»՝ այսպիսով պատասխանելով Ֆրանսայի խորհրդարանին եւ Ծերակոյտին կողմէ Ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացող օրինագիծի վաւերացման մասին հարցումի մը:

Վերջապէս, Եւրոմիութեան հարցերով Թուրքիոյ պետական նախարար Էկեմեն Պաղըշ Զուիցերիոյ մէջ անցնող շաբաթավերջին յայտարարած է. «Հոս ալ կարծեմ Ցեղասպանութեան ուրացումը յանցագործութիւն նկատող օրէնք կայ, բայց ես ահաւասիկ կ՛ըսեմ, որ ցեղասպանութիւն չէ պատահած, թող գան ու ձերբակալեն զիս»։ Պաղըշ կրկնած է, որ Ֆրանսայի կողմէ ընդունուած օրէնքը Թուրքիոյ համար գոյութիւն չունի. անիկա պարզապէս թուղթի կտոր մըն է:

Ստորեւ կը ներկայացնենք «Հանրային» (Հ1),  «Արմէնիա», «Արմնիուզ» եւ «Կենտրոն» հեռատեսիլի կայաններուն տուած նախարարի հարցազրոյցի սղագրութիւնը՝ ամբողջութեամբ.

ԱՐԹՈՒՐ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ.- Քննարկենք այսօրուայ հրատապ թեմաները. Սոչիի եռակողմը եւ Սենատի բանաձեւը: Նախ Սոչիի մասին. պարոն Նալբանդեան կարող էք մեզ համար պարզաբանել ի՞նչ հանգրուան տեղափոխուեց եռակողմ այս հանդիպումից յետոյ կարգաւորման պրոցեսը (գործընթացը-խմբ.)՝ հաշուի առնելով Ռուսաստանի արտգործնախարար Լաւրովի յայտարարութիւնը, թէ կողմերը, կարծեմ այսպէս ձեւակերպեց, որոշակիօրէն հեռացան իրենց մաքսիմալիստական (առաւելագոյնը պահանջող-Խմբ.) դիրքորոշումներից: Ի՞նչ է դա նշանակում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Նախ եւ առաջ հանդիպումը կարեւոր, ես կ՛ասէի արդիւնաւէտ հանդիպում էր, եւ դա արտայայտուեց նաեւ այն եռակողմ յայտարարութեան մէջ, որն արուեց նախագահների մակարդակով: Առաջինը, յայտարարութեան մէջ նախագահները նշեցին, որ վերջին տարիներին մեծ ծաւալի աշխատանք է կատարուել հիմնախնդրի կարգաւորման հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցման ուղղութեամբ:

Ի՞նչ էր հնչում եւ ի՞նչ է հնչում Բաքուից, որ բաւարար աշխատանք չի կատարւում, քննադատութիւն եռանախագահների հասցէին:

ՊԵՏՐՈՍ  ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Ֆորմատ (ձեւաչափ-Խմբ.) փոխել:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Այո, ֆորմատ փոխել եւ այլն: Եւ որոշ վերլուծաբաններ, քաղաքագէտներ, մակերեսային տեղեկութիւններ ունենալով այս գործընթացից, Բաքուի պրոպագանդայի ազդեցութեան տակ, կոչ էին անում, որ պէտք է ակտիւացնել եռանախագահների աշխատանքը, կոչ էին անում աւելի արդիւնաւէտ դարձնել այն:

Իսկ ի՞նչ նշուեց Սոչիում նախագահների յայտարարութեան մէջ: Բացի նրանից, որ մեծ ծաւալի աշխատանք է տարուել, իսկ դա այդպէս էլ կայ, մօտ մէկուկէս տասնեակ հանդիպում է կայացել միայն նախագահների մակարդակով, որոնցից տասը նախագահ Մեդվեդեւի նախաձեռնութեամբ, տասնեակ հանդիպումներ արտաքին գործերի նախարարների մակարդակով. ես նկատի ունեմ վերջին երեք-չորս տարուայ ընթացքում, եռանախագահների բազմաթիւ, տասնեակ այցելութիւններ տարածաշրջան՝ Երեւան, Ստեփանակերտ, Բաքու: Դրա մասին էր, որ նախագահները նշեցին յայտարարութեան մէջ: Որ ինտենսիւ (բուռն-Խմբ.) բանակցութիւնների արդիւնքում առաջընթաց է արձանագրուել հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցման շուրջ:

Չնայած Բաքուից հնչում էր, որ ընդհանրապէս ոչ մի բան էլ չի ստացւում եռանախագահների մօտ եւ այլն, նշուեց, եւ կարեւոր է դա յիշատակել, որ եռանախագահները արդիւնաւէտ աշխատանք են տարել: Եւ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահները, բարձր գնահատելով այդ աշխատանքը, յոյս յայտնեցին, որ եռանախագահները՝ Միացեալ Նահանգները, Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, նոյն ձեւաչափով, նոյն կարգավիճակով կը շարունակեն իրենց ջանքերը հիմնախնդրի կարգաւորման ուղղութեամբ:

Եւս մի կարեւոր դրոյթի վրայ կը ցանկանայի հրաւիրել ձեր ուշադրութիւնը. Բաքւում վերջին շրջանում շատ աւելի ակտիւ (աշխոյժ-Խմբ.) ձեւով հնչում է, որ պէտք չէ ժամանակ կորցնել հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցման շուրջ բանակցութիւններ անցկացնելու վրայ: Եռակողմ յայտարարութեան մէջ նշուեց, որ նախագահները կարեւորում են հիմնարար սկզբունքների շուրջ համաձայնութեան գալը եւ կողմերը՝ եռանախագահների հետ համատեղ, պէտք է ակտիւացնեն աշխատանքն այս ուղղութեամբ: Սա շատ կարեւոր դրոյթ է յայտարարութեան մէջ, քանի որ շեշտւում է, եւ դա ընդունում է Ադրբեջանը, որ այո, պէտք է շարունակել բանակցութիւնները հէնց հիմնարար սկզբունքների շուրջ եւ արագացնել հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցումը՝ հաշուի առնելով մինչ այժմ իրականացուած աշխատանքը, որպէսզի հնարաւոր լինի անցնել բուն համաձայնագրի նախագծի մշակմանը:

ԱՐՏԱԿ ՀԵՐԻՔԵԱՆ.- Իսկ ի՞նչ վստահութեան ամրապնդման միջոցների մասին է խօսք գնում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Ես կ՛անդրադառնամ ձեր հարցին, իսկ մինչ այդ, ես կը ցանկանայի նշել յայտարարութեան մէջ յիշատակուած եւս մէկ դրոյթ այն պայմանաւորուածութեան մասին, որի դէմ բաւականին ջանքեր գործադրեցին ադրբեջանցիները՝ այն համաձայնութեան դէմ, որը ձեռք էր բերուել անցեալ տարի Մարտ ամսին՝ Մարտի 5ին Սոչիում, երբ նախագահներն իրենց 2011թ. Մարտի յայտարարութեան մէջ յիշատակեցին նաեւ, որ կարեւոր է շփման գծում միջադէպերի հետաքննութիւն անցկացնել: Եռանախագահներն անմիջապէս համապատասխան փաստաթուղթ, նախագիծ ներկայացրեցին միջադէպերի հետաքննութեան մեխանիզմի ստեղծման վերաբերեալ: Ադրբեջանական կողմից բազմաթիւ անգամ հնչեց, որ ընդհանրապէս այդպիսի պայմանաւորուածութիւն չի եղել, եւ եռանախագահները որեւէ նախագիծ իբրեւ թէ չեն ներկայացրել: Անգամ մէկ ամիս առաջ, Դեկտեմբերին, երբ Վիեննայում քննարկւում էր ԵԱՀԿ բիւջէն, եռանախագահներն առաջարկով հանդէս եկան՝ լրացուցիչ յատկացում նախատեսել այս մեխանիզմի ստեղծման համար: Ադրբեջանցիները, դէմ լինելով այսպիսի յատկացմանը, անգամ սպառնացին, որ ընդհանրապէս վետօ կ՛օգտագործեն ԵԱՀԿ ընդհանուր բիւջէի նկատմամբ եւ այդպիսով թոյլ չտուեցին, որ յատկացում կատարուի: Եւ սա շատ կարեւոր է, որ յայտարարութեան մէջ ասւում է, որ նախագահները յանձնարարեցին շարունակել աշխատանքն այս ուղղութեամբ, այսինքն միջադէպերի հետաքննութեան մեխանիզմների ստեղծման ուղղութեամբ:

ԱՐՏԱԿ ՀԵՐԻՔԵԱՆ.- Արդեօ՞ք պայմանաւորուածութիւն կայ, որ վստահութեան ամրապնդման միջոցներն առաջնային են:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Փոխվստահութեան մթնոլորտի բարելաւումը կարեւոր է բանակցութիւնների ընթացքի համար, թէ հիմնարար սկզբունքների համաձայնեցման փուլում, թէ յետոյ: Եթէ Ադրբեջանը չխոչընդոտի այս գործընթացին եւ դէմ դուրս չգայ ընդհանրապէս վստահութեան ամրապնդմանը, որին մենք նախկինում ականատես ենք եղել, որ որոշ միջոցառումներ, որոնք ձեռնարկուած էին հէնց փոխվստահութեան, վստահութեան մթնոլորտի ամրապնդման համար, ադրբեջանցիները օգտագործեցին հակառակ ուղղութեամբ՝ վստահութեան խարխլման համար եւ իրենց քարոզչական նպատակների համար: Եթէ անգամ մենք գանք համաձայնութեան հիմնարար սկզբունքների շուրջ, իսկ բնականաբար համապատասխան դրական մթնոլորտի ստեղծումը կը նպաստի դրան, անգամ դրանից յետոյ դեռ մեծ աշխատանք է սպասւում բուն պայմանագրի տեքստի մշակման ուղղութեամբ տարուելիք աշխատանքի եւ ի հարկէ համապատասխան դրական մթնոլորտը, ոչ թէ խանգարիչ, սադրիչ մթնոլորտը, որը ստեղծւում է ադրբեջանական կողմից եւ խանգարում այս գործընթացին, ի հարկէ կարեւոր կը լինի:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, այ դա ենթադրո՞ւմ է ինչ-որ փոխադարձ շփումներ, որպէսզի կազմակերպուեն այդ մտաւորականների հանդիպումները, այսինքն գործնական մթնոլորտ, փոխադարձ շփումներ, կա՞յ այդպիսի համաձայնութիւն նախնական, որ դա կիրառական լինի:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Փորձեր եղել են, այդ փորձերը ցաւօք չեն տուել արդիւնք, ես բացատրեցի ինչու: Եթէ օրինակ ադրբեջանցիները թոյլ չեն տալիս հայ ծագումով որեւէ օտար քաղաքացի, ոչ թէ Հայաստանից, լինի Ռուսաստանից, Ֆրանսիայից, Բուլղարիայից, քանի դէպքեր են եղել, երբ թոյլ չեն տուել հայ ծագումով սպորտսմենների (մարզիկներու-Խմբ.), բիզնեսմենների (գործարարներու-Խմբ.) կամ ուղղակի հայ ծագումով պարզ մարդկանց անգամ ինքնաթիռ նստել եւ գալ Ադրբեջան: Այսպիսի օրինակներ շատ կարելի է բերել, եւ այն քարոզչութիւնը, որն ուղղուած է հայ ժողովրդի դէմ բուն Ադրբեջանի ներսում, այն պատերազմի քարոզչութիւնը, սադրիչ յայտարարութիւնները, որոնք հնչում են այդ երկրում, ի հարկէ, չեն նպաստում վստահութեան մթնոլորտի ամրապնդմանը, այլ հակառակը: Բայց, ի հարկէ, վստահութեան ամրապնդումը, բարենպաստ մթնոլորտի ստեղծումը եւ համապատասխան հանրային կարծիքի պատրաստումը դէպի հիմնախնդրի խաղաղ կարգաւորումը կարեւոր է: Միգուցէ Ադրբեջանում կարծում են, որ հանրային կարծիքը կարելի է մէկ օրում, հրամանով կամ ինչ որ հրահանգներով փոխել 180 աստիճանով…

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Դէ ինչքան երկիրը տոտալիտար (ամբողջատիրական-Խմբ.), այնքան հեշտ է հանրային կարծիքը ուղղորդել:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Միգուցէ իրենք կարծում են, որ դա հնարաւոր է: Որեւէ երկրում ինչպիսի մթնոլորտ էլ լինի, չեմ կարծում, որ դա հեշտ բան է: Դրա համար, եթէ մենք գնում ենք խաղաղութեան, մենք պէտք է պատրաստենք մեր ժողովուրդներին խաղաղութեան, այլ ոչ թէ պատերազմի: Ադրբեջանը հակառակն է անում:

ԱՐՓԻ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ.- Հարցը Ռուսաստանի դերակատարման մասին կը լինի, երկու երկրների բանակցային գործընթացում: Վերլուծաբաններն ասում են, որ Ռուսաստանի Դաշնութեան ներկայիս նախագահ Մեդվեդեւի ամենահաւանական փոխարինողը՝ Պուտինը, նոյնքան ակտիւ չի լինի երկու երկրների բանակցային գործընթացում, որքան ներկայիս նախագահ Մեդվեդեւն է: Ի՞նչ էք կարծում Մինսկի խմբում Ֆրանսիային դիրքերը զիջած Ռուսաստանը կը փորձի՞ դիւիդենտներ (շահաբաժիններ-Խմբ.) շահել երկու երկրների բանակցութիւններում յաջողութիւններ գրանցելու:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Չեմ կարծում, որ այստեղ խօսքը գնում է, որ ինչ որ մէկը միւսին զիջել է դիրքերը: Ես յիշեցնեմ ձեզ, որ դեռ 2001թ. Ֆրանսիան իսկապէս բաւական ակտիւ դեր ունէր, եւ դա աջակցութիւն էր ստանում նաեւ Ռուսաստանի եւ Միացեալ Նահանգների կողմից՝ եռանախագահող այլ երկու երկրների կողմից: Եւ բաւականին առաջընթաց էր արձանագրուել, մշակուել էին այսպէս կոչուած Փարիզեան սկզբունքները, որոնք դրուեցին Քի-Վեսթում փաստաթղթի վրայ, սակայն ադրբեջանական կողմը հրաժարուեց առաջ գնալ այդ համաձայնութիւնների հիման վրայ: Վերջին շրջանում, ի հարկէ, կարեւոր դեր է խաղում այլ երկու եռանախագահների կողմից լիակատար աջակցութիւն ունենալով՝ ռուսական կողմը: Շնորհիւ Ռուսաստանի նախագահ Մեդվեդեւի նախաձեռնութիւնների, մօտ 10 հանդիպում է կայացել եռակողմ ֆորմատով, եւ այդ ֆորմատը ցոյց է տուել իր կենսունակութիւնը եւ արդիւնաւէտութիւնը, ինչպէս որ վերջին հանդիպումն էր, որ կայացաւ Սոչիում: Վերջինի իմաստով՝ այդ շարքի մէջ, այլ ոչ թէ վերջինը:

Կարծում եմ, որ այս ձեւաչափը՝ նախագահների մակարդակով ձեւաչափը, շարունակութիւն կ’ունենայ եւ կարծում եմ, որ այստեղ երկու կարծիք չկայ, եւ ինչ վերաբերւում է ռուսական ջանքերին, ապա բազմիցս, թէ Միացեալ Նահանգներից, թէ Ֆրանսիայից հնչել է, որ այդ ռուսական ջանքերը, Դմիտրի Մեդվեդեւի ջանքերն ամբողջովին աջակցւում են իրենց կողմից: Դրա մասին անգամ հրապարակային յայտարարուեց Մեծ Ութնեակի շրջանակներում ընդունուած Դովիլի յայտարարութեան մէջ: Անուղղակի ձեւով, անգամ ուղղակի, ինչ որ բաներ էին հնչում Ադրբեջանից, թէ սա միայն ռուսական նախաձեռնութիւն է, եւ ռուսական առաջարկներ են եւ այլն: Դա բացարձակ սուտ է ի հարկէ, որովհետեւ Ռուսաստանի կողմից այս ջանքերը համաձայնեցւում էին նաեւ այլ երկու եռանախագահող երկրների հետ, եւ հէնց այդ պատճառով էր, որ այդ մակարդակով՝ նախագահների մակարդակով, նախագահներ Օբամայի եւ Սարկոզիի մակարդակով Դովիլի յայտարարութեան մէջ նշուեց, որ այդ ջանքերը լիովին աջակցւում են:

Կը ցանկանայի նաեւ նշել, որ 2011 թ.Դովիլի յայտարարութեան մէջ նշւում է, որ վերջին տարբերակը, որը ներկայացուած է եռանախագահների կողմից եւ գտնւում է բանակցութիւնների սեղանին՝ դա 2011թ. Մարտ ամսուայ առաջարկներն են, եւ կոչ էր արւում դրա շուրջ համաձայնութեան գալ եւ պատճառը յայտնի է, թէ ինչու համաձայնութեան չեկան: Որովհետեւ ադրբեջանական կողմը, ինչպէս եւ եղել էր 2011 թ. Մարտին Սոչիում, երբ տասից աւելի փոփոխութիւններ եւ նոր առաջարկներ էր բերել վերջին վայրկեանին, նոյնն արեց Կազանում՝ Յունիսին:

ԱՐԹՈՒՐ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, մի այսպիսի ընդհանրական հարց: Խօսքը վերաբերւում է բուն սկզբունքներին: Մենք առաջին անգամ տեսանք՝ բոլոր երեք հասարակութիւններն էլ՝ հակամարտութեան մէջ ներգրաւուած, առաջին անգամ ծանօթացան Լաքուիլայի յայտարարութիւնից յետոյ հիմնարար սկզբունքներին: Սակայն ասուեց, որ դրանք ընդամէնը վեցն են հրապարակւում, մինչդեռ, ընդհանուր առմամբ, կարծես թէ տասնչորս կամ տասնհինգն են: Դուք երեւի աւելի կոնկրետ մեզ կ՛ասէք: Ի՞նչն է պատճառը, որ մինչեւ այսօր այն մնացածը չի հրապարակւում, արդեօ՞ք դրանք երկրորդական նշանակութիւն ունեն, թէ շատ աւելի կարեւոր գաղտնիքներ են պարունակում իրենց մէջ քան այս վեցը:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Դրանք տասնչորսն են: Իրականում մեծ գաղտնիք չկայ այս սկզբունքների մէջ եւ անգամ Դովիլից առաջ մենք բազմիցս ներկայացրել էինք: Միգուցէ ոչ այսպէս կէտ առ կէտ, բայց ներկայացրել էինք: Եւ դա ասում է այն մասին, որ մենք ինչ անում ենք, դա էլ ասում ենք, եւ ինչ ասում ենք, դա էլ անում ենք: Եւ թէ Լաքուիլայից յետոյ, թէ Մուսկոկայից յետոյ, թէ Դովիլից յետոյ մենք յայտարարեցինք, որ ողջունում ենք այդ յայտարարութիւնները եւ պատրաստ ենք դրանց հիման վրայ, այն պայմանաւորուածութիւնների հիման վրայ, որոնք ձեռք էին բերուել այս վերջին չորս տարուայ ընթացքում, գնալ առաջ:

Խօսքը գնում է նաեւ ԵԱՀԿ շրջանակներում արտգործնախարարների յայտարարութիւնների մասին, որոնք ընդունուել էին 2008թ. Դեկտեմբերին Հելսինկիում, 2009թ. Դեկտեմբերին Աթէնքում, 2010թ. Յուլիսին Ալմա-Աթայում եւ 2010թ. Աստանայի գագաթնաժողովին, որը կարեւոր յայտարարութիւն էր, եւ 2011թ. Դեկտեմբերին Վիլնիւսում արտգործնախարարների ընդունած յայտարարութիւնը, ինչպէս որ եռանախագահների կողմից բարձր մակարդակով Լաքուիլայի, Մուսկոկայի, Դովիլի յայտարարութիւնները: Կը ցանկանայի նշել նաեւ՝ Մեծ Ութնեակի շրջանակներում չկայ այլ հակամարտութիւն, որի վերաբերեալ այս մակարդակով երեք յայտարարութիւններ արուած լինեն, որոնց այդքան ուշադրութիւն դարձնեն Ռուսաստանի, Միացեալ Նահանգների եւ Ֆրանսիայի նախագահները: Այս բոլոր յայտարարութիւնները, որոնք արուել են եռանախագահների մակարդակով, նաեւ ԵԱՀԿ շրջանակներում, իսկ ինչո՞ւ եմ ես շեշտում ԵԱՀԿն, որովհետեւ հէնց ԵԱՀԿն է զբաղւում հիմնախնդրի կարգաւորմամբ, բոլոր յայտարարութիւնները համահունչ են մեր մօտեցումներին եւ մեր մօտեցումները համահունչ են այդ յայտարարութիւններին: Եւ մենք պատրաստ ենք դրա հիման վրայ գնալ կարգաւորման: Ինչը չենք լսում Ադրբեջանի կողմից:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Վերջին տարիներին մի տեսակ Ղարաբաղի հարցում ոչ միայն փաստաթղթի բովանդակութեան շուրջ է գնում պայքար, մրցակցութիւն, այլ նաեւ ֆորմատի: Ադրբեջանը միշտ փորձում է Մինսկի խմբից, այս ֆորմատից դուրս հանել, եւ երէկ մենք տեսանք այս պարագայում արդէն Թուրքիայի միջամտութիւնը ֆորմատի առումով: Դաւութօղլուն յայտարարել է, որ եթէ Ֆրանսիան շարունակի Մինսկի խմբի իր գործունէութիւնը, ապա Թուրքիան նոյնպէս պէտք է անդամակցի այս գործընթացին այն պատճառաբանութեամբ, որ Սենատի որոշումից յետոյ Ֆրանսիան արդէն չի կարող լինել չէզոք երկիր, իսկ եթէ Ֆրանսիան չէզոք չի եւ շարունակում է Մինսկի խմբում իր գործունէութիւնը, ապա Թուրքիան նոյնպէս պէտք է որպէս երեւի ոչ չէզոք երկիր մասնակցութիւն ունենայ այդ գործընթացին: Նաեւ փաստ է նշել, որ օրինակ Սարկոզին Հայաստանում մնաց երկու օր, իսկ Ադրբեջանում մի քանի ժամ, եւ ահա տեսնում էք, որ համանախագահներից մի երկիրը անաչառ չէ, եւ Թուրքիան պէտք է հաւասարակշռութիւնը վերականգնի Մինսկի խմբում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Կարծում եմ Ադրբեջան այցելութեան ժամերի մասին չէ Դաւութօղլուի մտահոգութիւնը, միգուցէ նա աւելի մտահոգ է, որ Սարկոզին մի քանի ժամ է եղել Թուրքիայում: Ինչ վերաբերում է վերջնագրերին, կամ այս ոճով յայտարարութիւններին, յատկապէս եռանախագահողների ձեւաչափում Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգաւորմանը մասնակցութիւն ունենալուն, մենք արդէն արտայայտուել ենք. եթէ Թուրքիան իսկապէս անկեղծօրէն ցանկանում է օգնել այս գործընթացին, ապա պէտք է մնայ ինչքան հնարաւոր է հեռու այս գործընթացից: Իհարկէ թուրքական կողմը մէկ-մէկ, երբ փակում են իր առջեւ դուռը, փորձում է ծխնելոյզից, երդիկից ներս մտնել: Դա առաջին անգամ չէ եւ ինչ որ յատուկ զարմանք արդէն չի առաջացնում: Չեմ կարծում, որ Թուրքիան է որոշում այդ ձեւաչափերի հարցը եւ յատկապէս վերջնագրեր ներկայացնելով այս կամ այն հարցում՝ որեւէ դրական արդիւնքի կարող է հասնել: Յիշեցնեմ նաեւ, որ հէնց Սոչիում Ադրբեջանի նախագահը Հայաստանի նախագահի հետ միասին ասաց այն, ինչի մասին ես արդէն նշեցի՝ նախագահները յոյս յայտնեցին, որ Ֆրանսիան, Ռուսաստանը եւ Միացեալ Նահանգները որպէս եռանախագահողներ՝ նոյն կարգավիճակով եւ ձեւաչափով, կը շարունակեն իրենց միջնորդութիւնը մինչեւ տարածաշրջանում խաղաղութիւն հաստատուի:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Իսկ այն փաստարկը, որ Ֆրանսիան այս Սենատի որոշումից յետոյ այլեւս չէզոք չի, դուք ինչպէ՞ս էք մեկնաբանում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.-Դրանք անիմաստ յայտարարութիւններ են: Սենատի կողմից հաստատուած օրէնքի նախագիծը ուղղուած չէ ինչ որ կոնկրետ երկրի դէմ: Յայտնի է, թէ «Ում գլխին է գլխարկը վառւում»: Եւ այն չափազանցուած արձագանգը, որը վիրաւորանքներով է լի Ֆրանսիայի հանդէպ, այն երկրների հանդէպ, որոնք ընդունել են Ցեղասպանութիւնը, հայ ժողովրդի հանդէպ, որն այս Ցեղասպանութեան դժբախտութիւնը, ողբերգութիւնը իր ուսերին է տարել, հայկական սփիւռքի հանդէպ սադրիչ յայտարարութիւնները եւս մէկ անգամ վերահաստատում են Ֆրանսիայում ընդունուած օրէնքի կարեւորութիւնը եւ անհրաժեշտութիւնը: Եւ կարծում եմ, որ ժխտողականութեան դրսեւորումներով լի թուրքական այս քաղաքականութիւնը ինչքան սաստականայ, այնքան բերելու է նրան, որ այս կարգի որոշումներ ընդունուեն նաեւ այլ երկրների կողմից: Երբ Թուրքիան ասում է, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը միայն հայկական կողմի կարծիք է, ինչպէ՞ս էք պատկերացնում, որ ասեն, թէ Հոլոքոսթը միայն հրեաների կարծիք է: Յիշեցնեմ, որ սա կարծիքն է նաեւ տասից աւելի եւրոպական երկրների, որոնք ընդունել են Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Եւ քսանից աւելի աշխարհով մէկ երկրների, միջազգային կազմակերպութիւնների, որոնք ընդունել են Ցեղասպանութիւնը: Յիշեցնեմ նաեւ այն, որ անգամ նրանք, ովքեր ինչ-ինչ պատճառներով քուէարկում են դէմ կամ դէմ են դուրս գալիս Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչմանը այս կամ այն երկրում, եթէ ոչ բոլորը, ապա ջախջախիչ մեծամասնութիւնը յայտարարում են, որ այո, սա ցեղասպանութիւն է: Թուրքիան հակառակն է ասում եւ ինքն իրեն ծուղակի մէջ է քաշում:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Պարոն նախարար, մենք գիտենք, որ այսպիսի յատուկ խօսք կայ, որ արտաքին քաղաքականութիւնը ներքին քաղաքականութեան շարունակութիւնն է որեւէ երկրում: Քանի որ մենք ցաւօք սրտի հարուստ չենք նաւթով, բնական պաշարներով, մեր հիմնական՝ միջազգային հանրութեան հետ շփման հարստութիւնը մեր ներքին ժողովրդավարութիւնն է, այսինքն, որ Արեւմուտքը տեսնի, որ մենք նոյն արժէքներով ապրող պետութիւն ենք եւ այդ առումով նոյն համայնքի անդամ ենք, եւ պաշտպանելով մեր շահերը՝ նա պաշտպանում է նաեւ իր շահերը: Այս պարագայում նաեւ Ղարաբաղի հարցի լուծման առումով, շատ կարեւոր է, որ մենք լինենք աւելի ժողովրդավար, շատ աւելի ժողովրդավար քան Ադրբեջանն է: Եւ քանի որ ապագայում մենք ունենք խորհրդարանական ընտրութիւններ, իսկ դրանց վատ անցկացումը եւ Արեւմուտքի կողմից վատ արձագանգը ուղղակի կարող է նաեւ անուղղակի ազդել Լեռնային Ղարաբաղի հարցի վրայ եւ մեր դիրքերը խիստ թուլացնել: Այ դուք ունէ՞ք այս առումով պատկերացումներ, մտահոգութիւններ ապագայ խորհրդարանական ընտրութիւնների առումով:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.-Վերջին շրջանում բաւական կարեւոր առաջընթաց է արձանագրուել ժողովրդավարական բարեփոխումների իմաստով Հայաստանում, եւ դա գնահատում եւ արձանագրում են տարբեր միջազգային կառոյցներ, եւրոպական կառոյցներ: Առնուազն չորս յայտարարութիւն այդ կապակցութեամբ արել է Եւրամիութիւնը եւ կապուած նաեւ ընտրական օրէնսգրքում փոփոխութիւնների հետ, որը կատարուել է սերտ համագործակցութեամբ Վենետիկի յանձնաժողովի եւ Եւրոպական տարբեր կառոյցների փորձագէտների հետ, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի կողմից համապատասխան փորձագէտների: Եւ բոլորի կողմից բաւական դրական արձագանգ եւ գնահատական է այս ամէնը ստացել, եւ մեր հանրապետութեան ղեկավարութիւնը, հանրապետութեան նախագահը բազմիցս յայտարարել է, որ նպատակն այն է, որ այս ընտրութիւնները լինեն արդար եւ լաւ կազմակերպուած, համահունչ միջազգային չափանիշներին: Ես վստահ եմ, որ այս ընտրութիւնները կը լինեն շատ աւելի լաւ քան նախորդ բոլոր ընտրութիւնները մեր անկախութիւնից յետոյ:

Ես ուրիշ մի բան էլ յիշեցնեմ, կարեւոր մի բան, որը կարծում եմ մեր թերթերում այդքան չլուսաբանուեց: Ի հարկէ նախագահ Սարկոզին, երբ պետական այցելութեամբ եկաւ Հայաստան այնպիսի կարեւոր յայտարարութիւններ արեց, որ միայն այդ յայտարարութիւններով եւ այն պայմանաւորուածութիւններով, որոնք ձեռք էին բերուել երկու՝ Հայաստանի եւ Ֆրանսիայի նախագահների միջեւ, արդէն այդ այցելութիւնը կարելի է գնահատել որպէս պատմական: Մի կարեւոր յայտարարութիւն եւս արեց Ֆրանսիայի նախագահը՝ խօսեց եւրոպական արժէքների, արժեհամակարգի հայ եւ ֆրանսիացի ժողովուրդների համաժառանգութեան մասին: Շատ կարեւոր եւ խորը իմաստ ունեցող…

ԱՐՏԱԿ ՀԵՐԻՔԵԱՆ.- Եւ յատուկ շեշտուեց, չնայած այս տարածաշրջանային բարդ պայմաններում Հայաստանը ժողովրդավարական մեծ առաջընթաց է ունեցել, ինչը գնահատւում է:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, Սենատի այս որոշումից յետոյ շատ լրագրողներ, մեր գործընկերները դրսից, ինձ հարցնում էին, որ շատ տարօրինակ է, ինչո՞վ էք բացատրում, որ Ադրբեջանում Ցեղասպանութեան ժխտման հարցում աւելի կոշտ դիրքորոշում կայ քան բուն Թուրքիայում: Տարօրինա՞կ չի թւում ձեզ, ինչպէ՞ս կարող է Թուրքիայում աւելի հանդուրժողական մթնոլորտ լինել այդ հարցի վերաբերեալ, քան Ադրբեջանում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Չեմ կարծում, որ մթնոլորտն այդքան հանդուրժողական է Թուրքիայում: Որոշ դրական միտումներ ու զարգացումներ եղան Թուրքիայում հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացի հետ կապուած: Յիշեցնեմ, որ հէնց այս գործընթացի հետ զուգահեռ սկսուեց այն ստորագրահաւաքը, որ թուրքական մտաւորականներ, մօտ 30,000 ստորագրութիւն հաւաքուեց այն կոչի տակ, որով ներողութիւն էին խնդրում հայ ժողովրդից: Յետոյ, ի հարկէ, իշխանութիւնների կողմից կանգնեցուեց այս գործընթացը: Յիշեցնեմ, որ այս վերջին տարիներին սկսուեցին ցոյցեր, յիշատակի միջոցառումներ կազմակերպուել Ապրիլի 24ի հետ կապուած հէնց Թուրքիայի տարբեր քաղաքներում: Բազմաթիւ թուրք մտաւորականներ, զբօսաշրջիկներ, որոնք եկել են Հայաստան այս վերջին տարիներին, այցելել են նաեւ Ցեղասպանութեան յուշահամալիր: Ի հարկէ փոփոխութիւններ կան եւ այս փոփոխութիւններն ակնյայտ երեւում են: Այսօր շատ մտաւորականներ Թուրքիայում արտայայտւում են կողմ Ցեղասպանութեան ճանաչմանը: Եւ կարծում եմ, որ այս գործընթացը շարունակուելու է: Ադրբեջանում միգուցէ այդ մթնոլորտը դեռ չկայ: Ադրբեջանի հետ յուսով եմ յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթաց սկսելու հնարաւորութիւն կ’ունենանք, երբ կարգաւորենք Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը:

ԱՐՏԱԿ ՀԵՐԻՔԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, մի այսպիսի հարց: Արդեօք Ֆրանսիայի Սենատում հակաժխտողական այդ օրինագծի ընդունումն ինչ որ տեղ նաեւ միջազգային հանրութեան այսպէս խտացուած, կոշտ պատասխանը չէ Թուրքիային, այն բանի համար, որ Անկարան ձախողեց հայ-թուրքական յարաբերութիւնները՝ առանց նախապայմանների կարգաւորելու գործընթացը, որը միջազգային հանրութիւնը հովանաւորում էր ու խրախուսում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Ֆրանսիայի կողմից բազմիցս են հնչել կոչեր դէպի Թուրքիան: Յիշենք դեռ, երբ Ֆրանսիայի նախագահ Շիրակը պետական այցելութեամբ եկել էր Հայաստան, այցելելով Ցեղասպանութեան յուշահամալիր շատ կարեւոր յայտարարութիւն արեց՝ կոչ անելով Թուրքիային ճանաչել Ցեղասպանութիւնը: Եւ այդպիսի կոչեր բազմիցս են հնչել: Իսկ նախագահ Սարկոզիի նախընտրական խոստումներից մէկն էր սա: Եւ կարելի է միայն ամենախորին յարգանքով վերաբերուել այս անձի հանդէպ, որ ոչ միայն խոստումներ է տալիս նախընտրական շրջանում, այլ նաեւ կատարում է, երբ նախագահ է դարձել…

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Բացառիկ, հազուադէպ երեւոյթ է միջազգային պրակտիկայում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Պատահում են այդպիսի երեւոյթներ: Այս շարքում շատ կարեւոր տեղ է զբաղեցնում նախագահ Սարկոզին, ում այս, շատ կարեւոր քայլի համար ամենախորին յարգանքը կարելի է արտայայտել:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Մեհմեդ Ալի Բիրանդն էր հետաքրքիր յօդուած գրել, նա գրել էր, որ ուշադրութիւն դարձրէք, որ նոյնիսկ նրանք, ովքեր դէմ են օրինագծին, նրանք չեն ասում, որ Ցեղասպանութիւն չի եղել: Այսինքն, ասում է, որ Ֆրանսիական Սենատը միաբերան է, միահամուռ է, որ Ցեղասպանութիւն եղել է: Իսկ քրէականացման հարցը նրանք տարբեր կերպ կարող է մեկնաբանեն: Այսինքն, ասում են, որ Թուրքիան պէտք է համաձայնուի այն կարծիքի հետ, որ Ցեղասպանութիւնն այսօր ընդունում են բոլորը: Նա ասում է, այսօր այդ պարզ ճշմարտութիւնը չենք կարողանում տեսնել:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Ի հարկէ: Ոչ միայն Ֆրանսիայում, իրականում, Թուրքիայում էլ շատերը նոյն ձեւով են վերաբերւում: Շատերի հետ եմ ես խօսել: Միգուցէ հրապարակայնօրէն չեն արտայայտւում:

Դա, ի հարկէ, ակնյայտ է, այլ քննարկումների ժամանակ, որոնք եղել են եւ ցաւօք չեն հաստատուել, ճանաչումները, բայց այդ չճանաչման պատճառը չի եղել այն, որ որեւէ մէկը կասկածէր, որ դա ցեղասպանութիւն է: Սա միանշանակ է:

ԱՐՓԻ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, Սենատի որոշումից յետոյ, այդուհանդերձ, սառն արտայայտուեց Բրիտանիան օրինակ՝ նշելով, թէ Բրիտանիան բաւարարւում է պատերազմական յանցագործութիւնները դատապարտելով: Ի՞նչ էք կարծում, նման դիրքորոշումները Թուրքիային մեղմելու համար էին, թէ եւրոպական միւս երկրներում նման օրինագծի ընդունման շղթայական ռէակցիան կանխելու, թէ այդուհանդերձ կայ երրորդ տարբերակ:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Պէտք է նայել ինչ կոնտեքստում (պարունակի մէջ-Խմբ.) են արւում յայտարարութիւնները եւ արդեօք այդ յայտարարութիւնները տրուած են այնպէս ինչպէս արուած են, բայց այն հանդիպումների արդիւնքում, որ ես եմ ունենում տարբեր երկրների, ներառեալ եւրոպական իմ գործընկերների հետ, շատերը չեն կիսում այն կարծիքը, որ պէտք է պատմաբաններին թողնել այսպիսի հարցերը: Վերջին հանդիպումը, ես երէկ չէ առաջին օրը ունեցայ Լիտուայի արտգործնախարարի հետ, որը հրապարակայնօրէն, երբ նոյն հարցը իրեն ուղղուեց, ինքն ասաց, որ, գիտէք պատմութիւնը թակում է ներկայի դռները, եւ պէտք է այդ դռները բացել եւ առերեսուել բաց, շիտակ ձեւով եւ առանց դրա չի կարելի վստահութիւն, կայունութիւն, խաղաղութիւն ունենալ եւ սխալ է այն կարծիքը, թէ պէտք է թողնել այս հարցերը պատմաբաններին: Եւ դա միայն մէկ կարծիք չէ: Ցաւօք պատմութեան սեւ, ողբերգական էջերը գրուած են: Եւ շրջել այդ էջերը, եթէ ընդհանրապէս կարելի է շրջել, հնարաւոր է միայն ճանաչման, դատապարտման եւ ժխտողականութեան արգելման միջոցով, որպէսզի նորից ականատես չլինենք նոր ողբերգութիւնների, մարդկութեան դէմ նոր յանցագործութիւնների:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Պարոն Նալբանդեան, Թուրքիայի հետ կապուած, այնուամենայնիւ մեր գլխաւոր խնդիրներից մէկը ապաշրջափակումն է, սահմանների բացումն է: Ձեր կարծիքով Սենատի այս որոշումն ընդհանրապէս կը դրդի, որպէսզի Թուրքիան մոռանայ այդ մասին, աւելի կոշտացնի դիրքորոշումը Հայաստանի մասին եւ մօտակայ ապագայում չանդրադառնայ այս խնդրին, թէ սա կը ստիպի, որպէսզի Թուրքիան վերանայի իր կոշտ դիրքորոշումը եւ փորձի հայ-թուրքական գործընթացը սառեցրած վիճակից դնի որոշակի ռելսերի (շարժող գիծերու-Խմբ.) վրայ: Մանաւանդ, որ լուրեր տարածուեցին, որ ինչ որ գաղտնի բանակցութիւններ են էլի եղել, ճիշդ է հերքուեց, բայց շատ զուգադիպեց հէնց այս՝ Սենատի որոշմանը:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Ոչ մի գաղտնի կամ անգաղտնի բանակցութիւններ չեն ընթանում այսօր Թուրքիայի հետ: Ոչ ուղղակի, ոչ էլ միջնորդուած: Չեն տարւում այն պարզ պատճառով, քանի որ դա հնարաւոր կը լինի անել, երբ որ Թուրքիան պատրաստ լինի ինչ որ գործնական քայլերի: Այս իր քաղաքականութիւնը հեռանկարներ չունի: Ժամանակը քաղաքականութեան, պատմութեան համար շատ յարաբերական բան է, ինչքան կը տեւեն այս դրսեւորումներն իրենց կողմից, կ’երեւայ: Բայց մի բան պարզ է՝ Թուրքիան չի կարող ընդմիշտ սահմանները փակել, ընդմիշտ ժխտողականութեամբ զբաղուել, պայմանագրեր ստորագրել եւ չյարգել, չվաւերացնել այդ պայմանագրերը: Ես նշել եմ, եւս մէկ անգամ կը յիշեցնեմ, որ դիւանագիտութեան, միջազգային յարաբերութիւնների մէջ ամենակարեւոր սկզբունքը pacta sunt servanda սկզբունքն է՝ ստորագրուած, ձեռք բերուած պայմանաւորուածութիւնները պէտք է յարգուեն: Անգամ մարդկային յարաբերութիւններում, եթէ որեւէ մէկի հետ ինչ-որ բան ես պայմանաւորւում, եւ այդ անձը չի կատարում, չի յարգում պայմանաւորուածութիւնները մէկ անգամ, երկու անգամ, որովհետեւ այդպէս Թուրքիան ոչ միայն Հայաստանի հետ է պայմանաւորուել եւ չի յարգել: Հասկանում էք, ինչ վերաբերմունք է առաջանում: Իսկ Թուրքիայի ամպագոռգոռ յայտարարութիւնների մասով. գիտէք, երբ փաստարկներ չկան, երբ բան չունեն ասելու, ի հարկէ աղմուկ են հանում:

ԱՐՏԱԿ ՀԵՐԻՔԵԱՆ.- Բայց ի վերջոյ մեր միջազգային գործընկերների մօտ կա՞յ այն ընկալումը, որ Թուրքիան չի յարգում այդ պայմանաւորուածութիւնները: Այդ յստակ ընկալումը կա՞յ նրանց մօտ:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Դուք կասկածու՞մ էք: Եթէ այդպէս չլինէր, ապա կարեւորագոյն երկրների ներկայացուցիչները մամլոյ ասուլիսների ժամանակ, ներառեալ նաեւ Հայաստանում, չէին ասի, որ գնդակը գտնւում է թուրքական դաշտում:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Ի միջի այլոց, արձանագրութիւնների քննադատները, պարոն Նալբանդեան, երեք հիմնական փաստ էին նշում, նրանք ասում էին, որ այս արձանագրութիւններից յետոյ, երբ որ չվաւերացուեն, ա. հայ-թուրքական յարաբերութիւնները աւելի կը վատթարանան, բ. որ Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը կը կանգնի եւ այդ գործը կը վիժեցուի, եւ երրորդ, որ Թուրքիան կ՛ունենայ աւելի ակտիւ դերակատարում Ղարաբաղեան հարցում եւ ծանրակշիռ խօսք կ’ունենայ: Ինչպէ՞ս կը մեկնաբանէք հիմա, երբ նայում ենք յետադարձ:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.-Մեկնաբանութեան կարիք չկայ, քանի որ այս փաստարկները մեկնաբանուեցին բազմիցս թէ մեր թերթերում, թէ արտասահմանում, թէ հէնց Թուրքիայում: Իհարկէ դա լուրջ չէ, եւ այս կարգի փաստարկները չեն դիմանում որեւէ քննադատութեան:

ՊԵՏՐՈՍ ՂԱԶԱՐԵԱՆ.- Ինձ հետաքրքիր է ձեր ձեւակերպումը, Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի ժամանակ Ցեղասպանութեան հարցում, ասում էին, որ նա պէտք է դուրս լինի մեր արտաքին քաղաքական օրակարգից: Ռոբերտ Քոչարեանի ժամանակ ասում էին, որ դա մեր արտաքին քաղաքականութեան անկիւնաքարն է: Այ հիմա Դուք ո՞նց կը ձեւակերպէք Ցեղասպանութիւնը մեր արտաքին քաղաքականութեան օրակարգում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- Մենք ձեւակերպում ենք նոյնպէս, ինչպէս եղել է վերջին տարիների ընթացքում եւ դուք կարող էք բացել մեր տարեկան հաշուետուութիւնները, կամ գերակայ խնդիրները յաջորդ տարուայ համար: Փաստաթղթերում գրուած է, որ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը գտնւում է մեր արտաքին քաղաքականութեան օրակարգում:

ԱՐՓԻ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ.- Որպէս Ֆրանսիայում երկար տարիների Հայաստանի դեսպան, ի՞նչ էք կարծում այդ օրինագիծը, հետեւաբար նրա ընդունումն արտացոլում է ֆրանսիական հանրութեան մեծամասնութեան կարծիքը, թէ դա ի երախտիք արուեց մեր հայրենակիցների ջանքերի, որ գործադրուել են իրենց երկրի զարգացման, բարգաւաճման գործում:

ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆ.- 2001թ., երբ ընդունուեց Ցեղասպանութեան ճանաչման օրէնքը, այո, ես այնտեղ դեսպան էի, եւ իմ կարծիքն այն էր, որ դա արտայայտութիւն է ամբողջ Ֆրանսիայի ժողովրդի, որովհետեւ ես ինքս, որ երկար ու ձիգ տարիներ Ֆրանսիայում եմ գտնուել որպէս դեսպան, ես ինքս մասնակցել եմ տասնեակ ու տասնեակ փողոցների, յուշարձանների, հրապարակների, պուրակների բացմանը, որոնք նուիրուած են Ցեղասպանութեան զոհերի յիշատակին: Եւ նաեւ այն քաղաքներում, գիւղերում, որտեղ հայեր չեն ապրում, համայնք չկայ:

Եւ ձեզ յիշեցնեմ, որ այս օրինագիծը, երբ քննարկւում էր Սենատում, սա կարծիքն էր բոլոր հիմնական քաղաքական ուժերի՝ թէ աջ, թէ ձախ: Ի հարկէ միգուցէ մի փոքր տարբերութիւն կայ 2001թ. եւ 2012թ. միջեւ: Եթէ 2001թ. կառավարութեան կողմից չէր ներկայացուած նախագիծը, ապա այս անգամ կառավարութիւնն էր ներկայացրել: Կառավարութիւն, նախագահ, Ազգային Ժողով, Սենատ եւ հիմնական քաղաքական ուժեր: Սա խօսում է ինչի՞ մասին, ո՞վ է Ազգային Ժողովում, ո՞վ է Սենատում: Ժողովրդի կողմից ընտրուած պատգամաւորներ, սենատորներ են: Ինչպէ՞ս է ընտրուած նախագահը՝ ժողովրդի կողմից ընտրուած ղեկավար է: Բոլորը մէկ կարծիք են արտայայտում Ֆրանսիայում:

ԵՐԵՒԱՆ, «Թերթ».- «Ֆիտէ»ի վարկանշային աղիւսակի երկրորդ դիրքին վրայ, Հայաստանի հզօրագոյն ճատրակaիստ Լեւոն Արոնեան ընդամէնը 12 քայլ ետք համաձայնեցաւ միաւորը կիսել ատրպէյճանցի Թեմուր Ռաճապովի հետ եւ վաստակած 9 միաւորով նուաճեց 2012 թուականի առաջին գերմրցաշարի ախոյեանական տիտղոսը։ Այս մասին կը հաղորդէ «Արմսփորթ» լրատուական կայքէջը:

Հոլանտայի Վէյկ Ան Զէէ քաղաքին մէջ ընթացող «Թաթա Սթիլ» ճատրակային փառատօնի առաջին մրցաշարին յաղթելուն համար, Լեւոն Արոնեան պարգեւատրուեցաւ 10 հազար եւրոյով:

Ան հրաշալի խաղարկութեամբ հանդէս եկաւ Վէյկ Ան Զէէի մէջ: Հայ գրոսմայսթըրը 13 խաղերէն 2ը պարտուեցաւ, 4 ոչ ոքի խաղաց եւ 7 յաղթանակ տարաւ:

Բացի ատկէ, Արոնեանի խաղերը երեք անգամ լաւագոյնը ճանչցուեցան:

Նշենք, որ Արոնեան 2007-2008 արդէն երկու անգամ նուաճած է ախոյեանի տիտղոսը, սակայն այսօր ան առաջին անգամ ըլլալով միանձնեայ յաղթող ճանչցուեցաւ. 2007ին Արոնեան մրցանակը կիսած էր Թեմուր Ռաճապովի եւ Վէսելին Թօփալովի հետ, իսկ 2008ին՝ Մագնուս Կարլսենի հետ:

Ատրպէյճան անցեալ Դեկտեմբերին, «Մի-24» տեսակի արդիականացած տարբերակը նկատուող «Մի-35Մ» տեսակի չորս ուղղաթիռներ գնած էր Ռուսիայէն: Այս ուղղաթիռները կ՛օգտագործուին վիրաւոր զինուորները կռիւի դաշտէն հեռացնելու, զինուորներ կռիւի դաշտ հասցնելու եւ զինեալ գործողութիւններու համար օդային օժանդակութիւն տրամադրելու նպատակներով:

«Ժողովրդիս հետ, ժողովրդիս համար» նշանաբանով Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան 121ամեակի տօնակատարութիւնը տեղի ունեցաւ Կիրակի, Յունուարի 22ի երեկոյեան ժամը 6:30ին, հոծ թուով հանդիսականների ներկայաութեամբ՝ Glendale High School-ի հանդիսասրահում:

Հանդիսութեանը մասնակցում էին Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ Արեւմտեան թեմի առաջնորդ Յովնան արք. Տէրտէրեանը, Հիւսիսային Ամերիկայի Արեւմտեան թեմի առաջնորդ Մուշեղ արք. Մարտիրոսեանը, Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Աւետարանական միութեան հոգեւոր հովիւ վերապատուելի Ջոզէֆ Մաթոսեանը, Գլենդէյլի Հայ Կաթողիկէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցուոյ ժողովրդապետ Գրիգոր Շահինեանը, Ազգային կեդրոնական վարչութեան, Ազգային վարչութեան, ՀՕՄի, ՀՄԸՄի,Համազգայինի շրջանային վարչութիւնների, ինչպէս նաեւ Սոցիալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան եւ Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան, ՀԲԸՄի, գաղութիս հայրենակցական, կրթական եւ մշակութային միութիւնների ու հաստատութիւնների ներկայացուցիչները եւ բազմաթիւ հիւրեր ու հայրենակիցներ:

Հանդիսութիւնը սկսեց թմբուկների հարուածների ներքոյ ՀՄԸՄի դրօշակակիր սկաուտների սրահ մուտք գործելու հանդիսաւոր տողանցով, որին հետեւեց ամերիկեան եւ հայկական դրօշների արարողութիւնը եւ Միացեալ Նահանգների, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ ՀՅԴ «Մշակ Բանուոր» հիմներգերի կատարումը՝ Փայլա Գէորգեանի եւ ՀՅԴ Պատանեկան միութիւնների 80 հոգիանոց երգչախմբի կողմից:

ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի կենտրոնական կոմիտէի խօսքը փոխանցեց Աւետիք Իզմիրլեանը (խօսքը ամբողջութեամբ կարելի է կարդալ այսօրուան թերթի երկրորդ էջին վրայ-Խմբ.):

Յայտագրի առաջին մասում կարմիր, կապոյտ եւ նարնջագոյն շապիկներով զգեստաւորուած ՀՅԴ Պատանեկան միութիւնների երգչախումբը, գաղութիս հանրածանօթ խմբավար՝ Աւետիս Միքայէլեանի խմբավարութեամբ կատարեց «Կովկասի Քաջեր» եւ «Գնդակ Որոտաց» յեղափոխական երգերը, մեծ ոգեւորութիւն ստեղծելով ներկաների մօտ:

Տօնակատարութեան հանդիսավարներն էին Արեւմտեան Ամերիկայի Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան անդամներ Սանան Հարունն ու Րաֆֆի Պետրոսեանը, ովքեր հանդիսութեան ողջ ընթացքում հայերէն ու անգլերէն բացման խօսքերով, Դաշնակցութեան ականաւոր գործիչների պատգամների մէջբերումներով ու

յայտարարութիւններով իւրովի երանգ հաղորդեցին օրուայ ծրագրին: Իր բացման խօսքում Սանան Հարունը մասնաւորաբար նշեց. «Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը եզակի ընտանիք ըլլալով, տարիներ շարունակ եղած է գաղափարական վեհ ուխտ, հայ ժողովուրդի ծոցէն դուրս եկած, հայկական միջավայրին մէջ ծնած ու սնունդ առած հզօր կուսակցութիւն:  Այս իմաստով, Դաշնակցութիւնը հայ ժողովուրդն է, հայութեան կազմակերպուած կամքը, անոր ստեղծագործող հանճարի մարմնացումը»:

Ցուցադրուեցին երկու տեսաերիզներ՝ ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախմբի ծաւալած քաղաքական գործունէութեան եւ Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան մասին, որն արտացոլում էր մեր գաղթօջախում եւ մասնաւորաբար Հայաստանում եւ Արցախում ՀԵԴի աշխատանքներն ու ծրագրերը:

Տեսաներիզի ցուցադրութեանը յաջորդեց ՀԵԴի խօսքը, որը փոխանցեց Դաւիթ Առաքելեանը: (Խօսքը ամբողջութեամբ ներկյացուած է այսօրուան «Օրը Օրին» սիւնակով:

Յայտագրի գեղարուեստական բաժնում ելոյթ ունեցաւ Համազգայինի «Անի» պարախումբը՝ կատարելով

հայկական ժողովրդական պարեր, որոնք արժանացան ներկաների բարձր գնահատանքին:

Տօնակատարութեանը յատուկ երանգ հաղորդեց նաեւ ազգային, յեղափոխական երգերի լաւագոյն մեկնաբաններից՝ Գառնիկ Սարգիսեանը:

Միջոցառումը իր գեղեցիկ աւարտին հասաւ «Կիլիկիա» սենեկային նուագախմբի ազգային-յեղափոխական երգերի կատարմամբ՝ երաժշտագէտ Միքայէլ Աւետիսեանի խմբավարութեամբ: Սենեկային նուագախմբին ընկերակցեցին երգիչներ Սուրէն Մկրտչեանն ու Ռիմա Կարապետեանը, որոնց եզրափակիչ երգին՝ «Արիւնոտ Դրօշ»ին յոտնկայս ձայնակցեցին հանդիսասրահում ներկաները՝  բարձր տրամադրութիւն հաղորդելով ՀՅԴ 121ամեակին նուիրուած

տօնակատարութեանը:

(Այս հաղորդագրութիւնը տրամադրուել է ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի կեդրոնական կոմիտէի Հանրային կապի գրասենեակի կողմից:

Contact Person: Saro Nazarian

PublicRelations@ARF1890.com

Tel: (818) 243-7059

Fax: (818) 243-1467)

Լուսանկարները` Ռաֆֆի Յակոբեանին

Իսկ «Հիւրրիյէթ» օրաթերթը իր Հինգշաբթի օրուան թիւին մէջ «60 ստորագրութեան համար 48 ժամեր» խորագիրով լրատուութեամբ հաղորդած էր, որ այդ նպատակին համար ցարդ 35 երեսփոխաններու ստորագրութիւնը հաւաքուած է:

Ըստ «Հիւրրիյէթ»ի, Սահմանադրական ատեան դիմելու համար 60 երեսփոխաններու կամ նոյնքան ծերակուտականներու ստորագրութեան կարիքը կայ։ Թրքական օրաթերթը նաեւ հաղորդած էր, որ Ֆրանսայի Սահմանադրական ատեանը կառավարութենէն պահանջած է օրինագիծի որդեգրումը վաւերացնելու չաճապարել, որովհետեւ անոր սահմանադրական ըլլալուն շուրջ «լուրջ կասկածներ» կան։ «Հիւրրիյէթ»ի անգլիատար տարբերակի կայքը, վկայակոչելով իր դիւանագիտական աղբիւրները՝ կը յայտնէ, որ Սահմանադրական ատեանը մինչեւ Երեքշաբթի, Յունուար 31 պայմանաժամ ճշդած է անհրաժեշտ թիւով ստորագրութիւն հաւաքելու՝ դատարանին դիմելու համար։ Ըստ դիւանագիտական աղբիւրին, օրինագիծը տակաւին ստորագրուելու համար նախագահ Նիքոլա Սարքոզիի չէ ներկայացուած։

«Զաման» օրաթերթը իր կարգին կը գրէ, որ Ֆրանսայի մէջ Թուրքիոյ դեսպան Թահսին Պուրճուօղլու նամակ ուղարկած է օրինագիծին դէմ քուէարկած 86 ծերակուտականներուն եւ խնդրած, որ անոնք օրինագիծը Սահմանադրական ատեան ղրկելու ջանքերուն նպաստեն:

«Ատրպէյճանի հետ պիտի քննենք փոխադարձ հետաքրքրութիւն ներկայացնող շարք մը հարցեր. թերեւս քննուի նաեւ Մինսկի խմբակի կազմէն Ֆրանսայի դուրս գալու հարցը», ըսած է Մըրֆի:

Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնելու օրինագիծի որդեգրումէն ետք, ատրպեճանական եւ թրքական կողմերէն բազմաթիւ կարծիքներ արտայայտուած են այն մասին, թէ Ֆրանսա ԵԱՀԿի Մինսկի խմբակի կազմին մէջ չի կրնար անկողմնակալ աշխատիլ, եւ այդ պատճառով պէտք է դադրեցնէ այդ խմբակի կազմին մէջ իր գործունէութիւնը։

Մըրֆի Պաքու կ՛այցելէ շրջանային այցելութեան մը ծիրէն ներս։ Ան Պաքուի մէջ պիտի քննէ ԵԱՀԿի գործող նախագահի տարածաշրջան յառաջիկայ այցելութեան նախապատրաստական աշխատանքներուն առնչուող հարցեր, ինչպէս նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան կարգաւորման կարելիութիւնները։

Միւս կողմէ, Եւրոխորհուրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ Ժան Քլոտ Մինիոն Ուրբաթ, Յունուար 26ին յայտարարած է, թէ ներկայ հանգրուանին քննարկումի առարկայ չէ ԵԽԽՎի մէջ Արցախի հարցով ենթայանձնախումբին գործունէութիւնը երկարաձգելու հարցը: Ան աւելցուցած է, թէ յաւելեալ ժամանակ հարկաւոր է քննելու համար այս գծով նոր բանաձեւ մը առաջադրելու հարցը, մինչ այդ՝ կարելի պիտի ըլլայ խորհրդակցիլ նաեւ ԵԱՀԿի Մինսկի խմբակին հետ, որպէսզի կարելի ըլլայ լաւագոյն ձեւով համակարգել աշխատանքները:

Դեսպանը նաեւ յոյս յայտնած է, թէ այս տագնապին հետեւանքով Ֆրանսայի եւ Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութիւնները չեն վատթարանար: